Thứ Năm, 29/10/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Một số kinh nghiệm góp phần nâng cao chất lượng hoạt động dạy giỏi tại Học viện Cảnh sát nhân dân

Học viện Cảnh sát nhân dân là trung tâm giáo dục, đào tạo đại học đầu ngành của lực lượng Công an nhân dân, phong trào dạy giỏi luôn được Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện đặc biệt quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo. Hoạt động dạy giỏi ở Học viện trong nhiều năm qua đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo. Thông qua phong trào dạy giỏi mà đội ngũ giảng viên Học viện không ngừng lớn mạnh, số lượng giảng viên có học hàm, học vị, có chức danh giảng viên chính đứng đầu trong các trường Công an nhân dân.

Song thế nào là một bài dạy giỏi, những tiêu chí cụ thể là gì? Điều kiện cần và đủ để thực hiện có chất lượng bài dạy giỏi gồm những yếu tố nào? Chúng tôi cho rằng, một bài dạy giỏi phải luôn hướng tới việc phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm, đem lại hứng thú học tập cho người học. Một bài dạy giỏi phải là bài dạy bám sát được mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng của môn học, phù hợp với đối tượng học. Để thực hiện một bài dạy giỏi, giảng viên phải làm nhiều việc như xây dựng Hồ sơ bài giảng theo quy định, luyện tập, giảng thử trước đồng nghiệp để rút kinh nghiệm trước khi giảng dạy chính thức theo lịch trình đăng ký. Công tác chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng góp phần quan trọng vào sự thành công của bài giảng. Sự thất bại thường xảy ra với giảng viên có tư tưởng chủ quan, làm việc thiếu nghiêm túc, sơ sài. Chúng tôi cho rằng, để dạy giỏi người giảng viên cần tích lũy 3 yếu tố nền tảng là trình độ chuyên môn, tâm huyết nhiệt tình và đổi mới phương pháp giảng dạy.

Thực tiễn đã khẳng định, muốn dạy giỏi người thầy phải giỏi về chuyên môn, vững vàng về nghiệp vụ sư phạm, đương nhiên phải là người thầy về tri thức khoa học. Tuy nhiên, thực hiện bài dạy giỏi không phải là người giảng dạy nhồi nhét được thật nhiều kiến thức mà thầy có, với tham vọng biến người học thành kho chứa thông tin, tiếp nhận thông tin một cách thụ động. Dạy giỏi không phải người thầy cứ thao thao bất tuyệt, đưa thật nhiều kiến thức thật cao siêu mà người thầy phải căn cứ vào đối tượng giảng dạy, bám sát mục tiêu bài giảng. Một cách khái quát nhất của một bài dạy giỏi là cách truyền đạt phải tốt, dễ hiểu, đúng trọng tâm, bám sát mục tiêu yêu cầu bài giảng, người học dễ hiểu, nắm vững kiến thức, biết phân tích kiến thức và có khả năng tự mở rộng, đào sâu kiến thức đã thu lượm được và có năng lực thực hành tốt, hình thành kỹ năng nghề nghiệp. Để làm được điều đó, người thầy buộc phải có phông kiến thức lý luận và thực tiễn cần thiết để gợi mở, đặt vấn đề, nêu vấn đề và định hướng việc học tập, nghiên cứu cho người học. Nghĩa là yêu cầu về mặt trình độ của người thầy không chỉ giỏi về lý luận mà phải am tường về thực tiễn lĩnh vực chuyên môn mà mình giảng dạy, theo cách thức “biết 3 nói 1” trước đối tượng mình giảng dạy.

Vậy làm thế nào để nâng cao trình độ người thầy. Không nên hiểu trình độ ở khía cạnh bằng cấp, tất nhiên con đường để đạt tới trình độ cao phải thông qua học tập, nâng cao và thể hiện ở học vị, học hàm. Nhưng nên hiểu rằng đó chỉ là một trong các yếu tố làm nên trình độ người thầy, nếu người thầy không học thật, không thường xuyên bổ sung kiến thức, không đổi mới và vươn lên làm giàu tri thức cho chính mình hoặc người thầy lại tự thỏa mãn, tự huyền hoặc mình về bằng cấp, học vấn thì không thể làm nên một bài giảng giỏi có chất lượng thật sự.

Vì thế người thầy luôn phải là tấm gương về đạo đức, tự học và sáng tạo. Làm thầy phải luôn cháy bỏng trong mình triết lý học tập suốt đời bởi tri thức của nhân loại luôn không ngừng vận động và phát triển. Có như vậy, người thầy mới xứng đáng là người lái những con thuyền tri thức trong dòng chảy bất tận của văn hóa, văn minh nhân loại.

Một yếu tố đặc biệt quan trọng làm nên thành công của bài dạy giỏi là sự tâm huyết và lòng nhiệt tình của giảng viên. Tâm huyết với bài giảng, nhiệt tình với người học là những điều kiện cần thiết giúp người thầy thành công trên bục giảng. Có tâm huyết với bài giảng mới truyền được linh hồn của bài học đến với người học. Môn học nào cũng có “linh hồn” riêng của nó. Nếu không tâm huyết thì bài giảng chỉ toàn là câu chữ khô khan, thiếu hẳn sức sống và sự sinh động. Có tâm huyết với bài giảng, mới dồn công sức để tìm tòi phương pháp truyền đạt nào cho có hiệu quả nhất, tìm cách đưa thông tin đến với học viên một cách khoa học, hợp lý và dễ hiểu nhất. Dù kiến thức cần truyền đạt có khi rất trừu tượng buộc người học phải tư duy cao, nhưng người thầy, bằng tâm huyết của mình sẽ tìm được cách tốt nhất để bài giảng của mình trở nên hấp dẫn, dễ tiếp thu.

Nhiệt tình cũng là một vấn đề quan trọng trong công tác giảng dạy. Nhiệt tình là “chất lửa” cần thiết để làm cho giờ giảng không tẻ nhạt, buồn chán mà trái lại tạo được một không khí sôi nổi, sinh động cho lớp học. Đó cũng là điều kiện cho dạy giỏi. Tâm huyết và lòng nhiệt tình sẽ làm cho bài giảng giỏi trở nên tự nhiên hơn, thực chất hơn, khắc phục được tình trạng “diễn kịch” mang tính gượng gạo, hình thức. Tâm huyết giúp người thầy hóa thân vào bài giảng, làm nên sự lắng đọng bền lâu trong lòng người học. Dạy giỏi có lẽ không phải chỉ được đánh giá qua tiết dạy trên lớp của người thầy mà phải được đánh giá ở những gì đọng lại trong lòng, trong trí nhớ của người học sau giờ dạy, sau một học kỳ, một năm, thậm chí cả khóa học đến nhiều năm sau khi học viên đã ra trường.

Vấn đề tiếp theo đổi mới phương pháp giảng dạy. Không thể nâng cao chất lượng bài dạy giỏi nếu không lựa chọn được các phương pháp giảng dạy phù hợp. Không có một thầy, cô giáo nào trước khi thực hiện bài dạy giỏi lại không trăn trở suy nghĩ để tìm tòi phương pháp giảng dạy tối ưu cho bài giảng của mình. Dạy giỏi dường như được trao nhiệm vụ tiên phong nhằm thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy. Nhưng đổi mới đến đâu và đổi mới như thế nào, có bao nhiêu phương pháp giảng dạy… là những vấn đề khó cả về định tính và định lượng. Chúng ta vẫn thường nói về phương pháp giảng dạy truyền thống và phương pháp giảng dạy hiện đại; phương pháp giảng dạy lấy vai trò người thầy làm trung tâm và phương pháp giảng dạy theo phương châm lấy người học làm trung tâm…

Từ thực tiễn giảng dạy, để bài giảng giỏi đạt chất lượng cao, bên cạnh những yêu cầu cơ bản nêu trên, giảng viên cần phải thực hiện tốt các nội dung công việc sau:

Một là, xây dựng hồ sơ bài dạy giỏi. Hiện nay, tùy theo từng cơ sở đào tạo có những quy định cụ thể ở các mức độ khác nhau. Thực chất của hồ sơ bài giảng là toàn bộ quy trình, căn cứ pháp lý, cơ sở dữ liệu, cách thức tiến hành bài giảng. Căn cứ vào hồ sơ bài giảng chúng ta có thể phần nào đánh giá được trình độ chuyên môn, tay nghề sư phạm, sự nghiêm túc, tâm huyết của giảng viên. Hồ sơ bài giảng thể hiện được mục tiêu, nội dung, kế hoạch giảng dạy, sử dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy và học, cách thức đánh giá kết quả học tập của học viên… Nhìn chung, hồ sơ bài giảng thể hiện rõ toàn bộ quy trình chuẩn bị cho một bài giảng trên lớp bao gồm việc xác định mục tiêu cần đạt được về kiến thức, về kỹ năng, thái độ đối với người học. Việc xác định đúng mục tiêu trở thành thước đo kết quả quá trình dạy học. Nó vừa là cái đích hướng tới, vừa là yêu cầu cần đạt được của giờ giảng, nó sẽ giúp cho giảng viên xác định rõ các nhiệm vụ phải làm liên quan đến việc sử dụng những kiến thức, kỹ năng nào, phạm vi, mức độ đến đâu, dạy cái gì và dạy như thế nào.

Hai là, chuẩn bị nội dung. Đây là yếu tố quan trọng góp phần vào sự thành công của bài giảng. Muốn vậy, giảng viên phải nghiên cứu kỹ mục tiêu, chương trình đào tạo của môn học để xây dựng mục tiêu yêu cầu bài giảng của mình; cần khảo sát kỹ đối tượng (giảng cho lớp nào, hệ nào, năm thứ mấy…) để chủ động chuẩn bị những nội dung kiến thức chuyên môn cần thiết, dự kiến những vấn đề nảy sinh về chuyên môn, những câu hỏi, những vấn đề gợi mở cho học viên, mức độ liên hệ giữa lý luận và thực tiễn; cần lựa chọn những vấn đề trọng tâm của bài giảng để thực hiện giảng dạy trên lớp. Giảng viên phải nắm vững, hiểu sâu, mở rộng kiến thức môn học và bài giảng. Một bài dạy giỏi luôn đòi hỏi mỗi giảng viên không ngừng cố gắng về chuyên môn, sự nỗ lực học tập nghiên cứu, khiêm tốn học hỏi, lòng tự trọng, tính tự giác, chủ động, sáng tạo, trung thực, không phô trương, hình thức. Có chuyên môn vững vàng cộng với sự lựa chọn các phương pháp giảng dạy phù hợp và sự nhiệt tình, tâm huyết của giảng viên sẽ đem lại kết quả một bài dạy giỏi có chất lượng cao.

Ba là, lựa chọn phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp và có hiệu quả. Không có một phương pháp nào là vạn năng. Người giảng viên phải biết kết hợp linh hoạt, sáng tạo các phương pháp. Không nên tuyệt đối hóa hoặc lạm dụng một phương pháp hoặc một loại phương tiện nào đó trong quá trình giảng dạy. Làm như thế sẽ tạo nên sự nhàm chán, gò ép, đơn điệu. Biết sử dụng đúng lúc, ở mức độ vừa phải phương pháp thuyết trình, diễn giảng sẽ đem lại sắc thái hàn lâm, tính hệ thống, tính logic, sự tập trung của bài giảng. Biết sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực như nêu vấn đề, trắc nghiệm, so sánh, gợi mở hướng dẫn học viên tìm hiểu, tranh luận, phản biện, thảo luận nhóm, đóng thế, nhập vai, xây dựng các kịch bản tình huống, tăng cường đối thoại giữa giảng viên và học viên sẽ làm cho bài giảng trở nên hấp dẫn, uyển chuyển hơn. Các phương pháp dạy học này sẽ phát huy tính tích cực, chủ động của học viên và giảng viên giữ vai trò là người hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, điều hành giúp cho người học biết cách học, chủ động tìm kiếm, khám phá tri thức, rèn luyện kỹ năng, gắn kết tốt hơn giữa lý luận với thực tiễn nghề nghiệp. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình giảng dạy là cần thiết, nó đã chứng minh rõ tính hiệu quả. Song chuẩn bị giáo án điện tử đòi hỏi phải hết sức khoa học, công phu, trong đó người giảng viên phải vừa là nhà đạo diễn vừa là diễn viên để xây dựng và thực hiện kịch bản về nội dung, hình ảnh trình chiếu, nghe nhìn… Cần lưu ý, không có một phương tiện, máy móc nào có thể thay thế được trình độ chuyên môn, lòng nhiệt tình và nghệ thuật sư phạm của người thầy. Nếu quá lạm dụng phương tiện dạy học sẽ đưa buổi giảng giỏi thành buổi “diễn” mà vai trò người thầy trở thành một “kỹ thuật viên”, học viên là khán giả “xem” chứ không phải là “học” theo đúng nghĩa nữa.

Bốn là, tổ chức thực hiện bài dạy giỏi. Đây là khâu quan trọng nhất quyết định chất lượng bài giảng. Bằng thực tiễn giảng dạy chúng tôi cho rằng, tổ chức thực hiện bài dạy giỏi cần phải tuân thủ các bước cơ bản sau:

- Ổn định tổ chức lớp, kiểm tra kiến thức bài cũ, kiểm tra sự chuẩn bị của học viên khi chuẩn bị học bài mới. Nội dung này giảng viên thường thực hiện đầu giờ giảng hoặc có thể đan xen trong quá trình dạy bài mới.

- Tổ chức dạy và học bài mới. Giảng viên giới thiệu về mục tiêu, yêu cầu của bài giảng, cách thức thực hiện để đạt được mục tiêu bài giảng, tạo động cơ học tập cho học viên. Giảng viên tổ chức hướng dẫn cho người học nhận thức, tìm hiểu, khám phá và lĩnh hội nội dung bài giảng với sự vận dụng các phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp.

- Luyện tập, củng cố kiến thức. Giảng viên cần làm tốt vai trò định hướng, củng cố, khắc sâu những kiến thức, kỹ năng, thái độ đối với người học đồng thời gợi mở và nâng cao, triển khai bài giảng theo hệ thống mở, nêu một số câu hỏi, bài tập để người học tiếp tục nghiên cứu, phát triển nhận thức.

- Đánh giá, tổng kết về kết quả giờ giảng, bài giảng và hướng dẫn học viên chuẩn bị những công việc cho bài học mới tiếp theo của môn học.

Tóm lại, để có một bài dạy giỏi có chất lượng cao đòi hỏi người thầy phải cố gắng làm tốt các khâu chuẩn bị về hồ sơ, xác định nội dung, lựa chọn phương pháp, phương tiện, phải tập luyện kiên trì và sự bài bản trong quá trình giảng dạy trên lớp; Sự quan tâm chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo, sự giúp đỡ của đồng nghiệp và sự cố gắng, nỗ lực học tập của học viên. Qua mỗi bài dạy giỏi để mỗi giảng viên trưởng thành hơn trong sự nghiệp giảng dạy của mình. Trên đây là một số kinh nghiệm được rút ra trong quá trình thực hiện dạy giỏi. Xin được trao đổi cùng đồng chí, đồng nghiệp nhằm góp phần phát triển phong trào dạy giỏi của Học viện.

 

PGS,TS. PHẠM THÁI BÌNH - Phó trưởng Phòng QLĐT - Học viện CSND

ThS. TRẦN THỊ PHƯƠNG ĐIỆP - Phòng QLĐT - Học viện CSND

Tạp chí Cảnh sát nhân dân số 5+6/2015 



Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác