Thứ Tư, 8/7/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Tội phạm xâm phạm sở hữu ở nước ta và giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh trong tình hình mới

Trong những năm gần đây tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu có nhiều diễn biến phức tạp, chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu tội phạm ở nước ta. Chỉ tính riêng năm 2014, trên địa bàn cả nước đã xảy ra 33.198 vụ phạm tội với 32.166 đối tượng, tăng 3,79% về số vụ và chiếm 61,2% trong tổng số vụ tội phạm xâm phạm về trật tự xã hội, làm chết 6 người, làm bị thương 3.381 người, thiệt hại về tài sản trên 929,109 tỷ đồng(1).   
Trong tổng số 33.198 vụ xâm phạm sở hữu thì tội phạm trộm cắp tài sản chiếm tỷ lệ cao nhất trong cơ cấu của tội phạm xâm phạm sở hữu với 24.360 vụ chiếm 73,38%, tiếp đến là cướp giật tài sản 3.154 vụ chiếm 9,50%, lừa đảo chiếm đoạt tài sản xảy ra 1.744 vụ chiếm 5,25%, xảy ra 1.528 cướp tài sản chiếm 4,60%, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản xảy ra 1.057 chiếm 3,05%, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản xảy ra 832 vụ chiếm 2,51%, cưỡng đoạt tài sản xảy ra 544 vụ chiếm 1,64%, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản xảy ra 24 vụ chiếm 0,07%.
Qua nghiên cứu cho thấy, số vụ xâm phạm sở hữu tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, dịch vụ như thành phố Hồ Chí Minh (5.044 vụ), Hà Nội (3.580 vụ), Đồng Nai (1.203 vụ), Bình Dương (775 vụ), Đà Nẵng (390 vụ)…
Trong năm 2014, lực lượng Cảnh sát nhân dân đã điều tra, khám phá 21.941 vụ xâm phạm sở hữu với 30.081 đối tượng, đạt 60,09% và 93,52% tổng số đối tượng; thu hồi tài sản trị giá 132.366, 963 triệu đồng; khởi tố 18.771 vụ (chiếm 56,54%) với 22.118 đối tượng (chiếm 68,76%); xử phạt hành chính 564 vụ, 821 đối tượng với số tiền phạt 691,95 triệu đồng. Trong đó, tỉ lệ khám phá án cao nhất đối với án bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản đạt 95,8%; tiếp đến là lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản đạt 94,1%, cưỡng đoạt tài sản xảy ra đạt 89,8%; lừa đảo chiếm đoạt tài sản đạt 81%; hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản đạt 72,1%; cướp tài sản đạt 70,9%; cướp giật tài sản đạt 63,7% và thấp nhất án trộm cắp tài sản đạt 63,2%. Đặc biệt, lượng Công an cả nước đã triệt phá 2.841 băng nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu, trong đó có 195 băng nhóm cướp tài sản, 01 băng nhóm bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, 99 băng nhóm cưỡng đoạt tài sản, 443 băng nhóm cướp giật tài sản, 1.939 băng nhóm trộm cắp tài sản, 99 băng nhóm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, 27 băng nhóm lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, 38 băng nhóm hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản(2).

Tình trạng cướp giật tài sản đang diễn biến phức tạp. Ảnh minh họa

Trong năm qua tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu do các băng nhóm tội phạm gây ra diễn biến rất phức tạp, xảy ra tại nhiều nơi, tác động, ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, đời sống của người dân, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp, gây thiệt hại cả về người và tài sản, gây mất an ninh trật tự tại các địa phương.
Các băng nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu có xu hướng dịch chuyển từ các tỉnh phía Bắc, miền Trung và các tỉnh Tây Nam bộ về các tỉnh miền Đông Nam bộ, chủ yếu là thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu ẩn náu, cấu kết, móc nối tiếp tục thực hiện các hành vi phạm tội và tổ chức nhanh chóng, gây án có tính chất cơ hội, ít để lại dấu vết; đối tượng trong các băng  nhóm đa số có tiền án, tiền sự, nằm trong diện sưu tra, quản lý của lực lượng Công an.
Phương thức, thủ đoạn hoạt động phạm tội ngày càng táo bạo, công khai và thể hiện sự coi thường tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác. Thời gian gần đây, đối tượng phạm tội sử dụng hung khí, công cụ hỗ trợ, vũ khí nóng gây án ngày càng gia tăng và sẵn sàng chống trả lại lực lượng truy bắt khi bị phát hiện, chạy trốn, các đối tượng có xu hướng chuyển dần từ sự trốn tránh, né tránh sang sẵn sàng đối đầu với lực lượng thi hành công vụ và người dân khi bị truy bắt.    
Qua nghiên cứu tình hình, diễn biến của tội phạm xâm phạm sở hữu, nhất là các vụ án còn tồn chưa khám phá cho thấy nguyên nhân của tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, nhưng về cơ bản nổi lên một số nguyên nhân chủ yếu sau:
- Việc tổ chức thực hiện công tác nghiệp vụ cơ bản của lực lượng Cảnh sát nhân dân trực tiếp đấu tranh phòng chống tội phạm xâm phạm sở hữu và các lực lượng liên quan còn nhiều hạn chế, nhất là công tác sưu tra, xác minh hiềm nghi và xây dựng, sử dụng cộng tác viên bí mật chưa đáp ứng được yêu cầu công tác, hiệu quả chưa cao, đặc biệt tại các khu vực, địa bàn trọng điểm. Đối tượng gây án thuộc nhóm tội xâm phạm sở hữu, nhất là cướp, cướp giật, trộm cắp, cường đoạt tài sản… đa phần là đối tượng lưu manh chuyên nghiệp, có tiền án tiền sự, đa số là nam giới tuổi đời còn trẻ, không có nghề nghiệp hoặc nghề nghiệp không ổn định, nhiều đối tượng nghiện ma túy.
- Công tác nắm tình hình của một số Công an đơn vị, địa phương, nhất là cấp cơ sở còn nhiều hạn chế, có nơi, có lúc chưa kịp thời, chưa nắm chắc diễn biến tình hình tội phạm, chưa đánh giá, dự báo đúng tình hình diễn biến đối với nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu để có giải pháp đấu tranh hiệu quả. Công tác quản lý địa bàn, quản lý nhân hộ khẩu đặc biệt, quản lý đối với số đối tượng có tiền án, tiền sự, đối tượng không nghề nghiệp… cũng như di biến động của các loại đối tượng chưa chặt chẽ, kịp thời của lực lượng Công an cơ sở ở một số nơi còn sơ hở, lỏng lẻo, chưa làm tốt công tác quản lý địa bàn, quản lý đối tượng. 
- Công tác phối hợp trao đổi thông tin về di biến động của đối tượng trong diện quản lý, nhất là đối tượng hoạt động băng nhóm, đối tượng hoạt động gây án liên tuyến, liên tỉnh chưa tốt, nên không kịp thời cập nhật thông tin và quản lý được đối tượng. Công tác phối hợp, trao đổi thông tin, điều tra mở rộng các vụ án, liên quan đến các đối tượng gây án, nhất là các đối tượng trong băng nhóm tội phạm thiếu kịp thời, chặt chẽ, chưa hiệu quả.
- Công tác tiếp nhận và giải quyết tin báo tố giác về tội phạm chưa tốt, nhất là tội phạm trộm cắp, cướp giật… ngoài ra tình hình kết quả điều tra thu hồi tài sản đạt tỉ lệ thấp, nên có phần tạo tâm lý không tin tưởng vào việc thu hồi tài sản bị mất, người dân ngại đến cơ quan chức năng trình báo, tố giác tội phạm, hoặc trình báo không kịp thời dẫn đến khó khăn cho công tác điều tra xử lý. Những vụ trộm cắp, cướp giật tài sản khách du lịch, người nước ngoài, thường họ chỉ báo cho lãnh sự quán, có trường hợp họ đã rời Việt Nam, sau đó lãnh sự quán có công hàm gửi đến sở ngoại vụ để phản ảnh, ảnh hưởng đến công tác điều tra, làm rõ của cơ quan Công an.
- Một số nơi, một số địa bàn chưa làm tốt công tác tuyên truyền về phòng chống tội phạm, thông báo về phương thức thủ đoạn hoạt động của các tội phạm xâm phạm sở hữu, nhất là tội phạm trộm cắp, cướp, cướp giật, lừa đảo chiếm đoạt tài sản để người dân nâng cao ý thức cảnh giác, phòng chống tội phạm.
- Phong trào quần chúng nhân dân tham gia phòng chống tội phạm tại một số địa bàn chưa sâu rộng, có những nơi người dân còn mất cảnh giác, còn có nhiều sơ hở để đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi phạm tội chiếm đoạt tài sản.
Tội phạm xâm phạm về trật tự xã hội đang có xu hướng diễn biến phức tạp hơn, gia tăng cả về số vụ phạm tội và tính chất của tội phạm, tuy các loại án rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng được kiềm chế, nhưng các loại thường án, án xâm phạm sở hữu vẫn chưa có giải pháp, biện pháp ngăn chặn hiệu quả, nhất là loại tội phạm trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản là những loại tội phạm chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu, cũng như chiếm tỷ lệ cao (án trộm cắp tài sản chiếm tỷ lệ cao nhất) trong cơ cấu tội phạm xâm phạm trật tự xã hội. Vì vậy, trong thời gian tới tình hình tội phạm xâm phạm sở hữu tiếp tục diễn biến phức tạp khó lường, một số loại tội phạm cụ thể như trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, cướp tài sản... có xu hướng gia tăng theo từng thời gian, thời điểm nhất định trong năm.  
Các tội phạm trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản vẫn là những tội chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu tội phạm của nhóm tội xâm phạm sở hữu bị phát hiện, trong đó tội phạm trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản vẫn chiếm tỷ lệ nhất trong tổng số các tội xâm phạm trật tự xã hội. Theo quy luật hàng năm vào dịp cuối năm, chuẩn bị đón năm mới, dịp hè, dịp các giải bóng đá trong nước và quốc tế tổ chức thi đấu các loại tội phạm trộm cắp tài sản, cướp giật tài sản, cướp tài sản, cưỡng đoạt tài sản sẽ gia tăng cả về số vụ và tính chất tội phạm.
Đối tượng thực hiện hành vi phạm tội có xu hướng trẻ hóa, đa phần là đối tượng lưu manh chuyên nghiệp, có tiền án, tiền sự, có độ tuổi chủ yếu từ 18 đến 30 tuổi, phần lớn là nam giới, không nghề nghiệp hoặc nghề nghiệp không ổn định, các đối tượng luôn có xu hướng cấu kết chặt chẽ với nhau thành băng nhóm, hoạt động liên tuyến, liên tỉnh. Các đối tượng trộm cắp, cướp giật, cướp, cưỡng đoạt tài sản thường có quan hệ chặt chẽ với đối tượng tiêu thụ, nhất là tội trộm cắp xe máy, chúng tạo thành đường dây tổ chức chặt chẽ.
Phương thức, thủ đoạn hoạt động của các loại tội phạm xâm phạm sở hữu ngày càng táo báo, quyết liệt và tinh vi, tính chất ngày càng nghiêm trọng, phức tạp. Hậu quả, tác hại do tội phạm gây ra ngày càng lớn, không chỉ xâm phạm đến quyền sở hữu, tài sản của người dân mà còn xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, uy tín, danh dự, nhân phẩm của người dân, gây mất an ninh trật tự địa phương. 
Để nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm xâm phạm sở hữu, theo chúng tôi cần thực hiện một số giải pháp sau:
Một là, Công an các đơn vị, địa phương tích cực tham mưu cho cấp ủy Đảng, chính quyền, các ngành, đoàn thể có liên quan tiếp tục tổ chức thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 48/CT-TW ngày 22/10/2010 của Bộ Chính trị về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng chống tội phạm trong tình hình mới”; triển khai thực hiện có hiệu quả các nội dung của Chương trình quốc gia phòng chống tội phạm, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, phát động phong trào toàn dân bảo vệ an ninh tổ quốc. Xây dựng các kế hoạch chuyên đề về đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm phạm sở hữu, mở các đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm, tập trung trấn áp tội phạm trôm cắp, cướp, cưỡng đoạt tài sản, cướp giật tài sản…  
Hai là, nâng cao hiệu quả công tác nghiệp vụ cơ bản, nhất là công tác sưu tra, xác minh hiềm nghi và xây dựng, sử dụng mạng lưới cộng tác viên bí mật, quản lý chặt chẽ di biến động của các loại đối tượng, đảm bảo các đối tượng có điều kiện, khả năng phạm tội cũng như có biểu hiện nghi vấn phạm tội xâm phạm sở hữu đều được đưa vào diện quản lý; kịp thời bố trí mạng lưới cộng tác viên bí mật theo dõi, giám sát di biến động của đối tượng không để chúng hình thành băng, nhóm và kịp thời phát hiện, ngăn chặn khi gây án; chủ động xác lập các chuyên án để tập trung lực lượng, áp dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ đấu tranh, điều tra, triệt phá các băng nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu.
Ba là, tăng cường công tác phối hợp giữa các lực lượng, nhất là lực lượng chuyên trách phòng chống tội phạm, tội phạm xâm phạm sở hữu với lực lượng Công an cơ sở quản lý chặt chẽ địa bàn, tăng cường công tác quản lý nhân hộ khẩu, quản lý chặt chẽ, nắm chắc di biến động của các loại đối tượng, nhất là các đối tượng hoạt động lưu động, tham gia băng nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu, đối tượng hoạt động liên tuyến, liên tỉnh. Thường xuyên thông báo, trao đổi cập nhật thông tin kịp thời về di biến động của các đối tượng này.  
Bốn là, tổ chức tốt công tác trực ban, trực chiến, tiếp nhận thống kê vụ việc, thực hiện nghiêm túc Thông tư số 06/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT- VKSNDTC, ngày 02/8/2008 hướng dẫn thi hành quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Kịp thời xác minh, điều tra khi nhận được tin báo, tố giác tội phạm xâm phạm sở hữu nhất là tội phạm trộm cắp, cướp, cướp giật, lừa đảo và cưỡng đoạt tài sản… không để xảy ra tình trạng giấu vụ việc, không đưa vào thống kê, báo cáo, không tổ chức xác minh, kiểm tra, điều tra khi nhận được tin báo, tố giác tội phạm. 
Năm là, đổi mới và tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến phương thức, thủ đoạn hoạt động của các loại tội phạm xâm phạm sở hữu nhất là phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm cướp, cướp giật, trộm cắp, lừa đảo chiếm đoạt tài sản…, đặc biệt là những phương thức, thủ đoạn mới cho người dân, các cơ quan, doanh nghiệp, các điểm kinh doanh… thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, các cuộc họp tổ dân phố, phát tờ rơi, tờ bướm… và thông báo bằng văn bản các thủ đoạn mới cho Công an các địa phương để chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa; tuyên truyền nâng cao ý thức cảnh giác, phòng tội phạm xâm phạm sở hữu, củng cố, nhân rộng các mô hình tự quản về an ninh trật tự. Đẩy mạnh phong trào quần chúng nhân dân tích cực tham gia phong trào phòng chống tội phạm, tích cực tố giác tội phạm.

(1) Tội phạm ở Việt Nam năm 2014 và dự báo năm 2015, sách do Trung tâm Nghiên cứu Tội phạm học và Điều tra tội phạm, Học viện Cảnh sát nhân dân biên soạn, Nxb CAND, 2014

(2) Sdd

 

Nguyễn Tuấn Anh
Đại úy, Phó Trưởng Công an TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác