Chủ Nhật, 19/8/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Nguyên nhân của tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật ở Việt Nam qua khảo sát tại 4 trường giáo dưỡng thuộc Bộ Công an

1.Tổng quan về nghiên cứu
Nghiên cứu này là kết quả của cuộc khảo sát được thực hiện vào tháng 11 năm 2012 tại 4 trường giáo dưỡng thuộc Bộ Công an, đặt cơ sở lần lượt tại Ninh Bình, Đà Nẵng, Đồng Nai và Long An. Có tổng số 2.009 người chưa thành niên được khảo sát thông qua việc trả lời phiếu hỏi (100 câu hỏi). Nội dung khảo sát tập trung vào các yếu tố tiêu cực được người chưa thành niên trải nghiệm, bao gồm các nhóm: hoàn cảnh gia đình, trường học, nhóm bạn bè và môi trường cộng đồng. Ngoài ra, các đặc điểm nhân thân của người chưa thành niên vi phạm pháp luật như: tuổi, giới tính, dân tộc, hành vi vi phạm pháp luật .v.v.. cũng được thống kê trong nghiên cứu này. Bên cạnh đó nhóm khảo sát cũng đã tiến hành phỏng vấn 97 học viên và 34 giáo viên của 4 trường giáo dưỡng, để tìm hiểu về nguyên nhân của tội phạm thông qua nhận thức của bản thân người chưa thành niên phạm tội và những người là công tác quản lý, giáo dục học viên.
Mục đích của nghiên cứu này là sử dụng phân tích thống kê để đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố tiêu cực với hành vi tội phạm đã được thực hiện bởi người chưa thành niên. Có 3 nhóm tội phạm phổ biến được thống kê bao gồm: trộm cắp tài sản; tội phạm xâm phạm trật tự công cộng (gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích); tội phạm nghiêm trọng (cướp tài sản, giết người, và hiếp dâm); ngoài ra là các tội phạm khác chiếm tỷ lệ thấp như đánh bạc, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, lừa đảo. 
Sử dụng phương pháp xác xuất thống kê, các yếu tố tiêu cực qua trải nghiệm của người chưa thành niên sẽ được mô hình hóa và áp dụng phương pháp hồi quy logistics đa tầng (logistics multilevel models). Qua đó, các yếu tố có tiêu cực có ý nghĩa thống kê (statistical significant) trong việc dự đoán xác xuất phạm tội đối với từng loại tội phạm cụ thể sẽ được đánh giá và chọn lựa. Có tổng số 12 yếu tố tiêu cực được xây dựng và sử dụng trong nghiên cứu này. Bài viết chủ yếu tập trung trình bày và lý giải các nguyên nhân của tình hình tội phạm do người chưa thành niên thực hiện ở Việt Nam trên cơ sở sử dụng kết quả nghiên cứu. 


2.Các đặc điểm khái quát về người chưa thành niên vi phạm pháp luật ở 4 trường giáo dưỡng thuộc Bộ Công an
2.1. Đặc điểm nhân thân người chưa thành niên vi phạm pháp luật
Biểu đồ 1 dưới đây tóm tắt các đặc điểm nhân thân của người chưa thành niên tham gia khảo sát. Các đặc điểm thống kê bao gồm giới tính, nhóm tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, nơi sinh sống và loại trường học trước khi vào trường giáo dưỡng. Nhìn một cách tổng thể thì sự khác biệt giữa 4 trường giáo dưỡng là không đáng kể. Theo đó, trong phạm vi mẫu nghiên cứu số lượng người chưa thành niên là nam chiếm đa số (96,3%), chỉ có 71 nữ tham gia khảo sát (3,7%). Hầu hết người chưa thành niên tham gia khảo sát có độ tuổi dao động từ 12 đến 18. Trong đó 84,6% thuộc nhóm 15-18, 12,9% dưới 14 tuổi, và chỉ có 2,5% trên 18 tuổi. Có 91,2% số người tham gia khảo sát thuộc nhóm dân tộc Kinh, dân tộc thiểu số chiếm 8,8%. Hơn một nửa mẫu nghiên cứu (55,4%) có gốc gác nông thôn, 34,1% sinh sống ở khu vực thành phố, thị xã. Các nhóm khác bao gồm ngoại thành, vùng sâu, vùng xa, miền núi và khu vực duyên hải chiếm 10,5%. 


Biểu đồ 1: Đặc điểm nhân thân người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại 4 trường giáo dưỡng thuộc Bộ Công an

Biểu đồ 2 mô tả phân bố trình độ học vấn(1) giữa học sinh của 4 trường giáo dưỡng. Theo như mô tả trên biểu đồ, có một sự chênh lệch đáng kể giữa các khu vực khảo sát, theo đó học sinh ở khu vực phía Bắc có xu hướng đạt trình độ học vấn cao hơn học sinh ở phía Nam. Ví dụ, học sinh ở trường giáo dưỡng Ninh Bình có tỷ lệ học sinh có trình độ tiểu học là thấp nhất trong 4 trường (8,3%), đồng thời lại có tỷ lệ học trung học cơ sở cao nhất (90,7%). Hai trường giáo dưỡng Đà Nẵng và Đồng Nai có tỷ lệ trung học cơ sở lần lượt là 73,6% và 57,9%. Trong khi đó, học sinh trường giáo dưỡng ở Long An có trình độ học vấn thấp nhất: có tới ¾ tổng số học sinh ở đây chỉ đạt trình độ tiểu học; tỷ lệ học trung học cơ sở ở vùng này chỉ đạt 23,3%. Thực tế này chỉ ra sự khác biệt về điều kiện kinh tế-xã hội giữa các vùng miền có khả năng ảnh hưởng tới quá trình nhận thức và phát triển của người chưa thành niên. 


Biểu đồ 2: Thống kê trình độ học vấn của người chưa thành niên ở 4 trường giáo dưỡng thuộc Bộ Công an

2.2.Các nhóm tội phạm phổ biến
Biểu đồ 3 mô tả sự phân bố các nhóm tội phạm giữa 4 trường giáo dưỡng đối với 4 nhóm tội phạm phổ biến: trộm cắp tài sản; nhóm xâm phạm trật tự công cộng (bao gồm gây rối trật tự công cộng và cố ý gây thương tích); nhóm tội phạm nghiêm trọng (bao gồm giết người, cướp tài sản và hiếp dâm); nhóm các tội phạm khác (đánh bạc, buôn bán sử dụng ma túy). Có thể thấy rõ trên biểu đồ, trộm cắp tài sản là tội phạm phổ biến nhất trong học sinh 4 trường giáo dưỡng, với tỷ lệ trung bình là 70,9%. Nhóm tội phạm xâm phạm trật tự công cộng chiếm trung bình 20%, trong khi nhóm tội phạm nghiêm trọng chỉ chiếm 6,4%. Mặc dù phân bố của bốn nhóm tội phạm trong các trường là tương đối giống nhau, cần phải lưu ý sự khác biệt đáng kể khi so sánh cụ thể từng nhóm tội phạm giữa các trường. Học sinh ở các trường thuộc khu vực phía bắc có xu hướng phạm tội trộm cắp tài sản nhiều hơn. Như có thể thấy trên biểu đồ 3, ở hai trường giáo dưỡng Ninh Bình và Đà Nẵng có tỷ lệ trộm cắp cao nhất (lần lượt là 83,5% và 74,7%) so với hai trường ở khu vực phía Nam là Đồng Nai (63%) và Long An (63,2%).
Mặt khác, người chưa thành niên ở khu vực phía Nam lại chủ yếu có xu hướng phạm tội các tội phạm liên quan tới trật tự công cộng. Học sinh ở trường giáo dưỡng số 5 (Long An) là trường có tỷ lệ phạm tội gây rối trật tự công cộng và cố ý gây thương tích cao nhất (30,2%), gấp 4 lần học sinh trường Ninh Bình (7,4%). Các trường ở Đồng Nai và Đà Nẵng có tỷ lệ lần lượt là 25,2% và 19,2%. Sự khác biệt này một lần nữa nhấn mạnh sự khác biệt điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa giữa các khu vực trong cả nước là một nhân tố quan trọng có thể giúp lý giải nguyên nhân của tình trạng tội phạm do người chưa thành niên gây ra.


Biểu đồ 3: Phân loại tội phạm do người chưa thành niên thực hiện tại 4 trường giáo dưỡng thuộc Bộ Công An

2.3.Trải nghiệm các yếu tố tiêu cực của người chưa thành niên
Nội dung khảo sát đã chỉ ra 12 yếu tố tiêu cực phổ biến nhất đối với người chưa thành niên. Biểu đồ 4 mô tả mối tương quan giữa các trường giáo dưỡng về tỷ lệ người chưa thành niên xác nhận có trải nghiệm đối với từng yếu tố tiêu cực được liệt kê. Qua biểu đồ có thể nhận thấy các yếu tố tiêu cực phổ biến nhất bao gồm: game online (78,2%); bỏ học (86,8%); bỏ nhà đi lang thang (80,9%). Các yếu tố có tầm ảnh hưởng thấp bao gồm: gia đình có người thân vi phạm pháp luật (25%) hoặc sử dụng ma túy/nghiện rượu (10,7%). Các yếu tố khác có thể kể đến như sử dụng ma túy trái phép/uống rượu (45,9%); chứng kiến bạo lực gia đình (51%); có người thân nghiện rượu (43,6%); và bị đuổi học (37,2%).
So sánh mối tương quan về tỷ lệ trải nghiệm các yếu tố tiêu cực giữa 4 trường cho thấy tình trạng trốn học, bỏ nhà đi lang thang và nghiện chơi game online là vấn đề nổi cộm. Trung bình có trên 75% tổng số học sinh ở các trường này xác nhận có trải nghiệm đối với 3 yếu tố tiêu cực nói trên. Thực tế này chỉ ra rằng có thể có mối liên quan giữa các yếu tố tiêu cực này với nguy cơ phạm tội ở người chưa thành niên. Tỷ lệ người trả lời phỏng vấn xác nhận bị ảnh hưởng của game online(2) là cao nhất ở Ninh Bình (82,9%) và Đồng Nai (79,2%). Đây là hai khu vực có 2 thành phố lớn nhất cả nước là Hà Nội và Hồ Chí Minh. Tuy vậy sự khác biệt giữa các khu vực theo như thống kê là không đáng kể, do đó có thể nói sự khác biệt về điều kiện kinh tế xã hội không thể lý giải hoàn toàn nguy cơ phạm tội ở người chưa thành niên. Có thể nhận định rằng những người chưa thành niên vi phạm pháp luật thường có xu hướng gặp khó khăn trong việc xây dựng mối liên hệ gắn kết với gia đình và nhà trường. Như có thể thấy ở biểu đồ 4, đa phần người chưa thành niên trong mẫu khảo sát đều đã từng trốn học (86,8%) hoặc bỏ nhà ra đi (80,9%).


Biểu đồ 4: Các yếu tố nguy cơ qua trải nghiệm của người chưa thành niên: so sánh tương quan giữa 4 trường giáo dưỡng

Cũng theo Biểu đồ 4, tình trạng nghiện rượu diễn ra phổ biển nhất ở khu vực Tây Nam Bộ. Hơn một nửa (54,4%) học sinh trường giáo dưỡng Long An cho biết có thành viên trong gia đình nghiện rượu, trong khi tỷ lệ này ở ba khu vực còn lại chỉ chiếm trung bình 40%. Điều đáng lưu ý là mặc dù có tình trạng nghiện rượu trong người thân rất phổ biến, học sinh ở trường Long An lại có xu hướng ít phải chứng kiến hành vi bạo lực gia đình (43,4% so với tỷ lệ trung bình 50% ở các trường còn lại). Học sinh trường giáo dưỡng số 5 ở Long An mặc dù có trình độ học vấn thấp nhất trong các trường lại là trường có ít học sinh đã từng bị đuổi học nhất. Theo đó, chỉ có 26,9% đã từng bỏ học ở Long An trong khi tỷ lệ này ở Ninh Bình là 44,2%. Sự khác biệt này có thể giải thích rằng tỷ lệ học sinh tới trường ở khu vực Tây Nam bộ là rất thấp, do đó những học sinh ít có khả năng tới trường thì đồng thời ít có nguy cơ bị đuổi học. 


3.Nguyên nhân của tình trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật ở Việt Nam
Trong vòng 20 năm trở lại đây ở Việt Nam, nền kinh tế phát triển nhanh do kết quả của quá trình hiện đại hóa và công nghiệp hóa, kèm theo những thay đổi lớn trong xã hội, bao gồm làn sóng nhập cư dân số từ khu vực nông thôn ra thành thị. Quá trình này ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của nhiều người dân, gây ra những biến động đáng kể đối với đời sống văn hóa của các cộng đồng. Sự phát triển nhanh của khu vực thành thị đã kéo rộng khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng trong cả nước. Các khu đô thị mới được xây dựng trên khu vực đất nông nghiệp đã khiến hàng triệu nông dân thất nghiệp. Hệ quả là người dân lao động có xu hướng rời bỏ khu vực nông thôn lên thành phố tìm việc, để lại gia đình và con cái tự chăm sóc hoặc để cho họ hàng chăm sóc. Những người ở trong độ tuổi lao động không có khả năng mang con cái của mình theo lên thành phố do mức sống ở khu vực thành thị cao hơn rất nhiều so với khả năng của lao động nông thôn. Vì lẽ đó mà những lao động nhập cư này khó có điều kiện để duy trì một cuộc sống gia đình đầy đủ trừ phi họ phải di cư lên thành phố tìm kiếm việc làm, và hệ quả là họ phải bỏ lại gia đình và con cái họ thiếu sự chăm sóc.
 Theo thống kê, tỷ lệ trẻ em bỏ nhà đi lang thang cao nhất ở khu vực duyên hải ven biển và khu vực miền núi, đóng góp số lượng lớn trẻ em lang thang ở khu vực thành thị. Khu vực Đông Nam Bộ (bao gồm thành phố Hồ Chí Minh) là khu vực có tỷ lệ trẻ em lang thang cao nhất cả nước. Một lý do có thể đưa ra là do thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn nhất cả nước, có nền kinh tế phát triển cao, đồng thời được bao quanh bởi rất nhiều các khu công nghiệp. Cùng với đó là sự xuất hiện của các trung tâm thương mại, khu vui chơi giải trí ở trung tâm các khu đô thị mới. Đó là môi trường thuận lợi cho việc tụ tập, ăn chơi của rất nhiều thanh thiếu niên. Sự gắn kết xã hội ở trong nhiều cộng đồng dân cư ngày càng lỏng lẻo do những sự thay đổi về lối sống của các thế hệ khác nhau. Người dân trở nên bận bịu hơn với công việc và ít dần thời gian để giao lưu với hàng xóm, láng giềng. Sự gắn bó giữa các nhóm, cá nhân trong cộng đồng vì thế mà dần bị mất đi.
Quá trình phát triển kinh tế xã hội quá nhanh cũng tạo nên áp lực cân bằng giữa công việc và gia đình. Trong rất nhiều gia đình, thời gian giành cho việc chăm sóc, giáo dục con cái ngày càng ít đi, kể cả trong những gia đình có điều kiện về kinh tế. Trẻ em trong các gia đình này hoặc là thiếu sự quan tâm chăm sóc, hoặc là được quá nuông chiều dẫn đến hư hỏng. Thiếu sự giám sát, giáo dục của bố mẹ là nguyên nhân dẫn tới sự gia tăng nguy cơ người chưa thành niên tham gia vào các hoạt động không lành mạnh như tụ tập ăn chơi, nghiện game online, uống rượu, hút thuốc. 


Biểu đồ 5: Mối quan hệ giữa các nhân tố xã hội trong việc hình thành hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên


Những vấn đề đề cập ở trên cho chúng ta một cái nhìn tổng quát về mối liên hệ giữa những yếu tố trong xã hội có ảnh hưởng tới những vi phạm pháp luật do người chưa thành niên. Qua phân tích thống kê và phỏng vấn đối với người chưa thành niên ở 4 trường giáo dưỡng trong phạm vi nghiên cứu này, có thể chỉ ra 3 nhóm yếu tố quan trọng nhất (xếp theo thứ tự giảm dần) có tác động tới hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên ở Việt Nam, bao gồm:
a. Hoàn cảnh gia đình (thiếu sự quan tâm giám sát của bố mẹ, gia đình đổ vỡ và tình trạng lạm dụng rượu trong gia đình), bỏ nhà đi lang thang, không nơi nương tựa;
b. Tổng hợp các yếu tố khách quan, ví dụ: nghiện game online, ảnh hưởng của nhóm bạn bè xấu và các nhân tố tiêu cực trong môi trường sống;
c. Các đặc điểm tâm lý cá nhân, như thiếu khả năng kiểm soát hành vi, đua đòi ăn chơi. 
Mối quan hệ giữa ba nhóm yếu tố được tóm tắt ở Biểu đồ 5.

 

(1) Trình độ học vấn thống kê trong bản khảo sát là trình độ học vấn cao nhất mà người được phỏng vấn đạt được trước khi vào trường giáo dưỡng.

(2) Chơi game online nhiều hơn 2 tiếng/ngày.

 

Đại úy, TS. Nguyễn Ngọc Hải
Trung tâm NCTPH&ĐTTP, T32

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi