Thứ Sáu, 26/2/2021
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đảm bảo trật tự an toàn giao thông đường thủy nội địa

Theo thống kê, nước ta có 3.260 km bờ biển, có gần 3.000 đảo lớn nhỏ nằm rải rác trên diện tích hơn một triệu km2 mặt biển đã tạo thành nhiều tuyến vận tải biển và ven biển. Hệ thống cảng biển có 119 cảng được hình thành hầu hết trên các tỉnh, thành phố ven biển. Ngoài ra chúng ta còn có 2.360 con sông, kênh lớn nhỏ với tổng chiều dài khoảng 220.000 km và có khoảng 6.000 cảng bến thủy nội địa, đây là điều kiện hình thành hệ thống giao thông nối liền các tỉnh, thành phố với nhau. Trong đó, giao thông đường thủy nội địa có khoảng 41.000 km sông, kênh được khai thác vào mục đích vận tải. Theo sự hình thành tự nhiên, hiện nay hệ thống sông, kênh từ nội địa đổ ra biển đã tạo nên hệ thống giao thông vận tải sông, biển liên hoàn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thông vận tải thủy, góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, giao lưu quốc tế trên mọi lĩnh vực của đất nước.
Nhằm phát huy thế mạnh của hệ thống giao thông vận tải thủy nội địa, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội thông qua hoạt động giao thông đường thủy nội địa, nhất là việc sắp xếp lại cơ cấu, tổ chức các cơ quan chức năng chuyên ngành, phát huy lợi thế tự nhiên và ưu thế về năng lực, giảm giá thành vận tải. Đặc biệt, đã công bố mở rộng và đưa vào hoạt động những tuyến vận tải thủy ven biển, như: Quảng Ninh - Quảng Bình; Quảng Bình - Bình Thuận; Bình Thuận - Kiên Giang... tạo đà thúc đẩy hoạt động giao thông vận tải thủy nội địa, giảm tải cho vận tải đường bộ, giảm tai nạn và ùn tắc giao thông, giảm cước phí và giải quyết tình trạng ùn ứ hàng hóa tại các cảng biển 3 miền Bắc, Trung, Nam. Do đó, sản lượng vận tải thủy tăng cả về vận tải hành khách và vận tải hàng hóa so với những năm trước đây, cụ thể năm 2014, tổng khối lượng hàng vận chuyển đạt trên 250 triệu tấn tăng 12% và vận chuyển được trên 15 triệu lượt hành khách tăng 8% so với năm 2013. Đặc biệt khu vực đồng bằng sông Cửu Long, vận tải đường thủy chiếm khoảng 60% đến 70% tổng sản lượng hành hóa và hành khách so với cả nước.
Những năm qua, Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm và chỉ đạo tăng cường công tác bảo vệ an ninh quốc gia, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, trong đó có công tác đảm bảo TTATGT trên các tuyến giao thông đường thủy nội địa. Căn cứ Chỉ thị số 09/CT-TW ngày 01/12/2011 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc trong tình hình mới, Quốc hội, Chính phủ Nhà nước đã thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng để quản lý TTATGT đường thủy bằng việc ban hành các văn bản pháp luật có liên quan. Cụ thể, ngày 20/6/2012, Quốc hội ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính; ngày 17/6/2013, Quốc hội tiếp tục hoàn thiện và ban hành Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giao thông đường thủy nội địa cũng như nhiều văn bản pháp luật khác nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động trên lĩnh vực giao thông đường thủy nội địa; ngày 20/08/2013 Chính phủ ban hành Nghị định số 93/2013/NĐ-CP về Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông hàng hải, đường thủy nội địa; ngày 20/11/2014 Chính phủ ban hành Nghị định số 110/2014/NĐ-CP về Quy định điều kiện kinh doanh vận tải đường thủy nội địa; ngày 27/02/2015 Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số 24/2015/NĐ-CP về Quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Giao thông đường thủy nội địa và  Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giao thông đường thủy nội địa. Theo đó, các bộ, ngành đã ban hành các quyết định, thông tư để hướng dẫn thực hiện Luật, Nghị định của Chính phủ; đồng thời xây dựng, kế hoạch, nhiều biện pháp để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về TTATGT đường thuỷ nội địa. Chính vì vậy, hiệu lực quản lý nhà nước được tăng cường, tình hình TTATGT đường thuỷ nội địa đã có nhiều chuyển biến tích cực. 
Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về giao thông đường thuỷ nội địa đã được các bộ, ngành chức năng, chính quyền các địa phương đẩy mạnh bằng nhiều hình thức, nội dung phong phú. Ngoài ra, lực lượng Công an làm nòng cốt, tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựng và triển khai chương trình hành động về thực hiện cuộc vận động xây dựng phong trào "Văn hóa giao thông với bình yên sông nước", phối hợp với các đài phát thanh, truyền hình Trung ương và địa phương phổ biến giáo dục pháp luật về giao thông, xây dựng các phim phóng sự tuyên truyền luật Giao thông đường thủy nội địa, phản ánh về tình hình TTATGT đường thủy, về tình hình trật tự, an toàn xã hội trên các tuyến đường thủy, các quy định về sử dụng áo phao, dụng cụ nổi cứu sinh, tình hình tai nạn và kết quả công tác phát hiện và xử lý vi phạm về TTATGT đường thủy... 
Đối với cơ sở hạ tầng của hệ thống giao thông thủy nội địa đã được Nhà nước quan tâm đầu tư, cụ thể ngày 03/02/2000, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 16/2000/QĐ-TTg về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển ngành giao thông vận tải đường đường sông Việt Nam đến năm 2020. Ngày 25/02/2013, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 255/QĐ-TTg về việc phê duyệt điều chỉnh Chiến lược phát triển giao thông vận tải Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Được Chính phủ ủy quyền của ngày 24/4/2013, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải đã ký Quyết định số 1071/QĐ-BGTVT về phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển giao thông vận tải Đường thủy nội địa Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. 
Công tác đăng ký, đăng kiểm, quản lý phương tiện và người điều khiển phương tiện thuỷ nội địa đã được Bộ Giao thông vận tải và UBND các địa phương thực hiện và đưa mặt công tác này đi vào nề nếp. Trên cơ sở quy định của pháp luật, các cơ quan chức năng và UBND các tỉnh, thành phố đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc đăng ký, đăng kiểm phương tiện cũng như đào tạo, cấp bằng, chứng chỉ chuyên môn cho người điều khiển phương tiện thủy, xoá bỏ thủ tục không cần thiết, giảm phí và lệ phí cho các chủ phương tiện. Do đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động giao thông đường thuỷ nội địa chấp hành đầy đủ các quy định của pháp luật.

 

Công tác thanh tra, kiểm tra phương tiện tham gia giao thông đường thủy

Công tác thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm TTATGT đường thuỷ nội địa đã được các lực lượng CSGT đường thuỷ và thanh tra giao thông, cảng vụ… thực hiện thường xuyên. Từ năm 2010 đến hết tháng 6/2015, thông qua công tác TTKS, lực lượng CSGT đường thuỷ đã phối hợp với các ngành xử lý 33.019 trường hợp vi phạm, phạt tiền nộp Kho bạc nhà nước trên 14,204 tỷ đồng; đồng thời đề xuất, kiến nghị với các ngành, các cấp có biện pháp khắc phục nhiều sơ hở, bất cập cũng như huy động được sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về giao thông đường thuỷ nội địa trên phạm vi toàn quốc. 

Tuy nhiên, lĩnh vực giao thông đường thủy nội địa còn nhiều những khó khăn, phức tạp nhất định. Về tự nhiên, hiện tượng hạn hán kéo dài làm khan hạn các tuyến sông, ngòi; hiện tượng mưa, bão nhiều gây ra lũ quét, sạt lở; tình trạng triều cường và nước biển dâng... đã gây ảnh hưởng đến hoạt động giao thông vận tải thủy cũng như công tác đảm bảo TTATGT trên tuyến giao thông đường thủy nội địa. Bên cạnh đó, tình trạng vi phạm các quy định của pháp luật trên các tuyến đường thủy nội địa đang diễn ra khá phổ biến với các hành vi, như: lấn chiếm hành lang giao thông đường thủy nội địa để xây nhà, xây dựng các công trình trái phép làm thay đổi dòng chảy, cản trở giao thông; tình trạng phương tiện không đăng ký, đăng kiểm vẫn tham gia lưu thông; điều khiển phương tiện không bằng cấp, không có chứng chỉ chuyên môn; nhiều phương tiện và bến chở khách qua sông không đảm bảo điều kiện an toàn; khai thác cát, sỏi lòng sông; cắm đăng, đáy, nuôi cá lồng, họp chợ...; sử dụng chất nổ, thiết bị sung điện để đánh bắt thủy hải sản; tình trạng phương tiện chở quá tải, quá số người quy định, vi phạm quy tắc giao thông... vẫn diễn ra ở mức phổ biến và nghiêm trọng. Để khắc phục tình trạng vi phạm nêu trên, từ năm 2010 đến 2014, lực lượng Cảnh sát đường thủy cả nước đã tăng cường công tác TTKS và phát hiện XLVP về TTATGT trên tuyến đường thủy nội địa là 985.166 trường hợp, phạt tiền nộp kho bạc Nhà nước hơn 515,258 tỷ đồng. Riêng năm 2014 đã xử lý 206.031 trường hợp và xử phạt 118,14 tỷ đồng. Về TNGT, từ năm 2010 đến 2014, cả nước xảy ra 693 vụ TNGT, làm chết 568 người, bị thương 78 người, thiệt hại 691 phương tiện và 129 tỷ đồng. Ngoài ra, những vụ chết do đuối nước, cháy, nổ, tai nạn lao động... xảy ra trên tuyến đường thủy nội địa từ năm 2010 đến 2014 là 348 vụ, làm chết 436 người, làm bị thương 9 người.
Bên cạnh những vi phạm về TTATGT nói trên, tình hình hoạt động của các loại tội phạm kinh tế, hình sự, ma túy trên các tuyến đường thủy diễn ra hết sức phức tạp. Nổi lên là tình trạng các băng nhóm tổ chức, bảo kê khai thác cát trái phép trên các tuyến sông làm ảnh hưởng dòng chảy; tình trạng vận chuyển ma túy trái phép từ nước ngoài vào nội địa trên các phương tiện thủy; tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại chủ yếu xảy ra trên các tuyến biển thuộc địa bàn Quảng Ninh, Hải Phòng, Bà Rịa - Vũng Tàu, trên tuyến sông biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Cămphuchia (than, xăng, dầu DO, quặng titan, chất thải nguy hại, pháo nổ...), vận chuyển than trái phép từ Việt Nam đi Trung Quốc; vận chuyển thuốc nổ trái phép từ nước ngoài vào Việt Nam; vận chuyển thuốc lá trái phép từ Cămphuchia vào nội địa; đánh bạc, số đề trên các phương tiện thủy... Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trên tuyến đường thủy nội địa cho thấy, năm 2013, lực lượng Cảnh sát đường thủy đã tiến hành điều tra, khám phá 305 vụ, trong đó 115 vụ hình sự (71 vụ trộm cắp, 22 vụ đánh bạc, 6 vụ cố ý giây thương tích, 8 vụ bắt truy nã, 5 vụ cưỡng đoạt tài sản, 2 vụ cướp tài sản); 142 vụ kinh tế; 48 vụ ma túy; bắt giữ 385 đối tượng, thu giữ: 140.000 bao thuốc lá các loại, 104 kg pháo nổ, 50 kg thuốc nổ, 3 quả mìn và 23 kíp nổ, 14.500 lít xăng dầu, 1.500 kg động vật hoang dã, 12, 065 m2 gỗ các loại, 4.100 tấn quặng , 12.950 tấn than, 1.250 tấn xi măng, 2.000 tấn đạm u rê, 174 chai rượu, 141.650 kg đường cát, 20 tấn thức ăn gia súc, 25 bao quần áo Thái, 803.500.000 VNĐ, 52 phương tiện thuỷ, 50 máy thuỷ và nhiều hàng hoá khác, tổng trị giá ước tính khoảng 25 tỷ đồng... Năm 2014, lực lượng Cảnh sát đường thuỷ toàn quốc đã phát hiện, bắt giữ 312 vụ, 368 đối tượng phạm pháp, lập biên bản xử lý theo quy định, gồm: 149 vụ kinh tế, 116 vụ hình sự, 47 vụ ma túy; thu giữ nhiều hàng hoá có giá trị khoảng 200 tỷ đồng. 
Những tồn tại, yếu kém nêu trên do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có một nguyên nhân rất quan trọng là do công tác quản lý nhà nước về TTATGT đường thuỷ nội địa của các ngành, các cấp còn bị buông lỏng, yếu kém và bất cập. Việc quy hoạch hệ thống cảng, bến thuỷ nội địa, các khu vực khảo sát thăm dò khai thác tài nguyên cát, sỏi, nuôi trồng, đánh bắt thuỷ sản, họp chợ, làng chài... ở nhiều địa phương chưa hợp lý, thiếu căn cứ khoa học. Thậm chí, có địa phương còn quy hoạch lấn sông để xây dựng các công trình làm thay đổi dòng chảy, tác động tiêu cực đến các hoạt động giao thông vận tải thủy nội địa. Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về TTATGT đường thủy nội địa đã được tiến hành nhưng chưa thường xuyên và hiệu quả không cao. Mặt khác, một số văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành vẫn còn một số quy định chưa phù hợp, gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện, nhất là trong lĩnh vực quản lý nhà nước về kết cấu hạ tầng giao thông, quản lý phương tiện, người điều khiển phương tiện và quản lý vận tải thuỷ nội địa, phát hiện và xử lý người vi phạm...
Có thể khẳng định rằng, giao thông vận tải có vị trí vô cùng quan trọng trong tiến trình CNH, HĐH đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế, trong đó vận tải hàng hóa và hành khách của lĩnh vực giao thông đường bộ chiếm tỷ trọng chủ đạo. Do vậy, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đảm bảo TTATGT đường thuỷ nội địa thời gian tới cần tiếp tục tăng cường và tập trung vào một số nội dung trọng tâm sau đây:
Thứ nhất, việc nhận thức về tầm quan trọng về giao thông đường thuỷ nội địa cũng như công tác đảm bảo TTATGT đường thuỷ nội địa nói riêng phải được quán triệt sâu sắc tại cấp ủy Đảng và các chính quyền các cấp, các cơ quan chuyên ngành và những cá nhân được Nhà nước giao chức năng tổ chức hoạt động giao thông... Bởi vì, những đóng góp của giao thông vận tải đường thủy nội địa không chỉ đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh mà còn có tác dụng thúc đẩy quá trình giao lưu, hội nhập của đất nước ta. Do đó, những chủ thể được giao thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực đảm bảo TTATGT đường thủy nội địa cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về kỹ thuật, an toàn của phương tiện; kết cấu hạ tầng giao thông đường thuỷ nội địa; đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật - nghiệp vụ cho người điều khiển phương tiện thủy; phổ biến, giáo dục ý thức chấp hành pháp luật cho người tham gia giao thông đường thuỷ nội địa; tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; tăng cường công tác đấu tranh phòng chống tội phạm... nhằm đảm bảo giao thông đường thuỷ nội địa trật tự, an toàn và phát triển bền vững.
Thứ hai, hiện nay, ở một số văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan mới ban hành đã có một số hạn chế nhất định. Do vậy cần phải tiếp tục rà soát các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, của các Bộ, ngành và UBND các địa phương (nghị định, thông tư, chỉ thị, quyết định...) đã ban hành có liên quan đến lĩnh vực quản lý nhà nước về giao thông đường thuỷ nội địa, kịp thời đề xuất bổ sung, sửa đổi hoặc ban hành mới cho phù hợp với thực tế. Việc phát hiện ra những hạn chế, những điểm chưa phù hợp trong các quy định nêu trên, ngoài việc nghiên cứu lý luận, cần phải căn cứ vào thực tiễn công tác đảm bảo TTATGT đường thủy nội địa. Có như vậy, các quy định của pháp luật mới đi vào cuộc sống và đưa các hoạt động giao thông đường thủy nội địa phục vụ hiệu quả sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. 
Thứ ba, ngoài việc tiến hành thực hiện các nội dung quy hoạch phát triển và sắp xếp lại hệ thống cảng, bến thuỷ nội địa; quy hoạch các khu vực khai thác cát, sỏi, khoáng sản, nuôi trồng và đánh bắt thuỷ sản, họp chợ, làng chài, làng nghề trên đường thuỷ nội địa theo đề án quy hoạch tổng thể của Trung ương và các địa phương. Nhất thiết các địa phương phải tuân thủ các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về Chiến lược pháp triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020, trong đó có chiến lược về giao thông vận tải, tránh tình trạng vì lợi ích trước mắt hoặc cục bộ - địa phương mà làm ăn manh mún, phá vỡ kết cấu chung, làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng - an ninh đất nước. Các địa phương cần thiết áp dụng các biện pháp thiết lập lại TTATGT đường thuỷ nội địa tại địa phương mình theo hướng tự chịu trách nhiệm để từng bước nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước của UBND các cấp đối với công tác bảo đảm TTATGT đường thuỷ nội địa.
Thứ tư, với nhiệm vụ, quyền hạn của mình được pháp luật quy định, các bộ, ban, ngành, UBND các địa phương được giao thực hiện công tác quản lý nhà nước về đảm bảo TTATGT đường thủy nội địa theo chức năng, nghiệp vụ chuyên môn hay theo địa bàn - lãnh thổ cần có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên với nhau trên cơ sở phân công, phân cấp trách nhiệm, quyền hạn rõ ràng, tránh trùng dẫm và quyết tâm làm triệt tiêu những sơ hở trong công tác quản lý. 
Thứ năm, các cơ quan chức năng kết hợp với cơ quan tuyên truyền (báo, đài...) đổi mới phương pháp, nội dung và mở rộng địa bàn tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về giao thông đường thuỷ nội địa cho mọi đối tượng nhằm nâng cao sự hiểu biết và ý thức tự giác chấp hành các quy định về bảo đảm TTATGT đường thuỷ nội địa của toàn xã hội. Chú ý xây dựng các phong trào "Văn hóa giao thông với bình yên sông nước", "Cảng, bến sông an toàn", "Làng chài tự quản, làng chài bình yên"... ở những nơi tiềm ẩn những nguy cơ mất TTATGT đường thủy nội địa, nhất là những địa bàn sông, kênh có nhiều phương tiện thủy qua lại, những nơi thường xảy ra các vụ tai nạn giao thông, đuối nước...
Thứ sáu, việc tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, trang thiết bị, phương tiện, công cụ hỗ trợ, tăng cường biên chế cho các lực lượng thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường thuỷ nội địa cần được coi trọng. Trong đó, đặc biệt chú trọng khâu đào tạo nâng cao trình độ nghiệp vụ, đạo đức nghề nghiệp cho các lực lượng chuyên trách và đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, trang thiết bị, phương tiện, công cụ hỗ trợ phải xuất phát từ thực tế đòi hỏi, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí và không hiệu quả.
Như đã phân tích, thực trạng tình hình TTATGT đường thủy nội địa hiện nay có rất nhiều yếu tố phức tạp, khó lường, nhất là công tác quản lý, điều hành hoạt động giao thông đường thủy nội địa của các cơ quan chức năng còn nhiều hạn chế, ý thức thức chấp hành các quy định về bảo đảm TTATGT đường thuỷ nội địa của đối tượng tham gia giao thông chưa cao, kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ, tai nạn giao thông đường thuỷ nội địa vẫn tiểm ẩn các nguy cơ xẩy ra bất cứ khi nào... Đây là những yêu cầu đòi hỏi các cấp, các ngành chức năng cần chú trọng nâng cao năng lực quản lý nhà nước về TTATGT đường thủy nội địa góp phần quan trọng đảm bảo hoạt động giao thông đường thuỷ nội địa được an toàn, thuận lợi và phát triển bền vững trong tình hình mới.

 

Đại tá, TS Phùng Văn Hào
Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ATGT, T32
 

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác