Thứ Hai, 6/7/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Bản chất của "tín dụng đen" và một số giải pháp phòng ngừa
Hình minh họa

Cũng chính vì sự “tiện lợi” của TDĐ mà thời gian vừa qua, ở nước ta liên tiếp xảy ra những vụ vỡ nợ với con số "khủng” lên tới hàng nghìn tỷ đồng, khiến nhiều cá nhân, gia đình phải điêu đứng. Theo thống kê chưa đầy đủ, chỉ riêng năm 2011 đã xảy ra trên 100 vụ vỡ nợ lớn liên quan đến các hoạt động TDĐ gây thiệt hại trên 4000 tỷ đồng. Bằng thủ đoạn tự đánh bóng bản thân, khoe khoang có các mối làm ăn và đầu tư lớn nên những người đi vay tiền dễ dàng lừa đảo được hàng chục, hàng trăm tỷ đồng của nhiều người, rồi sau đó bỏ trốn. Vì hám lợi, nhiều người đi đã gom tiền của nhiều người (kể cả người thân trong gia đình) để cho vay lấy lãi; thậm chí có người còn thế chấp nhiều sổ đỏ vay tiền ngân hàng, sau đó đem về cho vay TDĐ ăn lãi suất chênh lệch. Đến khi xảy ra vỡ nợ, đã phải bán cả nhà cửa, gia tài trả nợ mà chẳng thấm vào đâu. Điển hình như vụ trùm lừa đảo Huỳnh Thị Huyền Như (nguyên cán bộ Ngân hàng Vietinbank) và Võ Anh Tuấn (nguyên phó giám đốc VietinBank Nhà Bè, TP Hồ Chí Minh) tham gia hoạt động TDĐ bị vỡ nợ hàng ngàn tỷ đồng; vụ vỡ nợ của vợ chồng Tạ Việt Quang và Bùi Thị Quyên (thị trấn Phùng, Đan Phượng, Hà Nội) trên 100 tỷ đồng;  vụ Nguyễn Thị Cúc, ở huyện Phú Xuyên, Hà Nội vỡ nợ 121 tỷ đồng và 402 cây vàng; vụ vợ chồng Nguyễn Văn Trung và Tạ Bích Liên ở Lạng Sơn, vỡ nợ 309 tỷ đồng… Rất nhiều đối đượng trong vụ án sau đó đã bị Tòa án nhân dân các cấp tuyên phạt nhiều mức án nghiêm khắc về các tội cho vay nặng lãi, lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, nhưng hậu quả thì chưa biết bao giờ có thể khắc phục được.

Qua phân tích các vụ án cho thấy, đặc điểm cơ bản của TDĐ là cho vay với lãi suất rất cao, thông thường cao hơn so với lãi suất ngân hàng từ 3-9 lần, cá biệt có  trường hợp cao gấp 10 - 20 lần nên có sức hút rất mạnh mẽ những đối tượng hám lời. Hụi trong TDĐ gồm có hụi ngày, hụi tháng, hụi quý, hụi năm... và được vay dưới các hình thức: vay nóng (trong vòng từ 3 - 10 ngày) và vay nguội (tính bằng tháng); với mức lãi suất không cố định và bất thành văn, thông thường là: vay nguội từ 5-7%/tháng; còn vay nóng thì lãi suất vay dao động từ 3-10.000đ/1triệu/ngày. Lãi suất lớn, thu hút đông người tham gia nên hậu quả của TDĐ là rất lớn. Những vụ vỡ nợ đã trực tiếp gây thiệt hại tới những người rơi vào vòng xoáy của việc huy động tiền, gây ra những thiệt hại lớn về kinh tế cho rất nhiều gia đình; làm ảnh hưởng đến quan hệ anh em, họ hàng, làng xóm. Đồng thời còn làm phát sinh nhiều loại tội phạm như: lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, bắt giữ người trái pháp luật, cưỡng đoạt tài sản…

Những người đi huy động vay tiền thường đánh vào lòng tham của người có tiền. Họ tỏ ra rất giàu có, hào phóng, cố tình phô trương thanh thế bằng những chiêu khuyến mãi, từ thiện và khoe khoang là quen biết rộng.. khiến người bị choáng ngợp và dễ dàng rơi vào vòng xoáy của hoạt động TDĐ. Đối tượng lấy tiền của “người đến sau” trả lãi cao cho “người đến trước”; trả lãi đều và giữ uy tín trong thời gian đầu. Họ tìm mọi cách che đậy mục đích vay tiền và cố gắng thu hút sự tham gia của càng nhiều người càng tốt. Đến khi lượng tiền đi vay đã hết do làm ăn thua lỗ thì đối tượng tuyên bố phá sản hòng lẩn trốn sự pháp luật và người cho vay.

Nguyên nhân tồn tại hình thức TDĐ, trước hết là do luật pháp vẫn còn nhiều kẽ hởgây khó khăn, vướng mắc trong quá trình xử lý của cơ quan chức năng; việc xử lý cũng chưa thực sự nghiêm khắc do chế tài còn nhẹ nên không đủ sức ngăn chặn, răn đe các đối tượng có hành vi vi phạm. Hiện nay chỉ có Điều 163 Bộ luật Hình sự quy định: khoản 1 - “Người nào cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến một năm”; khoản 2 - “Phạm tội thu lợi bất chính lớn thì bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm”. Đây là mức hình phạt thuộc loại nhẹ nhất trong số các tội phạm (nhóm tội phạm ít nghiêm trọng), trong khi hậu quả của hành vi cho vay lãi nặng gây ra đối với xã hội rất lớn, làm rối loạn trật tự quản lý tiền tệ, kinh tế của Nhà nước, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống nhân dân (có nhiều người phải tự tử vì mất hết tài sản)... Như vậy sẽ không tương xứng giữa tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi với hình phạt. Hơn nữa cả người đi vay lẫn người cho vay TDĐ đều muốn giấu kín hoạt động của mình. Nếu như người đi vay không có hành vi gian dối hoặc trốn tránh trách nhiệm trả nợ thì việc chứng minh hành vi đó là giao dịch dân sự hay hình sự để xử lý là rất khó khăn đối với cơ quan chức năng. Ngoài ra, hiện nay chỉ có duy nhất Nghị định 202/2004/NĐ-CP ngày 10/12/2004 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng áp dụng cho các tổ chức tín dụng hợp pháp; chưa có văn bản nào quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực TDĐ.

Do nền kinh tế khủng hoảng, đời sống của nhân dân gặp nhiều khó khăn dẫn đếnnhu cầu vay mượn xuất hiện ngày càng nhiều; nhiều doanh nghiệp không tiếp cận được nguồn vốn ngân hàng, vì quá bức bách đã phải đi vay TDĐ để hoạt động cầm chừng. Ngoài ra, để ăn lãi suất chênh lệch, rất nhiều người đã đi gom tiền của nhân dân, người thân quen đem cho các đối tượng khác vay lại mà không quan tâm đến bản chất vấn đề. Về phía người cho vay thì luôn luôn có sự ngộ nhận về cơ hội làm giàu nhanh, về uy tín và thế chấp, về tính chất không thể kiểm soát và không cần kiểm soát đối với TDĐ. Chính tâm lý nhiều người muốn làm giàu nhanh là căn nguyên cơ bản của hàng loạt vụ đổ vỡ thời gian gần đây.

Dự báo trong những năm tiếp theo, hoạt động huy động vốn và cho vay tín dụng sẽ xuất hiện ngày càng nhiều. Kéo theo hoạt động TDĐ có chiều hướng phát triển nhanh, thành phần tham gia không ngừng mở rộng. Tuy nhiên bên cạnh sự tiện lợi, sẽ tiềm ẩn nguy cơ xảy ra những vụ vỡ nợ, gây tác hại rất lớn cho nền kinh tế đất nước, ảnh hưởng tiêu cực tới tình hình ANTT.  Theo chúng tôi, để hạn chế hoạt động TDĐ, Nhà nước cần sớm ban hành các văn bản pháp luật quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực TDĐ với những chế tài xử lý cụ thể, nghiêm minh và rõ ràng. Sửa đổi, bổ sung điều 163 BLHS theo hướng tăng hình phạt; sửa cụm từ  “có tính chất chuyên bóc lột” thành những hành vi, quy định cụ thể. Chẳng hạn như quy định cụ thể về giới hạn mức tiền vay (với lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên) thì bị phạt tiền, hoặc phạt cải tạo không giam giữ; dưới mức quy định nhưng đã bị xử lý hành chính về hành vi này thì bị cũng bị phạt bị phạt tiền, hoặc phạt cải tạo không giam giữ

Bên cạnh việc bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, Nhà nước, chính quyền các địa phương, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng giúp các doanh nghiệp, cá nhân và toàn dân nâng cao hiểu biết pháp luật, nhận biết phương thức, thủ đoạn của các đối tượng hoạt động TDĐ, các đối tượng cò mồi, các cá nhân chuyên đi gom tiền cho vay TDĐ để ăn chênh lệch; đồng thời kiên quyết không tham gia hoặc tiếp tay cho các đối tượng có hành vi vi phạm. Đối với hệ thống ngân hàng, cần tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, cá nhân có hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp được tiếp cận các nguồn vốn vay để duy trì, đẩy mạnh hoạt động trong thời điểm khó khăn, qua đó hạn chế tình trạng “vay nóng”, vay TDĐ.

Về phía người dân, cần phải nâng cao ý thức cảnh giác, tỉnh táo, không nên tin chắc và chạy theo những khoản lãi suất cho vay cao bất thường dù với bất kỳ lý do nào. Bởi vì, bất cứ dạng hoạt động kinh tế nào mang lại hay hứa hẹn mang lại món lợi nhuận cao bất thường, đều luôn chứa đựng những rủi ro tiềm tàng và không thể kéo dài, bền vững được. Nguyên tắc vàng trong thị trường tài chính - tiền tệ: lãi suất chính là chỉ báo về tình trạng tài chính của người đi vay nợ; lãi suất cao một cách lạ thường rõ ràng là bất thường, có khi là dấu hiệu cho thấy tình hình tài chính của người đi vay đang ở trạng thái gay cấn, mất cân đối nghiêm trọng buộc họ phải có các hành động không đúng pháp luật như: lừa đảo dây chuyền, lạm dụng chiếm đoạt tài sản... Lãi suất trong TDĐ giống như miếng phomat và chúng tôi xin đưa ra một câu phương ngôn để bạn đọc tham khảo: “Miếng phomat dễ kiếm nhất và không mất tiền thì chỉ có ở trong chiếc bẫy chuột mà thôi”.

Nguyễn Trọng Nga -  Nguyễn Thị Hoa

Nguồn:Tạp chí Phòng chống ma túy

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác