Thứ Bảy, 18/8/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Đào tạo, bồi dưỡng đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp cho cán bộ làm công tác điều tra đáp ứng yêu cầu hoạt động tư pháp trong giai đoạn hiện nay

Đối với những người trực tiếp tiến hành hoạt động điều tra, khám phá tội phạm trong đó có điều tra viên (ĐTV) là hoạt động liên quan đến sinh mệnh chính trị của con người, cho nên việc đào tạo, bồi dưỡng đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp cho những người làm công tác điều tra đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế là rất cần thiết. Điều đó được thể hiện trên một số khía cạnh sau đây:

Một là, công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ ĐTV cần được tăng cường nhằm đáp ứng yêu cầu của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực tư pháp. Nghị quyết số 08 - NQ/TW của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp đã tạo ra sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của cán bộ cơ quan tư pháp, các ngành, các cấp và nhân dân về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác tư pháp. Trong thời gian tới, hệ thống các cơ quan tư pháp cần được củng cố cả về tổ chức bộ máy và công tác cán bộ. Chất lượng điều tra, truy tố, xét xử và các hoạt động bổ trợ tư pháp ngày càng phải chú trọng. Việc bắt, giam giữ cần được xem xét, kiểm tra thường xuyên, công tác xét xử được tiến hành thận trọng, khách quan  bảo đảm đúng người, đúng tội, đúng quy định của Hiến pháp và Pháp luật. Đặc biệt, cần chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ ĐTV, nhằm đáp ứng yêu cầu hoạt động tư pháp, đúng với yêu cầu của Đảng, Nhà nước.
Hai là, việc nắm vững nội dung, quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự trong công tác giữ gìn an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội là rất cấp thiết. Trong xu thế đối mới các hoạt động tư pháp, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đã tăng thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện đối với các vụ án có khung hình phạt đến 15 năm tù và việc trao thẩm quyền được tiến hành theo lộ trình nhất định mà Nhà nước đã xác định. Chúng ta đều biết, chất lượng công tác tư pháp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhưng quan trọng nhất đó là yếu tố con người. Vì vậy, những yêu cầu về trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực công tác của ĐTV đáp ứng yêu cầu của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004 là một đòi hỏi cấp bách ở nước ta trong những năm vừa qua.
Ba là, trong xu thế hội nhập quốc tế, Nhà nước ta đã tham gia ký kết và công nhận nhiều điều ước quốc tế về bảo đảm quyền con người, nhất là trong hoạt động tố tụng hình sự. Vì vậy, đội ngũ ĐTV phải nắm bắt được những quy định mới của Luật quốc tế, vấn đề bảo vệ quyền con người trong hoạt động tố tụng, cũng như yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm trong giai đoạn toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế để thực hiện tốt trong công tác điều tra vụ án hình sự.
Bốn là, theo Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 đòi hỏi ĐTV phải có trình độ đại học An ninh, đại học Cảnh sát hoặc đại học Luật, có chứng chỉ nghiệp vụ điều tra... Trong khi đó, theo Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 1989 quy định ĐTV sơ cấp chỉ cần tốt nghiệp trung cấp An ninh, trung cấp Cảnh sát, trung cấp pháp lý hoặc tương đương. Đồng thời cũng không đòi hỏi phải có chứng chỉ nghiệp vụ điều tra..., cho nên ĐTV chưa tốt nghiệp đại học cần phải đào tạo để có trình độ đại học nhằm hoàn thiện và tất cả ĐTV cần được đào tạo, bồi dưỡng để được cấp chứng chỉ nghiệp vụ điều tra. Thực tiễn công tác đào tạo ĐTV trong những năm gần đây cũng chưa đáp ứng yêu cầu, nên nhiều cán bộ trong các cơ quan điều tra chưa có điều kiện học đại học An ninh, Cảnh sát hoặc tương đương. Vì vậy, cơ quan điều tra các cấp cần thiết phải có sự đánh giá, phân loại theo khả năng làm việc của họ, trên cơ sở đó, đề xuất cho đi đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu và quy định của pháp luật.
Để nâng cao năng lực và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của ĐTV đáp ứng yêu cầu đấu tranh chống tội phạm và cải cách tư pháp, trong thời gian tới, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ điều tra cần chú ý những vấn đề sau:
Thứ nhất, thường xuyên tổ chức bồi dưỡng chuyên đề khởi tố, điều tra và chuyên đề áp dụng biện pháp ngăn chặn cho Thủ trưởng, Phó thủ trưởng cơ quan điều tra và điều tra viên, cũng như những người được quyền tiến hành một số hoạt động điều tra vụ án hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự. Tổ chức đào tạo bồi dưỡng theo chuyên đề về bắt giam giữ cho các Thủ trưởng, Phó thủ trưởng cơ quan điều tra và ĐTV theo hướng chuyên môn hoá lĩnh vực điều tra và hoạt động tư pháp đế trang bị thêm những kiến thức mới về chính trị, pháp luật, nghiệp vụ nhằm phục vụ cho các hoạt động thực tiễn. Nội dung các chuyên đề cần thiết thực, đi vào lĩnh vực áp dụng luật trong thực tiễn đấu tranh chống tội phạm và hướng dẫn giải quyết các vướng mắc cụ thể trong điều tra, trong áp dụng biện pháp ngăn chặn để tháo gỡ và thống nhất áp dụng.
Thứ hai, bồi dưỡng kiến thức pháp luật tố tụng hình sự chuyên đề khởi tố, điều tra và chuyên đề bắt, giam, giữ cho giám thị, phó giám thị, quản giáo nhà tạm giữ, trại tạm giam, phân trại giam của Công an các đơn vị, địa phương nhằm thực hiện tốt chức năng tố tụng hình sự của họ. Việc bồi dưỡng kiến thức pháp luật tố tụng hình sự liên quan đến khởi tố, điều tra và áp dụng biện pháp tạm giữ, tạm giam là điều cần thiết. Đảm bảo các yêu cầu về điều tra và các chế độ giam giữ, không để đối tượng trốn, thông cung, chết, tự sát, đánh giết nhau trong nhà tạm giữ, trại tạm giam. Không dùng nhục hình đối với người bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam...
Thứ ba, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho lực lượng hỗ trợ như Công an xã, phường, thị trấn. Đối với Công an cấp phường, xã là một lực lượng cơ sở rất quan trọng, tham gia việc bắt người trong trường hợp phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã, tiếp nhận tin báo về tội phạm... Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 quy định việc áp dụng thủ tục rút gọn, cho nên thủ tục ban đầu tại Công an xã phường trong việc lập biên bản bắt người phạm tội quả tang là rất quan trọng, cần thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn cho trưởng Công an, phó trưởng Công an cấp xã phường, lực lượng trực ban hình sự ở cấp xã phường theo những nội dung như: Bồi dưỡng các kiến thức về pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính, về tranh chấp dân sự, kinh tế với luật hình sự để Công an cấp phường phân biệt được rõ vi phạm pháp luật nói chung với vi phạm hình sự (tội phạm), trên cơ sở đó áp dụng việc bắt người phạm tội quả tang được đúng đắn; bồi dưỡng kiến thức về luật tố tụng hình sự có liên quan đến Công an cấp phường xã trong việc giải quyết vụ án hình sự như nội dung các trường hợp qủa tang; quyền hạn, thủ tục bắt người phạm tội qủa tang hoặc đang bị truy nã; các thủ tục về lập biên bản, lấy lời khai, thủ tục bắt người... Đồng thời trang bị các kiến thức về chiến thuật như cách bắt, khám xét để tước vũ khí, kiến thức về phát hiện người đang bị truy nã, cách lấy lời khai để không bị thông cung, cách dẫn giải nhằm đảm bảo hiệu quả việc bắt người; bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nâng cao trách nhiệm của Công an cấp phường xã trong việc quản lý các đối tượng bị áp dụng biện pháp ngăn chặn cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh.
Thứ tư, cần phải đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực lãnh đạo, chỉ huy cho Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan CSĐT các cấp.Tại Điều 5, Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 quy định nguyên tắc hoạt động điều tra: “Cơ quan điều tra cấp dưới chịu sự hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ của Cơ quan điều tra cấp trên”. Vì vậy, cần quán triệt yêu cầu của nguyên tắc này đối với lãnh đạo các cơ quan CSĐT cấp trên, nhất là ở cấp Bộ. Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an cần tăng cường công tác hướng dẫn, chỉ đạo việc áp dụng Bộ luật tố tụng theo chức năng, nhiệm vụ của cơ quan Cảnh sát điều tra cấp dưới. Đồng thời xây dựng chương trình và tổ chức bồi dưỡng cấp chứng chỉ nghiệp vụ điều tra cho ĐTV. Bộ Công an, Tổng cục Cảnh sát nhân dân và Văn phòng Cơ quan CSĐT Bộ Công an cần chủ động xây dựng, hoàn thiện chương trình và phối hợp với các trường, học viện tổ chức bồi dưỡng để cấp chứng chỉ nghiệp vụ điều tra cho các ĐTV.
Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra công tác của cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát nhân dân có liên quan đến hoạt động tố tụng hình sự, trong đó về nội dung áp dụng biện pháp ngăn chăn, khởi tố, điều tra ... cần phải được kiểm tra tích cực và thường xuyên. 
Thứ năm, nâng cao trình độ ngoại ngữ, tin học cho ĐTV 
Hiện nay, có thể nói trình độ ngoại ngữ và tin học của ĐTV còn hạn chế, nhất là trình độ ngoại ngữ. Theo quy định, ĐTV phải có trình độ B ngoại ngữ. Tuy nhiên, thực tế khả năng giao tiếp với người nước ngoài của ĐTV chưa đáp ứng yêu cầu. Chúng ta cũng đã nghiên cứu nhiều giải pháp nhưng chưa giải quyết được vấn đề này, có nhiều lý do như  ĐTV lớn tuổi, học ngoại ngữ đã lâu nhưng không được ôn lại và giao tiếp thường xuyên. Vì vậy, để nâng cao trình độ ngoại ngữ của ĐTV trong các cơ quan CSĐT thì cần quan tâm tạo điều kiện cho các ĐTV là học viên tốt nghiệp các học viện, trường đại học đã có vốn ngoại ngữ, còn trẻ được duy trì đều đặn việc học ngoại ngữ thường xuyên để đảm bảo ổn định và nâng cao khả năng giao tiếp.
Thứ sáu, bồi dưỡng đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp của ĐTV. Đây là khâu rất quan trọng trong công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ ĐTV. Ở nội dung này cần quan tâm giáo dục những nội dung sau đây:
+ Trong thực hiện nhiệm vụ điều tra,  ĐTV phải có niềm tin nội tâm về vụ việc đang tiến hành điều tra, phải nhạy bén với sự linh cảm để cảm nhận, cảm giác, tri giác, nhận thức, tình cảm của mình về người đang bị khởi tố điều tra về sự phạm tội hay không phạm tội. Họ có bị oan uổng hay là họ đang ngoan cố, chống đối lại cơ quan điều tra. 
+ Phải luôn luôn nhận thức và điều khiển hành vi ứng xử dựa trên nền tảng pháp luật. Coi pháp luật là tối cao, không được vi phạm trong bất cứ hoàn cảnh nào. Các quy định trong Bộ luật hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự và các văn bản pháp luật có liên quan luôn là cơ sở pháp lý cho nhận thức và hành vi của  ĐTV. Đó là chuẩn mực cho hành vi của ĐTV, ĐTV phải tuân thủ nghiêm túc, không được vi phạm dù là vi phạm nhỏ nhất. Ý thức tuân thủ pháp luật phải được rèn luyện trong cuộc sống hàng ngày, trong quá trình học tập và trong quá trình công tác. Lãnh đạo cấp trên phải thường xuyên quan tâm, giáo dục ý thức này để tạo thành thói quen trong cuộc sống, công tác của ĐTV.
+ Trong quá trình công tác, luôn tuân thủ nguyên tắc “Trọng chứng cứ, không dễ tin lời khai, tôn trọng sự thật khách quan”. Trong điều tra phải hết sức chú trọng vấn đề củng cố chứng cứ trong bất cứ hoàn cảnh nào. Nhiều vụ án, ĐTV với khát vọng tìm ra sự thật, tìm ra thủ phạm để bắt giữ, xử lý nên thường nôn nóng, khi đối tượng nhận tội thành khẩn thì quá tin tưởng, không nghĩ đến việc củng cố chứng cứ, không dự phòng được trường hợp đối tượng phản cung. Cho nên khi đối tượng phản cung thì không còn cơ sở nào để chứng minh sự thật. Do vậy, phải luôn quan tâm đến thuộc tính có thật của chứng cứ; thuộc tính phải được thu thập theo trình tự thủ tục, biện pháp pháp luật quy định, phải có liên quan đến vấn đề cần chứng minh..., bảo đảm sự thống nhất, khách quan của chứng cứ chứ không do suy diễn, định kiến.
+ ĐTV phải biết kiềm chế tình cảm và cá tính nóng nảy của mình khi thực hiện nhiệm vụ để tránh bộc lộ sự nóng vội, nóng tính làm mất đi sự tỉnh táo của mình. Kiên quyết và thận trọng trong xử lý công việc. Khi nhận định hay quyết định một vấn đề gì phải thể hiện tư duy chín chắn, lập luận sắc bén, đối chiếu, so sánh để khẳng định quyết định hay lập luận của mình là đúng đắn.
+ Cuối cùng, ĐTV phải biết nhìn thẳng vào sự thật, biết lắng nghe, ham học hỏi, biết suy nghĩ nhiều hướng để tổng hợp và quyết định hướng đúng đắn nhất để có thể dũng cảm nhận lỗi khi làm sai. Chỉ có như vậy mới tránh được sai lầm, hoặc nếu có sai lầm thì còn có thể khắc phục lại được. Từ đó, có thể mạnh dạn, quyết tâm chấm dứt việc làm sai, không cố chấp, che giấu, dẫn đến sai lầm ./.

Thiếu tướng, PGS, TS. TRỊNH VĂN THANH

Hiệu trưởng Trường Đại học CSND

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi