Thứ Tư, 20/10/2021
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Một số vấn đề rút ra từ kinh nghiệm của thế giới trong cuộc chiến phòng, chống tham nhũng

Chỉ số Cảm nhận Tham nhũng (CPI) 2017

Tại châu Á có những quốc gia được đánh giá là tốt nhất bao gồm: Singapore, Hong Kong, Nhật bản. Tuy nhiên, trong nhóm này, vẫn có những quốc gia phát triển nhưng vẫn phải đương đầu với nạn tham nhũng tràn lan như Hàn Quốc. Hàn Quốc từng được xem là quốc gia châu Á duy nhất trong danh sách các nước phát triển có tình trạng tham nhũng nghiêm trọng nhất. Theo một số chuyên gia, do trong quá trình phát triển kinh tế, tham nhũng bắt đầu gia tăng do có quá nhiều quy định về thể lệ cấp phép và các loại giấy tờ tương tự. Có một số quốc gia như Guatemala, Sri Lanka và Ghana - có rất nhiều chiến dịch áp dụng để phòng, chống tệ nạn tham nhũng nhưng kết quả vẫn chưa được khả quan.

Các quốc gia kém phát triển, nghèo kinh tế cũng chính là những nước có tình trạng tham nhũng và tham ô hơn cả, bao gồm Bangladesh, Tchad... Khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng là một trong những điểm nóng của nạn tham nhũng, trong đó Trung Quốc, một trong những nước từng có nạn tham nhũng trầm trọng. Tuy nhiên, gần đây Trung Quốc đã có chuyển biến nhất định.

Dưới đây là một số kinh nghiệm từ những thành công trong công tác đấu tranh chống tham nhũng ở những nước có nền kinh tế phát triển:

Trung Quốc

Thực chất của tham nhũng là việc vận dụng phi công cộng quyền lực công, tức là phục vụ cho lợi ích cá nhân. Để ngăn ngừa quyền lực công bị sử dụng một cách phi công cộng, mấu chốt là phải ràng buộc và giám sát quyền lực. Trung Quốc cho rằng, có ít nhất bốn biện pháp để ràng buộc và giám sát quyền lực, đó là: Lấy pháp luật để ràng buộc quyền lực, lấy đạo đức để ràng buộc quyền lực, lấy quyền lực để ràng buộc quyền lực và lấy nhân dân để ràng buộc quyền lực.

Về mặt tư tưởng, cần xây dựng vững chắc phòng tuyến đạo đức, phòng tuyến kỷ luật và phòng tuyến pháp luật. Thực thi quyền lực một cách minh bạch phải bắt đầu từ công khai công việc của Chính phủ. Phải tăng cường ràng buộc và giám sát đối với việc sử dụng quyền lực, đem quyền lực nhốt vào trong một cái lồng của chế độ, hình thành cơ chế trừng trị, răn đe không dám tham nhũng, cơ chế phòng ngừa không thể tham nhũng, cơ chế bảo đảm để không dễ tham nhũng.

Đảng Cộng sản Trung Quốc luôn luôn coi việc trừng trị và phòng ngừa tham nhũng là nhiệm vụ chính trị quan trọng, với tinh thần cải cách, sáng tạo, tích cực thúc đẩy xây dựng chế độ chống tham nhũng, đề xướng liêm khiết, tăng cường ràng buộc và giám sát đối với vận hành quyền lực, đã xây dựng được hệ thống chế độ chống tham nhũng, đề xướng liêm khiết phù hợp với tình hình đất nước Trung Quốc, tạo sự bảo đảm mạnh mẽ cho phát triển lành mạnh kinh tế - xã hội và không ngừng nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng.

Năm 2010, Uỷ ban Điều tra kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã xử lý kỷ luật 146.517 người, truy tố 5.373 người, xử lý 15.900 vụ án tham nhũng, liên quan đến 4,266 tỷ nhân dân tệ (Báo cáo của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc năm 2010). Nhờ vậy mà nạn tham nhũng ở Trung Quốc bước đầu đã được kiểm soát, tuy nhiên vẫn còn ở mức cao.

Australia

Tại quốc gia này, những nội dung phòng, chống tham nhũng được đưa vào giảng dạy trong hệ thống trường học. Họ làm như vậy với mục đích giúp học sinh ý thức được nguyên nhân, hậu quả, tác hại của việc tham nhũng và giáo dục ý thức lên án tham nhũng ngày từ khi còn nhỏ. Họ đẩy mạnh việc tuyên truyền phòng, chống tham nhũng trên các phương tiện thông tin đại chúng, thành lập trung tâm thông tin về tham nhũng và lập quỹ chống tham nhũng…

Khi những hành vi tham nhũng được điều tra làm rõ thì các hình phạt nghiêm khắc cũng được áp dụng đối với các quan chức tham nhũng, bất kể đó là ai. Kết quả của việc xử lý được công khai để nhân dân giám sát. Điều này đã tạo điều kiện tiên quyết cho cuộc chiến chống tham nhũng được tiến hành mạnh mẽ và rộng khắp. Thế nên, quốc gia này đã đạt được thành công lớn trong phòng chống tham nhũng.

Hà Lan

Hà Lan là một trong những quốc gia có mức độ tham nhũng thấp nhất thế giới. Bởi quốc gia này xây dựng và thực hiện hệ thống các biện pháp cảnh báo và chống tham nhũng khá hoàn chỉnh. Họ đã tổ chức nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý những lĩnh vực có thể phát sinh hành vi tham nhũng và kiểm soát chặt chẽ hoạt động của những công chức làm việc trong các lĩnh vực đó. Họ đã xây dựng hệ thống quyền hạn và trách nhiệm của các công chức nhà nước. Tổ chức hệ thống khắt khe và khách quan để tuyển chọn công chức vào những chức vụ có điều kiện dẫn đến hành vi tham nhũng.

Bên cạnh đó, họ xây dựng hệ thống chuyên trách để giáo dục và tập huấn công chức nhằm làm họ thấy rõ tác hại của các hành vi tham nhũng đối với lợi ích quốc gia. Thực hiện chế độ thường xuyên báo cáo và công khai hóa về các vụ việc trong quá trình phát hiện tham nhũng và trừng phạt các hành vi tham nhũng. Các công chức nhà nước ở tất cả các cấp nhất thiết phải báo cáo các trường hợp tham nhũng mà họ biết được. Thông tin này sẽ được chuyển tới Bộ Nội vụ và Bộ Tư pháp theo các kênh liên lạc thích hợp. Các phương tiện thông tin đại chúng như báo chí, phát thanh, truyền hình... đóng vai trò rất lớn trong cuộc chiến chống tham nhũng, như phát hiện, phanh phui, điều tra và công bố hành vi tham nhũng.

Cộng hoà liên bang Đức

Để phòng ngừa và hạn chế hành vi tham nhũng, Chính phủ nước này quy định rất rõ ràng, công chức nhà nước hoàn toàn chịu trách nhiệm về mọi hành động và hành vi của họ khi thực hiện các chức trách công vụ. Theo quy định, một trong những vấn đề quan trọng nhất trong chống tham nhũng là giữ gìn bí mật công vụ. Công chức khi hết thời hạn công tác trong cơ quan nhà nước có nhiệm vụ giữ gìn những thông tin và số liệu mà họ được biết trong quá trình công tác.

Công chức nhà nước không được phép hoạt động kinh doanh tư nhân hoặc hoạt động kinh doanh thông qua những người được ủy quyền, cũng như người thân trong gia đình. Những quy định này được Chính phủ ban hành kèm theo các nghị định có giá trị pháp lý. Nếu sau khi nghỉ hưu, công chức nhà nước tiếp tục làm việc trong lĩnh vực có liên quan đến hoạt động công vụ của họ trong vòng 5 năm trước khi nghỉ việc, họ phải báo cáo rõ ràng và minh bạch về công việc đó với cơ quan, trước khi rời nhiệm sở. Cơ quan quản lý cấp trên cấm các công chức sau khi nghỉ hưu làm việc trong các lĩnh vực có nguy cơ gây thiệt hại đối với lợi ích công vụ mà họ từng đảm nhiệm trước đó.

Liên bang Nga

Nga đã thành lập Hội đồng Chống tham nhũng trực thuộc Tổng thống và do Thủ tướng đứng đầu. Chức năng chủ yếu của Hội đồng là hỗ trợ Tổng thống Liên bang Nga xác định những phương hướng ưu tiên của chính sách nhà nước trong lĩnh vực đấu tranh chống tham nhũng và thực hiện chính sách này.

Tập trung đánh mạnh vào các vụ án tham nhũng kinh tế lớn, nhất là giới tài phiệt lạm dụng sức mạnh tài chính để can thiệp vào chính trị, qua đó phá vỡ sự cấu kết “chiến lược” giữa giới quan chức cấp cao với giới đầu sỏ tài phiệt và maphia nhằm làm giảm sức mạnh và sự nguy hiểm của chúng.

Để cuộc chiến chống tham nhũng hiệu quả và trị được tận gốc rễ của nó, Chính phủ Liên bang Nga cho rằng, trước hết phải tập trung vào cải cách bộ máy nhân sự ở Trung ương. Với phương châm “thay trước, xét tội sau”, dưới sự chỉ đạo của Tổng thống Nga, nhiều vị trí quan trọng trong các lĩnh vực, các ngành hay xảy ra tham nhũng đã bị thay thế.

Thực hiện chiến dịch “bàn tay sắt” trong cuộc chiến với nạn tham nhũng, Chính phủ Nga đã xử lý kiên quyết nhiều quan chức lạm dụng chức quyền trong bộ máy nhà nước, đặc biệt là các quan chức ở Trung ương, nhất là trong bộ máy hành pháp.

Có thể thấy, nỗ lực chống tham nhũng của chính quyền Liên bang Nga đã góp phần đáng kể vào ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Tuy tham nhũng ở Nga vẫn còn nặng nề, nhưng thành công của chính quyền là đã chỉ rõ được tham nhũng nằm ở đâu, trong tay ai, những thách thức gì và đang kiềm chế có hiệu quả.

Singapore

Trong vòng gần 40 năm, Singapore đã phấn đấu từ một nước châu Á với không ít tệ nạn tham nhũng, trở thành một nước được đánh giá như là một trong năm nước “sạch” nhất thế giới (theo Tổ chức Minh bạch quốc tế - TI), nước đứng đầu thế giới về chỉ số an toàn chính trị và kinh tế (theo Tổ chức PERC), trên cả Australia và Hoa Kỳ.

Singapore đã xây dựng được cho mình một quyết tâm chống tham nhũng hết sức mạnh mẽ. Đầu tiên, đó là một quyết tâm thật sự bài trừ và phòng ngừa tham nhũng của Chính phủ, của những nhà lãnh đạo cao nhất.

Chính phủ đã tạo ra một cơ quan chuyên trách chống tham nhũng (CPIB) hiệu quả. Cơ quan này trực thuộc Thủ tướng và được toàn quyền hành động chống lại bất cứ trường hợp tham nhũng bất kể ở cấp nào, vị trí, đảng phái nào, màu da, dân tộc nào.

Singapore đã xây dựng một hệ thống hành chính hiệu quả cùng những tập quán công quyền tốt đẹp nhất. Có thể thấy, sự gọn nhẹ về bộ máy tổ chức cũng đã là thuận lợi đầu tiên cho việc phải làm trong sạch bộ máy đó, tức là giảm đối tượng phải giám sát và loại trừ tham nhũng. Singapore cũng quy định chặt chẽ những việc phải làm và những điều cấm chỉ đối với công chức. Chính sách đãi ngộ đối với công chức phải thỏa đáng, đặc biệt là vấn đề tiền lương. Ở Singapore, lương của công chức khá cao và tương xứng với chức vụ và trách nhiệm của họ

Xây dựng một nền văn hóa “phi tham nhũng”, từ cấp lãnh đạo cao nhất của Nhà nước đến hành vi ứng xử hàng ngày của công chức và sự phản ứng với tệ tham nhũng ngay trong nhận thức và hành động của mỗi người dân trên bình diện toàn xã hội.

Mỹ và các nước Tây Âu

Ở Mỹ và các nước Tây Âu, việc chống lạm quyền nói chung và chống tham nhũng nói riêng chủ yếu được nhấn mạnh ở khâu thể chế, tức là việc tổ chức bộ máy nhà nước sao cho các nhánh quyền lực có thể kiểm tra, giám sát lẫn nhau và thiết lập sự kiểm soát từ phía xã hội. Nguyên tắc này được thể hiện trong một loạt chính sách về tổ chức bộ máy chính trị và công quyền.

Các cơ chế kiểm soát quyền lực đó chính là những nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước như: Tam quyền phân lập, kiềm chế đối trọng giữa các nhánh quyền lực lập pháp, hành pháp và tư pháp; cạnh tranh chính trị giữa các đảng đối lập và sự tồn tại của các đảng đối lập trung thành, sự giám sát, phản biện xã hội của xã hội công dân đối với bộ máy nhà nước... Với những thể chế như vậy, nó làm cho quyền lực luôn bị giới hạn trong khuôn khổ pháp luật, bị giám sát bởi nhiều chủ thể khác nhau, do đó tránh được tình trạng quyền lực quá tập trung dẫn đến việc độc đoán, chuyên quyền, tham nhũng trong thực thi quyền lực nhà nước.

Ngoài ra, để cho công cuộc phòng, chống tham nhũng thành công thì không thể chỉ dựa vào nỗ lực của các cơ quan nhà nước mà cần phải có được sự tham gia, ủng hộ tích cực của toàn xã hội. Cần xây dựng được cơ chế xã hội. Cộng đồng chính là người giám sát hữu hiệu, góp phần phanh phui nhiều vụ việc, góp phần thực hiện tốt hơn nhiệm vụ này. Cần tạo ra cơ chế dân chủ để nhân dân tố giác, phát hiện tham nhũng. Có quy định và biện pháp bảo vệ người tố cáo về hành vi tham nhũng, có chế độ khen thưởng, động viên kịp thời thích đáng đối với những người có công trong việc phát hiện và xử lý các hành vi tham nhũng.

Kinh nghiệm rút ra đối với Việt Nam

Thực tiễn hoạt động cho thấy, quy định về các cơ quan phòng, chống tham nhũng như hiện nay hiệu quả chưa cao. Muốn phòng, chống tham nhũng có hiệu quả phải xây dựng cơ quan phòng, chống tham nhũng độc lập, có cơ cấu tổ chức riêng, không chịu sự ảnh hưởng, tác động của các cơ quan khác. Mục đích thành lập cơ quan, lực lượng chuyên trách là nhằm tăng cường tính chuyên nghiệp và đảm bảo sự độc lập tương đối trong hoạt động chống tham nhũng. Đây cũng là yêu cầu cơ bản của Công ước phòng, chống tham nhũng của Liên Hợp quốc. Do vậy, Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi cơ chế hoạt động của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng theo hướng tăng tính độc lập của cơ quan này.

Qua nghiên cứu mô hình phòng, chống tham nhũng trên thế giới và ở Châu Âu, có thể rút ra những kinh nghiệm gợi mở cho Việt Nam, như sau:

Thứ nhất, Nhà nước nêu cao vai trò của nhà nươc pháp quyền, tăng cường xây dựng hệ thống luật pháp, tăng cường mức độ hình phạt đối với những hành vi tham nhũng. Có thể thành lập hoặc không thành lập những cơ quan chuyên trách về phòng, chống tham nhũng nhưng nhà nước phải đề cao trách nhiệm của toàn xã. Chính phủ có trách nhiệm xây dựng cơ chế “Quản trị tốt”, đề cao công khai, trách nhiệm giải trình và hiệu suất của chính phủ, cho phép người dân giám sát công chức, chính trị gia buộc họ phải có trách nhiệm khi đưa ra các quyết sách và hành động. Chống tham nhũng có hiệu quả ở khu vực công, công khai thông tin về ngân sách nhà nước nhằm ngăn chặn lãng phí, tránh sử dụng sai nguồn ngân sách công, gia tăng sự giám sát của công chúng trong suốt quá trình lập, phân bổ, sử dụng ngân sách.

Thứ hai, doanh nghiệp là trọng tâm trong công tác phòng, chống tham nhũng. Các doanh nghiệp đều xây dựng chiến lược chống tham nhũng, coi đó là một phần tạo nên thương hiệu của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có nghĩa vụ xây dựng và thực hiện quy tắc ứng xử của nhân viên, đề ra các giải pháp phòng ngừa tham nhũng, cam kết không đưa hối lộ, nếu có doanh nghiệp đưa hối lộ, bị phát hiện giám đốc doanh nghiệp sẽ bị xử lý.

Thứ ba, thực hiện nguyên tắc công khai, minh bạch. Chính phủ có trách nhiệm phải công khai các quy trình thủ tục, rút thăm làm thủ tục hành chính thông qua máy. Các cơ quan thanh tra, kiểm toán, ủy ban liêm chính, cảnh sát được quyền yêu cầu bắt buộc đối tượng điều tra phải cung cấp thông tin, giải trình, nếu phát hiệu cung cấp sai thì bị khép vào tội hình sự. Mọi công chức nhà nước đều có quyền và trách nhiệm cung cấp các thông tin về tổ chức và hoạt động của cơ quan mình cho phóng viên báo chí và không ai được phép điều tra, tìm hiểu để xác định nguồn của các thông tin đăng tải trên báo chí. Các phương tiện truyền thông đóng vai trò nổi bật trong hệ thống liêm chính ở đây và còn được gọi là quyền lực thứ tư của nhà nước, có vai trò quan sát ba quyền lực kia, đảm bảo hoạt động đúng đắn.

Thứ tư, đề cao vai trò của giáo dục. Đưa vào giảng dạy trong hệ thống trường học để giúp học sinh ý thức được nguyên nhân, hậu quả, tác hại của việc tham nhũng, giáo dục ý thức lên án tham nhũng ngay từ khi còn nhỏ. Nhà nước và xã hội đẩy mạnh tuyên truyền, phòng, chống tham nhũng trên các phương tiện thông tin đại chúng, thành lập các trung tâm thông tin về tham nhũng và lập quỹ phòng, chống tham nhũng.

Thứ năm, kiểm tra giám sát lẫn nhau. Ở các nước Tây Âu, việc chống tham nhũng được nhấn mạnh ở khâu thể chế, tức là việc tổ chức bộ máy nhà nước sao cho các nhánh quyền lực có thể kiểm tra, giám sát lẫn nhau và thiết lập sự kiểm soát từ xã hội. Xây dựng một cơ chế kiểm soát quyền lực đủ sức ngăn chặn các hành vi lạm quyền, chuyên quyền, sử dụng quyền lực vì mục đích tối đa hóa lợi ích của bản thân.

Thứ sáu, kiên quyết xử lý các quan chức lạm quyền trong bộ máy nhà nước, đặc biệt là các quan chức ở Trung ương, nhất là trong bộ máy hành pháp cỏ hành vi tham nhũng, bao che cho tội phạm tham nhũng.

Thứ bảy, phát huy vai trò của báo chí và truyền thông. Thực tế cho thấy, báo chí không chỉ có công lớn trong việc phát hiện, bóc trần các hành vi tham nhũng mà nó còn là lực lượng chủ yếu để tuyên truyền vận động nhân dân, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân trong đấu tranh chống tham nhũng. Tuyên truyền những hình mẫu về chống tham nhũng, gương điển hình, cách làm hay trong phòng chống tham nhũng. Báo chí và truyền thông đã thông tin kịp thời, khách quan tình hình tham nhũng, chống tham nhũng, phản ánh trực tiếp các vụ việc tham nhũng, kể cả chưa được làm sáng tỏ, tạo sức ép dư luận, hình thành các phong trào chống tham nhũng.

Hồng Nhung

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi