Thứ Ba, 19/10/2021
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Giấy chứng nhận tâm thần giả - “lá bùa hộ mệnh” của tội phạm

Vừa qua, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an Thành phố Hà Nội đã phát hiện một đường dây “chạy” bệnh án tâm thần và ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can, bắt tạm giam 2 đối tượng là cán bộ và nhân viên Bệnh viện tâm thần. Theo đó, hàng chục đối tượng hình sự đã làm hồ sơ bệnh án tâm thần giả nhằm trốn tránh sự phát hiện, xử lý của cơ quan công an, trong đó có hơn 50% là bệnh án của đối tượng hình sự nguy hiểm. Theo điều tra ban đầu, đường dây liên quan tới các bác sĩ, kỹ thuật viên tại một bệnh viện tâm thần đã làm giả tới 78 giấy chứng nhận tâm thần. Đặc biệt, có tới 41 giấy chứng nhận tâm thần này là làm cho các đối tượng hình sự - những kẻ rất nguy hại cho tính mạng, sức khỏe của người dân cũng như trật tự, an ninh xã hội nếu chúng nhờ đó mà nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật.

Đáng báo động, đây không phải lần đầu tiên các vụ việc về lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, giả mạo trong công tác bị đưa ra ánh sáng. Cách đây không lâu, tại tỉnh Thanh Hóa, Nguyễn Đình Tấn, nguyên Chủ tịch UBND xã Quảng Minh, huyện Quảng Xương đã chỉ đạo cán bộ dưới quyền lập hồ sơ để duyệt cho vợ, em dâu, một số thân nhân của cán bộ xã và một số trường hợp khác không bị bệnh tâm thần để hưởng chế độ tâm thần. Hay tại huyện Ba Vì, Hà Nội, 2 đối là Nguyễn Bá Tước và Phùng Công Tuân, đã lừa và thu lợi bất chính hơn 20 triệu đồng của 11 gia đình cần làm hồ sơ chứng nhận tâm thần. Hành vi của các đối tượng trên đã làm thất thoát ngân sách Nhà nước hàng tỷ đồng, gây bức xúc trong dư luận.

Làm giả bệnh án tâm thần cho các đối tượng hình sự nhằm trốn tránh việc điều tra, xử lý của cơ quan Công an là hành vi đáng lên án, trực tiếp bao che, tiếp tay, tạo điều kiện để tội phạm lộng hành, gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng. Nếu vụ việc này không bị phát hiện, sẽ còn có bao nhiêu kẻ buôn ma túy, giết người, hiếp dâm… thoát tội nhờ lá bùa hộ mệnh là giấy chứng nhận tâm thần giả.

Theo quy định của pháp luật, kết luận giám định pháp y, pháp y tâm thần là một trong những nguồn chứng cứ quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án. Kết luận giám định đúng đắn giúp cho việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án chính xác, khách quan, đúng pháp luật, không để bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, góp phần đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Việc giám định pháp y một người có bị mắc tâm thần hay không phải tuân thủ theo một quy trình chặt chẽ, nghiêm ngặt, đặc biệt là đối với các trường hợp liên quan tới các vụ án hình sự. Thông thường, bệnh viện sẽ tiếp nhận hồ sơ trưng cầu hoặc yêu cầu giám định. Hội đồng chuyên môn của bệnh viện nghiên cứu hồ sơ của đối tượng. Sau đó, đối tượng sẽ được theo dõi tại buồng bệnh, giám định viên tham gia giám định theo dõi, ghi chép đầy đủ mọi diễn biến của đối tượng vào bệnh án theo dõi giám định. Đối tượng sẽ được thăm khám lâm sàng, khám tâm thần, khám nội khoa và thần kinh, khám cận lâm sàng… Sau khi theo dõi bệnh nhân một tháng cùng với những kết quả thăm khám, hội đồng chuyên môn sẽ họp để cùng đưa ra quyết định và phải chịu trách nhiệm về quyết định này.

Tuy vậy, không phải trường hợp bệnh nhân tâm thần nào cũng phải tiến hành hội chẩn. Chỉ những trường hợp nào khó chẩn đoán hoặc đã chẩn đoán song điều trị khó sẽ phải hội chẩn. Điều này dẫn đến việc có một số trường hợp không cần hội chẩn nên cán bộ y tế tự ý đưa ra chẩn đoán để làm hồ sơ, bệnh án tâm thần. Trong đó, có một số người bị mua chuộc bằng các lợi ích vật chất đã bán rẻ bản thân cho các đối tượng có hành vi vi phạm pháp luật.

Lợi dụng chính sách khoan hồng, tính nhân đạo, nhân văn của pháp luật nước ta nhằm giảm thiểu hình phạt hoặc miễn truy cứu trách nhiệm hình sự với những đối tượng không đủ nhận thức hoặc hạn chế về nhận thức, các đối tượng phạm tội đã tìm mọi cách “chạy án” bằng những giấy chứng nhận tâm thần “giả” không khó để có thể “mua” được trên thị trường. Một khi đã được công nhận, chứng thực là bị tâm thần, các đối tượng không phải chịu trách nhiệm hình sự, thoát án tử hình và không phải chấp hành hình phạt tù. Như vậy, nếu đối tượng bị kết luận mắc bệnh tâm thần, mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Khi đó, vụ án sẽ được đình chỉ và đối tượng sẽ bị áp dụng biện pháp chữa bệnh bắt buộc. Đối với các đối tượng phạm tội đặc biệt nghiêm trọng có khung hình phạt cao nhất đến tử hình như tội "Giết người", nếu đủ căn cứ xác định khi phạm tội có mắc bệnh tâm thần làm hạn chế khả năng nhận thức, điều khiển hành vi thì thực tế hiện nay thường được tòa giảm nhẹ hình phạt, không áp dụng hình phạt tử hình. Nếu bệnh tâm thần ổn định, đối tượng tiếp tục được cơ quan điều tra phục hồi điều tra xử lý theo thủ tục tố tụng chung. Khi đó, thời gian chữa bệnh sẽ được trừ vào thời gian chấp hành án phạt tù sau này khi Tòa tuyên án. Nhiều trường hợp, đối tượng được Tòa tuyên bằng thời gian điều trị chữa bệnh. Trước đây, Bộ Luật Tố tụng Hình sự đều có những điều khoản nhằm ngăn ngừa và trừng phạt về vấn đề này, tuy nhiên, thực tế cho thấy rõ ràng luật vẫn chưa đủ nghiêm khắc để răn đe những hành vi sai trái trên.

Thực tiễn xét xử cho thấy có trường hợp một người bị mắc bệnh tâm thần nhưng họ vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự bởi vì khi thực hiện hành vi phạm tội họ không mắc bệnh. Pháp luật nước ta cũng như một số nước trên thế giới đều quy định: Chỉ người nào thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong tình trạng họ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự (loại trừ trách nhiệm hình sự).

Để xử lý loại tội phạm lợi dụng bệnh án tâm thần nhằm mục đích thoát khung hình phạt cao nhất, trì hoãn, né tránh việc thi hành án hoặc để được miễn trách nhiệm hình sự, ngoài trách nhiệm của các cơ quan thực thi pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, cần sự công tâm của ngành y tế trong việc giám định tâm thần bởi hiện tại, việc chứng minh một người có tâm thần hay không phụ thuộc vào kết quả của hội đồng giám định pháp y. Các hoạt động tố tụng đều dựa vào kết quả giám định pháp y để xem xét. Nếu giám định không chuẩn, tội phạm sẽ lợi dụng để lách luật, trốn tránh trách nhiệm hình sự.

Chính vì vậy, cần nâng cao tính trách nhiệm của đội ngũ giám định viên và các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc trưng cầu giám định và sử dụng kết quả giám định tâm thần học vào quá trình giải quyết vụ án đối với các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.

Sau sự việc này, Bộ Y tế cần nhanh chóng có giải pháp hữu hiệu kiểm tra, xem xét quy trình cung cấp hồ sơ bệnh án tâm thần tại các cơ sở y tế và trình độ chuyên môn nghiệp vụ, đạo đức của các nhân viên y tế thực hiện công việc này.

Hồng Nhung

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác