Thứ Ba, 19/10/2021
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Đảm bảo tính khách quan, chân thật và nhân văn trong thông tin báo chí về an ninh trật tự

1. Đặt vấn đề

Báo chí là một loại hình truyền thông đại chúng hiện đại, có vị trí, tầm quan trọng trong đời sống nhằm kết nối và biểu đạt các giá trị xã hội. Báo chí là “cầu nối” thông tin giữa chủ thể lãnh đạo, quản lý và công chúng. Hoạt động báo chí phải đảm bảo các nguyên tắc cơ bản như: tính khuynh hướng; tính khách quan, chân thật; tính nhân dân và dân chủ; tính dân tộc và quốc tế; tính nhân văn. Trong các nguyên tắc hoạt động của báo chí thì khách quan, chân thật và nhân văn được coi là những nguyên tắc quan trọng. Báo chí tạo được niềm tin của chủ thể lãnh đạo, quản lý và công chúng xã hội cũng một phần là nhờ thực hiện tốt nguyên tắc đảm bảo tính khách quan, chân thật và nhân văn.

Báo chí là chủ thể truyền thông đại chúng. Thông điệp được báo chí đưa tới công chúng chính là hiện thực sôi động, diễn ra hàng ngày, từng giờ, ở tất cả các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội. An ninh chính trị, trật tự và an toàn xã hội (viết gọn là an ninh trật tự - ANTT) là một lĩnh vực xã hội, liên quan trực tiếp đến pháp luật và là đối tượng phản ánh sinh động của báo chí. Thông tin báo chí kịp thời, chính xác, chân thực và nhân văn về các sự kiện, vấn đề liên quan đến ANTT sẽ góp phần làm cho xã hội lành mạnh và phát triển. Ngược lại, thông tin báo chí thiếu tính chính xác, khách quan và nhân văn sẽ làm cho tư tưởng xã hội bấn loạn, rối ren, quản lý xã hội trở nên khó khăn, tốn kém, kéo lùi lịch sử phát triển.

Báo chí Việt Nam là phương tiện thông tin thiết yếu của đời sống xã hội; là công cụ, phương tiện của Đảng và Nhà nước; là diễn đàn của quần chúng nhân dân. Để báo chí thực sự là công cụ, phương tiện truyền thông hữu ích trong lĩnh vực ANTT, cần có những giải pháp cụ thể, thiết thực để báo chí góp phần lành mạnh hóa xã hội.

2. Vai trò của báo chí đối với việc thông tin về an ninh, trật tự

Báo chí có vai trò quan trọng đối với đời sống xã hội. Trong lĩnh vực ANTT, hai vấn đề quan trọng khẳng định vai trò của báo chí là:

- Thứ nhất, báo chí là công cụ lãnh đạo, quản lý hữu hiệu về ANTT. Trong bộ máy nhà nước pháp quyền, hệ thống luật pháp là công cụ quan trọng để chủ thể lãnh đạo, điều hành xã hội. Trong các lĩnh vực của đời sống, đảm bảo ANTT và một vấn đề quan trọng góp phần quyết định sự ổn định và phát triển xã hội. Chủ thể lãnh đạo, quản lý xã hội ban hành chính sách, pháp luật nhằm điều chỉnh các khách thể xã hội nhận thức, thay đổi thái độ và hành vi theo trật tự, phù hợp với quy luật phát triển. Để hệ thống luật pháp được đưa vào xã hội sâu, rộng và hiệu quả, báo chí là phương tiện truyền thông quan trọng thực hiện nhiệm vụ này. Báo chí xác định rõ mục đích, đối tượng, phạm vi, thời gian và phương thức thông tin các quyết định lãnh đạo, quản lý về ANTT từ chủ thể tới khách thể xã hội sẽ đem lại hiệu quả to lớn. Ngược lại, nếu báo chí không thực hiện tốt chức năng và nguyên tắc hoạt động sẽ làm mất đi vai trò là công cụ của chủ thể lãnh đạo, quản lý xã hội trong lĩnh vực ANTT.

Hệ thống báo chí Việt Nam ngày càng phát triển lớn mạnh và chuyên nghiệp. Lĩnh vực ANTT là đối tượng phản ánh của các loại hình và sản phẩm báo chí. Có những đơn vị và sản phẩm báo chí chuyên trách thực hiện chức năng, nhiệm vụ thông tin về lĩnh vực này. Ngoài ra các đơn vị, sản phẩm báo chí khác cũng đã dành dung lượng không nhỏ chuyên trang, chuyên mục, tác phẩm để phản ánh các sự kiện, vấn đề, liên quan đến ANTT.

Thời gian qua, báo chí đã thông tin nhanh nhạy, kịp thời về các sự kiện, vấn đề liên quan đến ANTT. Nhiều thông tin từ báo chí đã góp phần giúp cho các cơ quan ban hành và thực thi pháp luật kịp thời điều chỉnh các quyết định quản lý và hoạt động thực thi pháp luật phù hợp với tình hình thực tiễn. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn những đơn vị, sản phẩm báo chí thông tin chưa kịp thời, khách quan, chân thật và mang tính nhân văn về vấn đề ANTT. Thông tin mà báo chí đưa ra đôi khi còn làm cho dư luận chưa hiểu đúng về chủ trương, chính sách và pháp luật liên quan đến ANTT mà Đảng và Nhà nước ban hành. Một số thông tin trên báo chí làm ảnh hưởng đến tình hình tư tưởng, thậm chí làm sụt giảm niềm tin của một bộ phận công chúng xã hội đối với các cơ quan công quyền.

- Thứ hai, báo chí là “cầu nối” phản ánh tâm tư, nguyện vọng của công chúng về ANTT. Trong quản lý xã hội, không phải lúc nào các quyết định lãnh đạo quản lý, nhất là liên quan đến vấn đề ANTT được đưa ra cũng đảm bảo chính xác, phù hợp. Báo chí không chỉ làm nhiệm vụ truyền tải các quyết định quản lý từ chủ thể lãnh đạo, quản lý tới công chúng mà còn là “cầu nối” quan trọng để phản ánh tâm tư, nguyện vọng và những đóng góp khách quan, thiết thực từ công chúng xã hội. Báo chí trở thành một kênh thông tin dân chủ, công khai để toàn xã hội cùng bàn thảo và quyết sách những vấn đề trọng đại của đất nước.

Trong thực thi các chính sách về ANTT, đây đó vẫn còn để xảy ra những khiếu kiện, oan sai. Người dân được hưởng lợi từ việc quản lý xã hội tốt, đảm bảo cho họ quyền được sống và mưu cầu hạnh phúc mà Hiến pháp đã quy định cụ thể. Tuy nhiên, do quá trình thực thi pháp luật một số trường hợp còn để xảy ra sai sót và báo chí là công cụ đem lại sự công bằng, trả lại quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Nhiều đơn vị báo chí và nhà báo vì đạo đức và lương tri nghề nghiệp đã dũng cảm điều tra để tìm ra sự thật, chân lý, cứu được nhiều mạng người trước những oan sai và cái chết đe dọa. Tuy nhiên, cũng có những nhà báo non kém về nghiệp vụ, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, đưa tin, phản ánh thiếu trung thực, khách quan đã gây tổn hại về vật chất, tình thân cho người dân và tổ chức.

3. Thông tin khách quan, chân thật và nhân văn về an ninh trật tự là trách nhiệm của báo chí

Khách quan, chân thật và nhân văn là những nguyên tắc quan trọng trong hoạt động của báo chí. Uy tín của báo chí khi thông tin về ANTT có được là nhờ các chủ thể lãnh đạo, quản lý, cung cấp thông tin chính xác, rõ bản chất về các sự kiện, vấn đề xảy ra.

Đảm bảo thông tin khách quan, chân thật đòi hỏi nhà báo phải thực sự nghiêm túc trong lao động báo chí. Bên cạnh đó, tri thức, trí tuệ, bản lĩnh và đạo đức nghề nghiệp là thước đo để nhà báo thông tin khách quan, chân thực về các sự kiện, vấn đề xảy ra trong đời sống nói chung, về lĩnh vực ANTT nói riêng.

Tính khách quan, chân thật trong thông tin báo chí về ANTT cần phải thể hiện rõ khuynh hướng và lợi ích chính trị rõ ràng và phù hợp với đông đảo nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng xã hội; đồng thời phải phù hợp với quy luật của sự vận động và phát triển xã hội.

Mặt khác, tính khách quan, chân thật trong thông tin về ANTT cần thể hiện rõ ở kỹ năng tác nghiệp của nhà báo thông qua việc lựa chọn đề tài, sự kiện, vấn đề, sự vật, sự việc, hiện tượng, con người, chi tiết và nguồn tin tiếp cận. Lúc này, việc thông tin khách quan, chân thật lại xuất phát từ chính quan điểm, chính kiến của nhà báo, dựa trên lập trường tư tưởng và thiết chế xã hội mà cơ quan báo chí và nhà báo đó phục vụ. Tính khách quan, chân thật khi thông tin báo chí về lĩnh vực ANTT còn phụ thuộc vào khả năng và phong cách sử dụng ngôn ngữ biểu đạt thông tin của mỗi nhà báo.

Thông tin báo chí đảm bảo tính khách quan, chân thật nhưng phải đảm bảo tính công bằng và nhân văn. Báo chí công bằng là thông tin không thiên vị nhằm đạt lợi ích nhóm. Báo chí thông tin mang tính nhân văn là phải đảm bảo các hệ giá trị chung mang tính cộng đồng, dân tộc và bản sắc văn hóa. Hệ giá trị này có ý nghĩa quan trọng đối với xã hội. Báo chí phải phản ánh được các giá trị văn hóa, góp phần giữ gìn và phát huy các giá trị, bản sắc văn hóa và sự sáng tạo của con người, vì con người. Những đóng góp của báo chí đối với xã hội đã làm cho công chúng gần hơn với báo chí và tạo được niềm tin với báo chí và chủ thể lãnh đạo, quản lý xã hội. Thông tin chân thật, khách quan, công bằng và nhân văn là nguyên tắc hoạt động cao cả của báo chí và mỗi nhà báo cách mạng.

Trong thực tiễn hoạt động báo chí ở Việt Nam hiện nay, báo chí đã đạt được những thành quả nhất định. Báo chí phản ánh nhanh chóng, kịp thời, khách quan, chân thật, công bằng và nhân văn về các sự kiện, vấn đề liên quan đến lĩnh vực ANTT. Chủ trương, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước liên quan đến ANTT được báo chí phản ánh kịp thời, sâu rộng, góp phần thuận lợi cho việc quản lý xã hội đạt hiệu quả. Bên cạnh đó, báo chí còn kịp thời phát hiện những tấm gương tiêu biểu, điển hình trong công tác đảm bảo ANTT và an toàn hội để nhân rộng phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, làm lành mạnh hóa đời sống xã hội. Báo chí còn kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng, chính kiến xác đáng của quần chúng nhân dân về các vấn đề liên quan đến ANTT.

Bên cạnh những thành tựu của báo chí thông tin về ANTT, trên một số sản phẩm báo chí vẫn còn xuất hiện, thậm chí ngày càng nhiều những thông tin “cướp, giết, hiếp”, xâm phạm đời tư của cá nhân, tổ chức; thông tin mô tả ly kỳ, rùng rợn, tạo sự giật gân, câu khách, vi phạm tính khách quan, chân thật và nhân văn, gây ảnh hưởng đến dư luận và niềm tin của công chúng đối với xã hội. Một số ấn phẩm phụ của các cơ quan báo chí ngành, đoàn thể chạy theo xu hướng thương mại hóa báo chí, bị tác động, chi phối bởi những mặt trái của cơ chế thị trường dẫn đến việc tổ chức các sản phẩm dày đặc những thông tin vụ án, chuyện tình cảm ướt át, những điều lập dị… làm cho công chúng mất niềm tin, cảm giác như đang phải sống trong một xã hội bất an với những tệ nạn xã hội nghiêm trọng; những cảnh đầu rơi máu chảy, huynh đệ tương tàn; cảnh mất lương tri, đảo lộn giá trị đạo đức trong quan hệ vợ chồng, gia đình, dòng họ, đồng nghiệp và các quan hệ xã hội.

Việc đi sâu vào khai thác, thông tin giật gân, câu khách đã tạo cơ hội cho kẻ xấu lợi dụng để tuyên truyền các luận điệu sai trái về chế độ, vai trò lãnh đạo, quản lý của các cơ quan công quyền liên quan đến lĩnh vực ANTT; lợi dụng để bôi nhọ, làm xấu đi hình ảnh những người làm nhiệm vụ thực thi pháp luật. Kẻ xấu cố tình tạo ra sự chia rẽ của công chúng với báo chí, bởi từ những thông tin “con sâu bỏ rầu nồi canh” của một bộ phận người làm báo thiếu lương tri, đạo đức nghề nghiệp để công chúng xa rời báo chí, tìm đến và tin cậy những thông tin trôi nổi, không chính xác, khách quan của các “nhà báo công dân” từ các diễn đàn mạng xã hội trên internet. Với các nhà báo thiếu tính chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp thì những nguồn tin về ANTT được cá nhân đưa lên internet lại trở thành chất liệu “sáng tạo” của họ. Hậu quả là những thông tin về ANTT được báo chí đăng tải do thiếu thẩm định nguồn tin để đảm bảo tính chân thực, khách quan và tính nhân văn sẽ làm mất niềm tin của công chúng với báo chí và chế độ xã hội.

Để báo chí thông tin về lĩnh vực ANTT đảm bảo khách quan, chân thực và mang tính nhân văn, cần:

- Một là, tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo, quản lý hệ thống báo chí. Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý hoạt động báo chí. Đảng lãnh đạo báo chí bằng đường lối, định hướng phát triển báo chí. Nhà nước quản lý báo chí bằng hệ thống pháp luật. Thời gian vừa qua, Đảng Cộng sản Việt Nam cũng đã có nhiều định hướng quan trọng để báo chí phát triển đúng hướng, thực sự là công cụ, vũ khí sắc bén trong hoạt động tư tưởng văn hóa. Gần đây, Hội nghị lần thứ Mười, Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa XI đã phê duyệt đề án quy hoạch phát triển báo chí Việt Nam đến năm 2025 là một minh chứng cho việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với báo chí. Các cơ quan thẩm quyền Nhà nước đang hoàn thiện Luật Báo chí sửa đổi bổ sung để trình Quốc hội thông qua, tạo hành lang pháp lý tốt nhất để báo chí phát triển, đi đúng hướng.

- Hai là, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan chủ quản để báo chí thông tin khách quan, chân thật và nhân văn về lĩnh vực ANTT. Các cơ quan chủ quản báo chí nói chung, của hệ thống báo chí thông tin tuyên truyền về pháp luật và xã hội nói riêng phải thực sự phát huy vai trò, trách nhiệm quản lý các đơn vị báo chí và đội ngũ những người làm báo của mình.

Thực tế cho thấy, tờ báo nào hoạt động đúng tôn chỉ mục đích, đưa tin khách quan, chân thật và nhân văn thì ở đó có sự quan tâm sát sao của các cơ quan chủ quản. Các cơ quan chủ quản buông lỏng quản lý các đơn vị báo chí kiểu “sống chết mặc bay” thì họ phải tự bươn chải, vì mục đích kinh tế mà sẵn sàng xa rời tôn chỉ, chạy theo thị hiếu tầm thường của một bộ phận công chúng để đưa tin thiếu tính khách quan, chân thật và nhân văn.

- Ba là, cần nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động báo chí của đội ngũ nhà báo, nhất là các nhà báo theo dõi, đưa tin về lĩnh vực ANTT xã hội. Tính chuyên nghiệp trong hoạt động báo chí là những chuẩn mực về nghề nghiệp theo những quy chuẩn được thể hiện ở tầm quốc tế, khu vực, quốc gia, từng cơ quan báo chí và mỗi nhà báo. Để đạt chuẩn, các nhà báo phải được đào tạo bài bản, hành nghề và được đãi ngộ chuyên nghiệp. Các nhà báo thông tin về lĩnh vực ANTT lại càng đòi hỏi phải đạt được những quy chuẩn chặt chẽ, riêng có, nhất là sự am hiểu về luật pháp, kiến thức xã hội, sự dấn thân, lòng dũng cảm và đạo đức nghề nghiệp trong sáng.

Qua khảo sát về các trường hợp vi phạm đạo đức nghề nghiệp, thông tin giật gân, câu khách, thiếu tính khách quan, chân thật và nhân văn, cho thấy hầu hết là những người viết báo chưa qua đào tạo nghề nghiệp, trình độ hiểu biết pháp luật và kiến thức văn hóa xã hội rất thấp. Họ làm báo rất hồn nhiên và lạm dụng “quyền lực báo chí” để đánh đấm, dọa nạt cá nhân, tổ chức, gây mất niềm tin của chủ thể lãnh đạo, quản lý xã hội cũng như của công chúng đối với báo chí.

 - Bốn là, báo chí cần tạo niềm tin cho công chúng xã hội bằng những thông tin chân thật, khách quan và nhân văn về ANTT. Những sự kiện, vấn đề liên quan đến ANTT diễn ra trong đời sống xã hội điều có hai mặt. Báo chí cần quan tâm, đưa tin nhiều hơn, khách quan, chân thật và nhân văn hơn với những mặt tích cực để nhân rộng trong toàn xã hội, giúp cho xã hội phát triển ngày càng tươi sáng. Báo chí thông tin về các hiện tượng tiêu cực cần đảm bảo tính khách quan, chân thật và mang tính nhân văn. Cần có nhiều hơn những tác phẩm báo chí phân tích, bình luận, chỉ ra đường hướng phát triển tốt đẹp liên quan đến các sự kiện, vấn đề về an ninh trật tự xã hội. Báo chí cần tránh việc mô tả ly kỳ, bi thương hoặc cổ vũ cho cái xấu, những cái làm băng hoại đạo đức xã hội.

Để khắc phục tình trạng làm mất lòng tin của công chúng, hệ thống báo chí thực hiện chức năng, nhiệm vụ thông tin về pháp luật cần chú trọng phát huy thế mạnh của mình để đưa ra những thông tin nhanh nhạy, phân tích, bình luận khách quan, chính xác về tình hình ANTT; khẳng định vai trò là kênh truyền thông chính thống về lĩnh vực này của Đảng và Nhà nước để tạo niềm tin đối với công chúng.

4. Kết luận

Báo chí là một công cụ lãnh đạo, quản lý xã hội hiệu quả. Trong một xã hội có tổ chức, báo chí là lực lượng quan trọng cấu thành hệ thống quyền lực chính trị xã hội. Quyền năng lớn nhất của báo chí là dư luận xã hội. Báo chí là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng và Nhà nước, là diễn đàn dân chủ, công khai của quần chúng nhân dân. Báo chí của chúng ta đã, đang và tiếp tục có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của đất nước.

Thông tin về lĩnh vực ANTT là một mặt trận quan trọng của báo chí. Đây là mặt trận luôn nóng bỏng hàng ngày, bởi trong tiến trình phát triển của xã hội, cuộc đấu tranh chống lại những tiêu cực xã hội luôn cam go và đầy thử thách, đòi hỏi các nhà báo phải có lòng dũng cảm, công bằng, khách quan, chân thật và nhân văn. Khi mà thông tin báo chí kịp thời, chính xác, khách quan và ít hơn trên mặt báo những tệ nạn làm ảnh hưởng đến ANTT thì lúc đó xã hội đã đạt được những giá trị phát triển cao đẹp. Mọi công dân sống trong một chế độ xã hội luôn mong muốn có được cuộc sống bình an và điều này nhờ vào khả năng của các chủ thể lãnh đạo, quản lý xã hội. Báo chí là “cầu nối” quan trọng truyền tải các quyết định lãnh đạo, quản lý về ANTT tới công chúng xã hội; đồng thời, báo chí phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng, chính kiến của công chúng tới chủ thể lãnh đạo quản lý xã hội. Đảm bảo tính khách quan, chân thực và nhân văn trong thông tin báo chí về ANTT là để báo chí phát huy sức mạnh công cụ quyền lực của mình.

 

TS. HÀ HUY PHƯỢNG - Phó trưởng Khoa Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Tạp chí Cảnh sát nhân dân số 5+6/2015

 

_______________

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Thông tin và Truyền thông, Đề án Quy hoạch phát triển quản lý báo chí toàn quốc đến 2025, H.2015

2. Phạm Hồng Cử, 10 công thức liên quan lãnh đạo quản lý, Nxb. Công an nhân dân, H.2010

3. Nguyễn Văn Dững, Cơ sở lý luận báo chí, Nxb. Lao động, H.2012

4. Đại học quốc gia Hà Nội, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Khoa Báo chí và Truyền thông, Báo chí - những vấn đề lý luận và thực tiễn, tập IX, NXB. Thông tin và Truyền thông, H. 2014

5. Luật Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Báo chí được Quốc hội Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thông qua ngày 12/6/1999. 

6. Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 12/01/2015 của Hội nghị lần thứ Mười Ban Chấp hành Trung ương Khóa XI, phê duyệt “Đề án Quy hoạch phát triển quản lý báo chí toàn quốc đến 2025”, H.2015

7. Hà Huy Phượng, Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in, Nxb. Lý luận chính trị, H. 2006

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác