Thứ Năm, 12/12/2019
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Công tác phòng, chống rác thải nhựa, bài toán cần sớm có lời giải

Theo thống kê của Hiệp hội Chất thải rắn quốc tế (ISWA) công bố tháng 9/2015 đã nhận định “tình trạng khẩn cấp toàn cầu” ảnh hưởng đến hàng chục triệu người ở các nước đang phát triển khi thiếu cơ sở hạ tầng vệ sinh. Báo cáo chỉ ra các vấn đề liên quan đến rác thải ở các nước đang phát triển là do những vấn đề chưa từng có trước đây, như: Sự tích tụ không được kiểm soát của các thiết bị điện tử, điện thoại di động, rác thải thực phẩm và rác thải y tế. Báo cáo cũng cho thấy, khoảng 40% lượng chất thải trên thế giới đã được xử lý triệt để, phục vụ cho khoảng 3,5 - 4 tỷ người, đồng thời cũng kêu gọi một liên minh toàn cầu cùng phối hợp và có những hành động tích cực để giải quyết vấn đề rác thải trên toàn thế giới.

Rác thải gây ra rất nhiều vấn đề, như: Gây ra mùi khó chịu, tạo ra vi trùng gây bệnh, điều kiện sinh hoạt mất vệ sinh. Rác thải sinh hoạt không được thu gom, tồn đọng, lâu ngày sẽ sinh ra các tác nhân tác động đến sức khoẻ con người. Nghiêm trọng hơn nó thải vào nguồn nước, đất và không khí những hóa chất rất độc hại dù được xử lý bằng cách chôn lấp hay đốt, gây ra tình trạng ô nhiễm trầm trọng. Theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) các loại chất thải ô nhiễm có thể là nguyên nhân gây bệnh hen suyễn, dị ứng, bệnh đường hô hấp, tim mạch và đặc biệt là ung thư. WHO và WB ước tính hơn 2 triệu người tử vong mỗi năm do hít phải không khí bị ô nhiễm trong nhà và ngoài trời, đồng thời có khoảng 40 triệu trẻ em mắc các bệnh liên quan đến rác thải. 23% số ca tử vong ở các nước đang phát triển có nguyên nhân từ các yếu tố môi trường, bao gồm ô nhiễm và các yếu tố rủi ro môi trường liên quan đến hơn 80% các bệnh thường gặp.

Trong số rác thải, chất thải nhựa đã và đang trở thành vấn đề đáng lo ngại của các nước, nhất là các nước đang phát triển. Tuy không gây ra những mùi khó chịu như các loại rác thải sinh hoạt khác, nhưng do có khối lượng nhẹ nên rác thải nhựa nổi trên mặt nước, trôi dạt trên biển từ lục địa này đến lục địa khác. Hầu hết chất thải nhựa có sự phân huỷ sinh học rất chậm và cuối cùng sẽ vỡ thành các hạt vi nhựa, gây ra mối đe doạ rất nghiêm trọng tới môi trường và các hệ sinh thái biển. Chất thải nhựa chủ yếu dưới dạng chai nhựa, túi nylon và một số loại đồ dùng sinh hoạt phổ biến khác. Theo Báo cáo của Chương trình Môi trường Liên Hợp quốc năm 2018, mỗi năm thế giới sử dụng 500 tỷ túi nhựa và khoảng 40% nhựa được sản xuất dùng để đóng gói. Trong 50 năm qua, lượng nhựa được tiêu dùng đã tăng gấp 20 lần và dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong 20 năm tới. Đáng lo ngại, loại chất dẻo này có đặc tính khó phân hủy. Một chiếc túi nylon, nhiều khi được sử dụng trong 5 phút, chỉ mất 5 giây để sản xuất song để phân hủy thì cần từ 500 -1.000 năm. Gần 1/3 số túi nylon mà con người sử dụng không được thu gom và xử lý.

Rác thải đang tràn ngập trên đại dương (ảnh sưu tầm)

Theo thống kê cho thấy, hiện Việt Nam đứng thứ 17 trên bảng "thành tích" về rác thải nhựa, được nhận định là 1 trong 5 quốc gia xả rác thải nhựa nhiều nhất, với khoảng 1,8 triệu tấn ra môi trường mỗi năm (theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới trên 109 quốc gia). Thống kê của Bộ TN&MT cho thấy, chỉ tính riêng 2 thành phố lớn là TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, mỗi ngày đã thải ra môi trường khoảng 80 tấn nhựa và túi nylon. Riêng Hà Nội, thải ra 4.000 - 5.000 tấn rác mỗi ngày, trong đó rác thải nylon chiếm 7 - 8%. Ví dụ: Do không đồng ý với mức đền bù dãn dân của các hộ gia đình tại bãi rác Nam Sơn, huyện Sóc Sơn, TP. Hà Nội, người dân đã lập lều bạt chắn ngang khu vực đường vận chuyển rác vào bãi rác Nam Sơn, hậu quả là chỉ trong thời gian từ ngày 03 - 07/7/2019, thành phố Hà Nội đã chìm trong “biển rác”, gây ra rất nhiều bức xúc trong xã hội.

Điều đáng nói, lượng chất thải nhựa và túi nylon cả nước chiếm khoảng 8 - 12% trong chất thải rắn sinh hoạt, các chất thải này sau khi được người dân sử dụng không được phân loại riêng mà để lẫn trong rác thải sinh hoạt, vất bừa bãi ra môi trường nên rất khó khăn trong việc thu gom, xử lý dẫn đến việc rác thải nhựa và nylon phát sinh không ngừng, có mặt ở khắp nơi, gây ra thảm họa mà các nhà khoa học gọi là "ô nhiễm trắng".

 Rác thải đang tràn ngập tại vùng biển Quất Lâm, Nam Định (ảnh sưu tầm)

Vì vậy, việc hạn chế, tiến tới không còn rác thải nhựa đang là biện pháp khẩn thiết để bảo vệ đại dương và cũng chính là bảo vệ tương lai của thế hệ mai sau của chúng ta. Nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang có những biện pháp hữu hiệu trong việc tuyên chiến với rác thải nhựa. Cụ thể:

Indonesia là một trong những quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng rác thải trầm trọng. Năm 2018, nước này thải ra đến 65 triệu tấn rác. Hiện nay, Indonesia đang đặt mục tiêu giảm 22% lượng rác thải mỗi năm. Giải pháp là thành lập thêm các ngân hàng rác thải, nơi người dân được khuyến khích mang rác thải đã phân loại đến để đổi lấy những khoản tiền trang trải cho cuộc sống. Bên cạnh đó, Indonesia tích cực tham gia các diễn đàn toàn cầu và khu vực nhằm nâng cao nhận thức của người dân về những tác hại do rác thải nhựa gây ra đối với các đại dương; đẩy mạnh công tác tuyên truyền và có biện pháp ngăn chặn việc người dân đổ các loại rác thải nhựa xuống biển.

Tại Ấn Độ, hàng năm phát sinh ra gần 6,4 triệu tấn rác thải nguy hại, trong đó 3,09 triệu tấn có thể tái chế được, 0,41 triệu tấn có thể thiêu hủy và 2,73 triệu tấn sẽ phải đổ ra bãi chứa rác thải. Việc sử dụng các nhiên liệu thay thế hoặc các nhiên liệu tái chế từ rác thải (Refuse derived fuels - RDF) là một việc làm thông thường trong ngành công nghiệp xi măng Ấn Độ. Nhà máy sản xuất RDF đầu tiên đã được xây dựng trong năm 2006 bởi Grasim Industries. Kể từ đó đến nay, Chính phủ Ấn Độ đã cấp phép cho 22 nhà máy xi măng để xây dựng các nhà máy sản xuất RDF tương tự. Hầu hết rác thải có các đặc tính phù hợp cho việc tận dụng làm nguyên liệu nguồn, hoặc cho việc khôi phục năng lượng, hoặc các nguyên liệu như kim loại hoặc sử dụng chúng trong ngành xây dựng, chế tạo các sản phẩm cấp thấp hoặc cho khôi phục lại chính sản phẩm đó, mà sau khi xử lý có thể được sử dụng như là một nguyên liệu nguồn.

Hay Úc là một trong những quốc gia thải rác nhiều nhất thế giới. Nhiều trung tâm đô thị lớn ở mước này đã được mở rộng để phù hợp với tiêu chuẩn sống cao hơn của người dân. Do đó, hệ thống xử lý rác thải cũng được yêu cầu cao hơn. Những biện pháp xử lý rác thải bền vững đã được tìm kiếm và áp dụng. Đối với chất thải rắn như rác sinh hoạt, sản phẩm công nghiệp được xử lý tại các bãi chôn lấp. Đối với nước thải từ các hộ gia đình như nước rửa chén, chấy tẩy rửa xe đều được phân loại như chất thải lỏng và xử lý bằng hệ thống tái chế nước thải sinh hoạt.

Ngoài ra, nhiều chính sách pháp luật cũng đã được đưa ra, như việc một số quốc gia đã áp dụng biện pháp đánh thuế để giảm thiểu rác thải biển như Nam Phi, Israel áp thuế đối với túi nhựa; Bỉ đánh thuế đối với màng nhựa và dụng cụ ăn uống dùng một lần; Đan Mạch đánh thuế nhựa đối với túi và vật liệu đóng gói cũng như thuế đổ rác ở bãi rác hoặc đốt rác. Bên cạnh một số quy định về kiểm soát hàng hóa trong sản xuất và sử dụng, một số nước có chính sách theo hướng tiếp cận tổng thể để giải quyết vấn đề rác thải biển như Nhật Bản đã ban hành riêng một luật về rác thải biển - Luật Khuyến khích xử lý rác thải biển, Hàn Quốc ban hành Luật Quản lý môi trường biển, trong đó yêu cầu xây dựng Kế hoạch tổng thể quản lý rác thải biển. Một số giải pháp khác cũng đã được thực hiện tại một số quốc gia như thu mua rác thải nhựa từ ngư dân, hay cung cấp túi rác và lắp đặt nơi đổ rác cho tàu thuyền…

Trong khi đó, Pháp đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới ngăn cấm rác thải thực phẩm siêu thị và yêu cầu các nhà bán lẻ quy mô lớn hiến tặng số lượng thực phẩm còn sót lại. Các nước khác như Đan Mạch, Đức, Anh và Hoa Kỳ cũng đang tham gia vào cuộc chạy đua không có chất thải thực phẩm, thực hiện các chiến lược ngăn ngừa chất thải và nâng cao kiến thức cho người tiêu dùng về môi trường khi xử lý phế liệu. Bằng cách điều chỉnh nhận thức về thực phẩm còn sót lại và phải làm gì với nó, những thay đổi sẽ khiến con người có thể sản xuất lượng khí thải carbon thấp hơn từ chất thải hữu cơ.

Để hỗ trợ các chiến lược ngăn ngừa chất thải thực phẩm, Pháp và các nước châu Âu khác đã giới thiệu các cửa hàng thực phẩm “không lãng phí”, nơi mà thực phẩm được lưu trữ với số lượng lớn và khuyến khích khách hàng chỉ mua số lượng mà họ cần bằng cách sử dụng các thùng chứa từ nhà.

Ở Việt Nam, để thực hiện tốt việc phòng, chống rác thải nhựa, Nhà nước đã ban hành và thực thi nhiều chính sách, quy định liên quan trực tiếp đến quản lý chất thải rắn, đặc biệt là nhựa và túi nylon, như: Luật môi trường, Luật thuế bảo vệ môi trường, Nghị định về quản lý chất thải, Chiến lược quốc gia về xử lý chất thải rắn và gần đây là Chỉ thị 27/CT-TTg ngày 17/9/2018 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý đối với phế liệu nhập khẩu, bao gồm nhựa phế liệu.

Để cụ thể hoá công tác này, sáng 9/6/2019, Lễ ra quân toàn quốc phong trào chống rác thải nhựa do Bộ TN&MT phối hợp với UBND TP Hà Nội và T.Ư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức đã diễn ra tại khu vực Tượng đài Lý Thái Tổ (phố Đinh Tiên Hoàng, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội).

 Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại buổi lễ  (ảnh sưu tầm)

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng nhấn mạnh: “Chúng ta phấn đấu đến năm 2021 các cửa hàng, các chợ, các siêu thị ở đô thị không sử dụng đồ nhựa dùng một lần, đến năm 2025 cả nước không sử dụng đồ nhựa dùng một lần”.

Thủ tướng kêu gọi: Nhà nhà hạn chế rác thải nhựa; cộng đồng doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm xã hội, cùng chung tay chống rác thải nhựa, tích cực tham gia phân loại, thu hồi, tái chế, tái sử dụng túi nylon, sản phẩm nhựa sử dụng một lần; các cửa hàng, siêu thị, nhà hàng, khu du lịch, dịch vụ, khách sạn… không sử dụng túi nylon, sản phẩm nhựa sử dụng một lần; khuyến khích người mua sắm tự mang bao bì, túi đựng sử dụng nhiều lần, sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường. Cần đặt quyết tâm chính trị cao, phấn đấu đến năm 2021 các cửa hàng, chợ, siêu thị ở các đô thị không sử dụng đồ nhựa dùng một lần; đến năm 2025 cả nước không sử dụng đồ nhựa dùng một lần. Mỗi người dân, từng cộng đồng dân cư ngay từ bây giờ hãy thực hiện từ những hành động nhỏ nhất, thực hiện phân loại rác thải tại nguồn, thay đổi thói quen sử dụng sản phẩm nhựa và túi ni lông, góp phần bảo vệ môi trường sống cho chúng ta và các thế hệ mai sau.

Chúng ta tin tưởng rằng, với quan điểm nhất quán, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự chung tay của cả hệ thống chính trị, sự đồng lòng, nhiệt tình tham gia của mỗi công dân trên toàn thế giới thì công tác phòng, chống rác thải nhựa của các nước trên thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng sẽ đạt được những kết quả tốt đẹp, góp phần bảo vệ môi trường thật sự trong sạch trong “ngôi nhà xanh” của chúng ta.

Sỹ Bùi



Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi