Thứ Bảy, 29/2/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Thống kê hình sự, thống kê tội phạm - Lý luận và thực tiễn

Khoa học thống kê là khoa học về thu thập, phân tích, diễn giải và trình bày các dữ liệu để từ đó tìm ra bản chất và tính quy luật của các hiện tượng kinh tế, xã hội - tự nhiên.

 

Khoa học thống kê dựa vào lý thuyết thống kê, một loại toán học ứng dụng. Trong lý thuyết thống kê, tính chất ngẫu nhiên và sự không chắc chắn có thể làm mô hình dựa vào lý thuyết xác suất. Vì mục đích của khoa học thống kê là để tạo ra thông tin "đúng nhất" theo dữ liệu có sẵn, có tác giả nghiên cứu nhìn khoa học thống kê như một loại lý thuyết quyết định. Thống kê được nhìn nhận như là một trong những công cụ quản lý vĩ mô quan trọng, cung cấp các thông tin thống kê trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ, kịp thời trong việc đánh giá, dự báo tình hình, hoạch định chiến lược, chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đáp ứng nhu cầu thông tin thống kê của các tổ chức, cá nhân.

 

Không khác gì so với các ngành, lĩnh vực khoa học khác, lĩnh vực khoa học hình sự cũng sử dụng thống kê như là công cụ pháp lý xây dựng cơ sở dữ liệu về những hành vi phạm pháp luật hình sự, tội phạm và kết quả giải quyết các vụ án hình sự phục vụ trong công tác nghiên cứu khoa học, xác định những nguyên nhân, điều kiện vi phạm pháp luật hình sự và tội phạm, góp phần đưa ra những nhận định, đánh giá tổng quát về tình hình tội phạm; mặt khác, là nền tảng cơ sở để tham mưu cho Đảng và Nhà nước đề ra các chủ trương, giải pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm và góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

 

Liên quan tới các khái niệm cơ bản về thống kê thì từ “Thống kê” được hình thành từ tiếng Latin là “Status”; từ tiếng Italia “Statista” hoặc từ tiếng Đức “Statistik”, mỗi từ đó đều có ý nghĩa là “hình thái chính trị” hoặc “trạng thái hiện tượng”. Như vậy có thể hiểu“The Status Criminal”có nghĩa là “thống kê hình sự” hoặc “thống kê tội phạm”, tức được hiểu là diễn tả hình thái tội phạm hoặc trạng thái (diễn biến) của tội phạm.  Nói như thế để thấy rằng, thống kê hình sự (TKHS), thống kê tội phạm (TKTP) là “đại lượng đo lường” đóng góp vai trò hữu ích trong việc nhìn nhận, đánh giá một cách toàn diện về bức tranh vi phạm pháp luật hình sự hay tội phạm tồn tại trong xã hội. Khi một ai đó dùng đến thuật ngữ “thống kê” tức là họ đang gắn nó với việc thu thập và phân tích số liệu thực tế. Điều đó có nghĩa khi dùng thuật ngữ “thống kê” trong công tác Thống kê hình sự, thống kê tội phạm, nó có nghĩa là việc sử dụng một hệ thống các phương pháp bao gồm thu thập, tổng hợp, trình bày số liệu, tính toán các đặc trưng của tình hình tội phạm nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, dự đoán và đề ra các chủ trương, giải pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm và góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật của Nhà nước.

 

Tại Thông tư liên tịch số 01/2005/TTLT-VKSTC-TATC-BCA-BQP ngày 01/07/2005 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao - Tòa án nhân dân tối cao - Bộ công an - Bộ quốc phòng hướng dẫn thi hành một số quy định của pháp luật trong công tác thống kê hình sự, thống kê tội phạm đã có nhận định về mục đích của TKHS, TKTP là: “…Đánh giá chính xác, khách quan tình hình vi phạm pháp luật hình sự, tội phạm, kết quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng trong công tác phòng, chống tội phạm; cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời để phục vụ hoạt động phòng, chống tội phạm và các hoạt động quản lý, điều hành có liên quan; bảo đảm tính thống nhất về số liệu TKHS, TKTP của các cơ quan tiến hành tố tụng trong những thời gian, thời điểm cụ thể; Xây dựng cơ sở dữ liệu về vi phạm pháp luật hình sự, tội phạm và kết quả giải quyết các vụ án hình sự phục vụ công tác nghiên cứu, xác định nguyên nhân, điều kiện vi phạm pháp luật hình sự và tội phạm, giúp đưa ra những nhận định, đánh giá tổng quát về tình hình tội phạm; tham mưu cho Đảng và Nhà nước đề ra các chủ trương, giải pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm và góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.

 

Như vậy, các cơ quan đầu ngành tư pháp hình sự từ lâu đã nhận thức và đánh giá vai trò quan trọng của TKHS, TKTP trong thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm thông qua chức năng và phạm vi điều chỉnh của TKHS, TKTP. Trong thực tế đấu tranh phòng, chống tội phạm luôn chỉ ra rằng, các nhà nghiên cứu lập pháp chỉ có thể tiếp cận được tình hình tội phạm (THTP) thực tế. Tức là ở mọi thời điểm, THTP luôn luôn ở trong tình trạng phân đôi thành hai phần sáng - tối hay ẩn - hiện khác nhau. Trong nghiên cứu khoa học về tội phạm học còn được gọi là “Phần hiện của THTP” và “Phần ẩn của THTP”. Phần hiện của THTP là số tội phạm đã xảy ra trên thực tế, bị cơ quan chức năng phát hiện và xử lý. Trên thực tế, số tội phạm này được xác định qua số liệu thống kê của cơ quan chức năng đó là các cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án). Hệ thống số liệu về THTP thu thập được dù ở các mức độ khác nhau, thời gian và không gian có khác nhau song vẫn là những số liệu nền tảng, vừa hàm chứa hình ảnh thu nhỏ của THTP, vừa phản ánh kết quả cụ thể của công việc đấu tranh phòng, chống tội phạm của toàn xã hội mà trong đó các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự giữ vai trò nòng cốt. Đồng thời, đây cũng là cơ sở hiện thực để nghiên cứu phần còn lại - Phần ẩn của THTP và nghiên cứu các mặt khác của đời sống pháp lý. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ đặt vấn đề đối với các thông số, thống kê hình sự, thống kê tội phạm nhằm mục đích làm rõ ý nghĩa cũng như vai trò của các con số, các dãy số số liệu được hệ thống đáp ứng yêu cầu trong nghiên cứu khoa học cũng như trong công tác đấu tranh phòng, chống, ngăn ngừa tội phạm và dự báo tình hình tội phạm.

 

Cơ sở để tạo lập hệ thống số liệu phản ánh Phần hiện của THTP bắt nguồn từ quá trình nhận thức chân lý khách quan đã được thao tác hóa thành thủ tục tố tụng hình sự. Theo Điều 5 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002 thì “Viện kiểm sát nhân dân chịu trách nhiệm việc thống kê tội phạm. Trong phạm vi của mình, các cơ quan tiến hành tố tụng khác có trách nhiệm phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân trong việc thực hiện nhiệm vụ này”. Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự đều thực hiện việc thống kê những số liệu phản ánh kết quả hoạt động tố tụng của mình. Cơ quan Công an có số liệu thống kê về tin báo, tố giác tội phạm, về khởi tố vụ án, khởi tố bị can…; Viện kiểm sát nhân dân có số liệu thống kê về số bị can bị truy tố; Tòa án nhân dân có "Thống kê xét xử sơ thẩm, phúc thẩm và giám đốc thẩm hình sự". Việc thống kê tội phạm được diễn ra thường xuyên, liên tục, liên ngành (Công an – Viện kiểm sát – Tòa án), có định kỳ, có khoảng thời gian nhất định giúp các cơ quan tư pháp đánh giá được tình hình chung về tội phạm, nghiên cứu biện pháp đấu tranh phòng, chống, ngăn ngừa tội phạm và dự báo THTP trong tương lai. Mặt khác, ở các công trình nghiên cứu về tội phạm học, hệ thống số liệu đóng vai trò quan trọng, nền tảng, có giá trị nhất định trong công tác nghiên cứu, thống kê minh họa rõ nét diễn biến THTP của một loại tội phạm hay nhiều loại tội phạm khác nhau trong tổng THTP nói chung góp phần trong việc tìm hiểu nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, từ đó có chính sách, định hướng trong nghiên cứu khoa học về đấu tranh phòng, chống và ngăn ngừa tội phạm trong xã hội nói chung. Khi nghiên cứu về các thông số của tình hình tội phạm là chúng ta đang tìm hiểu về các mặt như sau:

 

Thứ nhất, thực trạng của THTP là thông số phản ánh tổng số tội phạm, tổng số người phạm tội trong một không gian, thời gian xác định. Và thực trạng này bao gồm 2 phần: phần ẩn và phần hiện của THTP mà chúng tôi vừa nêu trên. Việc xác định thực trạng của THTP có vai trò quan trọng trong việc mô tả bức tranh tình hình tội phạm trên thực tế, là cơ sở phòng ngừa các tội phạm phổ biến và cũng là căn cứ đánh giá hiệu quả của hoạt động phòng ngừa tội phạm (thông qua việc tăng, giảm số tội phạm, số người phạm tội).

 

Thứ hai, cơ cấu của THTP là thành phần, tỷ trọng và sự tương quan giữa các tội phạm, loại tội phạm trong một chỉnh thể tình hình tội phạm. Hiện nay, BLHS thường được sử dụng làm căn cứ, tiêu chí xác định cơ cấu của THTP, cụ thể: căn cứ vào tính nghiêm trọng của tội phạm (tiêu chí xác định là Điều 8 BLHS); căn cứ vào các tội phạm cụ thể, các nhóm tội phạm quy định trong BLHS để xác định cơ cấu THTP theo từng tội phạm cụ thể hay nhóm tội phạm trong tổng thể THTP nói chung; căn cứ vào quy định về tái phạm (tiêu chí là Điều 49 BLHS); căn cứ giới tính người phạm tội để xác định THTP theo tỷ trọng người phạm tội; căn vào độ tuổi của người phạm tội để xác định THTP theo từng nhóm tuổi; căn cứ vào tính có tổ chức của tội phạm để xác định THTP có tổ chức trong tổng thể THTP nói chung; và ngoài ra, tùy tình hình thu thập số liệu vào mục đích  nghiên cứu, báo cáo mà cơ cấu THTP có thể xác định căn cứ vào trình độ học vấn, nghề nghiệp, nhân thân… Cơ cấu của THTP là cơ sở để đánh giá mức độ, tính chất nguy hiểm của THTP, đánh giá hiệu quả của hoạt động phòng ngừa tội phạm thông qua sự thay đổi tăng, giảm về cơ cấu của các tội phạm phổ biến và có tính chất nguy hiểm cao. Từ đây, các cơ quan nghiên cứu lập pháp, hành pháp phát hiện những quy luật tồn tại và phát triển của tội phạm làm nền tảng để các cơ quan có thẩm quyền hoạch định các kế hoạch phòng, chống tội phạm.

 

Thứ ba, động thái của THTP là sự thay đổi về thực trạng và cơ cấu của THTP tại một không gian và thời gian nhất định. Sự thay đổi này được xác định bằng tỷ lệ tăng, giảm thực trạng, cơ cấu THTP so với khoảng thời gian được chọn làm mốc. Nghiên cứu động thái có ý nghĩa trong việc theo dõi sự thay đổi của THTP trong từng thời kỳ nhất định, xác định những nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi về thực trạng, cơ cấu, từ đó mà có biện pháp đấu tranh với tội phạm trong hiện tại và dự báo, phòng ngừa trong tương lai.

 

Thứ tư, về thiệt hại của THTP đó là toàn bộ thiệt hại mà THPT đã gây ra cho xã hội, bao gồm những thiệt hại vật chất và thiệt hại phi vật chất. Những thiệt hại này chính là một chỉ số phản ánh THTP, mức độ nguy hiểm, tính nghiêm trọng của THTP trên thực tế và cũng góp phần là một căn cứ trong việc hoạch định phòng, chống tội phạm, đánh giá hiệu quả công tác phòng, ngừa tội phạm.

 

Rõ ràng, những khía cạnh vừa nêu trên của việc nghiên cứu THTP đều có nền tảng cơ bản là bắt đầu từ những con số, những hệ thống số liệu được các cơ quan tư pháp thống kê, thu thập và tổng hợp. Những số liệu này được các cơ quan Tư pháp như Công an, Viện kiểm sát và Tòa án thống kê, thu thập bảo đảm độ chính xác tương đối, thỏa mãn yêu cầu trong nghiên cứu khoa học: có cơ sở pháp lý, có tính hệ thống và nhất quán, có tính diễn giải, đối chiếu và so sánh được, có tính đại diện.  Như vậy, xét trên mặt lý luận nhận thức và khả năng hiện thực của thống kê hình sự, thống kê tội phạm ở nước ta, Phần hiện của THTP hoàn toàn có thể được xác định thông qua các số liệu số vụ án, số người phạm tội trong các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử. V.I. Lê-nin cũng chỉ dẫn rằng "Cần phải nhớ một nguyên tắc là trong khoa học xã hội là cần phải có những hiện tượng số lớn, chứ không phải những trường hợp ngẫu nhiên".

 

Số liệu thống kê án hình sự xét xử sơ thẩm chính là "số lớn", “số chính” và đặc biệt nó có thể diễn giải được, nó rất phù hợp cho nhiều mục đích nghiên cứu tội phạm học. Đối với phần hiện của tình hình tội phạm, số liệu thống kê án hình sự xét xử sơ thẩm hoàn toàn bảo đảm yêu cầu hội tụ các nguồn số liệu án hình sự đã qua xét xử và sự hội tụ này diễn ra một cách tự nhiên, hợp logic của một quá trình trình tự tố tụng hình sự. Cho nên nó giảm bớt được yếu tố sai lệch do chủ quan, tức là do chủ thể thực hiện việc báo cáo số liệu thống kê. Tuy nhiên, trên thực tế, trong công tác chuyên môn nghiệp vụ tại các cơ quan tư pháp, đặc biệt là cơ quan Viện kiểm sát, hiện nay, thống kê hình sự, thống kê tội phạm đóng góp không nhỏ trong công tác đánh giá thực tiễn THTP, hiệu quả hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng như hiệu quả hoạt động tố tụng của các cơ quan có thẩm quyền. Bởi, ngoài thống kê số liệu án hình sự xét xử, cơ quan Viện kiểm sát còn thống kê các số liệu khác như: khởi tố vụ án, án đình chỉ, tạm đình chỉ, án hủy, ….Với thẩm quyền, trách nhiệm được quy định trong Điều 5 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002, cơ quan Viện kiểm sát đã cho ra đời hàng loạt biểu mẫu nghiệp vụ thu thập, thống kê số liệu đáp ứng công tác chuyên môn đánh giá hiệu quả hoạt động đấu tranh phòng, chống, ngăn ngừa và dự báo tình hình tội phạm trong tương lai cho các cấp lãnh đạo và quản lý. Một số các biểu mẫu điển hình như:

 

- Thống kê những người mới khởi tố;

 

- Thống kê các vụ án hình sự trọng điểm;

 

- Thống kê công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án hình sự;

- Thống kê kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam;

 

- Thống kê công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự;

 

- Thống kê công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm các vụ án hình sự;

 

- Thống kê công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát việc xét lại các bản án và quyết định đã có hiệu lực pháp luật;

 

- Thống kê kiểm sát thi hành án hình sự;

 

- Thống kê khởi tố, xử lý, xét xử sơ thẩm người chưa thành niên…

 

Đặc biệt, là biểu Thống kê kết quả giải quyết các vụ án hình sự và thi hành án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng (hay còn gọi là Thống kê liên ngành). Trong đó, nêu bật rõ số liệu qua các quá trình giải quyết vụ án từ tin báo, tố giác tội phạm cho đến khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử, thi hành án, tất cả được thu thập, thống kê và bút ký liên ngành từ 3 cơ quan tư pháp Công an – Viện kiểm sát – Tòa án. Dưới góc độ nghiên cứu khoa học, Thông tư liên tịch số 01/2005/TTLT-VKSTC-TATC-BCA-BQP ngày 01/07/2005 đã hướng dẫn một số quy định của pháp luật trong công tác thống kê tội phạm, thống kê hình sự, trong đó nội dung thống kê trong giai đoạn khởi tố, thống kê tội phạm trong giai đoạn truy tố, thống kê tội phạm trong giai đoạn xét xử sơ thẩm được xem như số liệu của các tội phạm rõ. Thông tư này cũng ghi nhận rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng khi thực hiện công tác TKHS, TKTP tại mục 7 phần I, trong đó: “…a) Viện kiểm sát có trách nhiệm chủ trì phối hợp các cơ quan tiến hành tố tụng cùng cấp thu thập, tổng hợp, phân tích, cung cấp và công bố số liệu về TKHS, TKTP bao gồm: Thống kê tội phạm trong giai đoạn khởi tố; thống kê tội phạm trong giai đoạn truy tố; thống kê tội phạm trong giai đoạn xét xử sơ thẩm; thống kê kết quả giải quyết các vụ án hình sự và thi hành án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng; chủ trì hoặc phối hợp tổ chức tập huấn nghiệp vụ TKHS, TKTP theo kế hoạch của liên ngành;

 

b) Tòa án có trách nhiệm thu thập số liệu thống kê kết quả giải quyết các vụ án hình sự và ra quyết định thi hành án hình sự thuộc thẩm quyền của mình; phối hợp với Viện kiểm sát và Công an cùng cấp đối chiếu, thống nhất số liệu và cùng ký vào báo cáo thống kê kết quả giải quyết các vụ án hình sự và quyết định thi hành án hình sự do Viện kiểm sát cùng cấp lập;

 

c) Cơ quan Công an có trách nhiệm thống kê kết quả tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác tội phạm từ kết quả xử lý những vụ vi phạm pháp luật hình sự thuộc thẩm quyền xử lý của mình và chuyển kết quả tổng hợp thống kê sang Viện kiểm sát cùng cấp sau khi loại thống kê này được thực hiện; thu thập số liệu thống kê kết quả giải quyết các vụ án hình sự thuộc thẩm quyền của mình; phối hợp cùng Viện kiểm sát đối chiếu, thống nhất số liệu và cùng ký vào báo cáo thống kê kết quả giải quyết các vụ án hình sự và thi hành án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng do Viện kiểm sát cùng cấp lập;…”.

 

Điều này có ý nghĩa ghi nhận các số liệu thống kê thường xuyên của ba ngành Công an, Viện kiểm sát và Tòa án đều có mức độ phù hợp nhất định và phải được sử dụng khi nghiên cứu cụ thể, đặc biệt số liệu thống kê của ngành Kiểm sát là số liệu có tính pháp lý, được sử dụng chính thống và đáp ứng tương đối trọn vẹn trong các loại báo cáo liên ngành, báo cáo tổng hợp. Hơn hết, những số liệu này bảo đảm tính ổn định, chất liệu ổn định, tương đối chính xác khi thu thập, theo dõi diễn biến, tổng hợp trong một khoảng thời gian, không gian nhất định nào đó. Điều này có giá trị không nhỏ trong việc tìm hiểu sâu hơn về thuộc tính, đặc điểm cũng như quy luật tồn tại của loại tội phạm, nhóm tội phạm nào đó, từ đó mà các cấp cơ quan có thẩm quyền xem xét, đánh giá, hoạch định chính sách, phương hướng, kế hoạch trong công tác chuyên môn về việc đấu tranh phòng, chống, ngăn ngừa và dự báo THTP trong tương lai.

Đó là lý luận, về công tác thực tiễn hiện nay, hoạt động TKHS, TKTP trong ngành Kiểm sát vào những năm gần đây đã được Lãnh đạo các cấp rất quan tâm và có công tác chỉ đạo thường xuyên nhằm ngày càng nâng cao uy tín, độ tin cậy cao trong số liệu phục vụ các nhiệm vụ chuyên môn nghiệp vụ tại đơn vị ngành đạt được không ít thành tích nhất định. Bên cạnh đó, góp phần không nhỏ vào công tác tổ chức các loại hội nghị như Hội nghị chuyên đề, Hội nghị rút kinh nghiệm … do các đơn vị nghiệp vụ thực hiện nhiệm vụ kiểm sát điều tra, truy tố, xét xử tổ chức hoặc cung cấp số liệu trong công tác tổ chức cán bộ, công tác tài chính, luận văn tốt nghiệp, nghiên cứu đề tài khoa học, nghiên cứu lập pháp… tất cả vì mục tiêu góp phần trong đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung. Trong Thông tư liên tịch số 01/2005/TTLT-VKSTC-TATC-BCA-BQP ngày 01/07/2005 cũng quy định “Thống kê kết quả giải quyết các vụ án hình sự và thi hành án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng có các kỳ thống kê sau: hàng tháng, 03 tháng, 06 tháng, 09 tháng và một năm…. Theo yêu cầu tổng hợp số liệu làm báo cáo của lãnh đạo các ngành tại các kỳ họp của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, Viện kiểm sát có trách nhiệm tổng hợp số liệu thống kê từ các kỳ báo cáo thống kê nêu trên cung cấp cho các ngành để thống nhất số liệu báo cáo”. Công tác TKHS, TKTP trong đơn vị ngành Kiểm sát trong thời gian qua cũng đã có nhiều chủ động, tích cực phát huy trong vai trò, nhiệm vụ của mình, hoàn thành mọi nhiệm vụ theo yêu cầu của đơn vị, Lãnh đạo các cấp, đáp ứng tốt yêu cầu về mặt số liệu của các loại báo cáo, góp phần nâng cao thành tích chung, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của đơn vị đối với ngành, đối với các cấp Lãnh đạo. Viện kiểm sát giữ vai trò chủ trì và có trách nhiệm thống nhất hệ thống số liệu trong các loại báo cáo làm cơ sở báo cáo của các Lãnh đạo các ngành tại các kỳ họp Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Có một vị trí quan trọng trong quản lý vĩ mô, các yếu tố thuận lợi trong điều kiện công tác, song bên cạnh đó, công tác TKHS, TKTP vẫn gặp không ít những khó khăn, thử thách do yêu cầu thực tiễn đòi hỏi:

 

- Với xu thế hội nhập quốc tế, diễn biến tình hình tội phạm cũng mang một động thái đa dạng, phức tạp, “muôn hình vạn trạng” hơn buộc những hệ thống số liệu về tội phạm rõ cũng như tội phạm ẩn ngày càng đòi hỏi nâng cao về sự kịp thời, chính xác, khách quan; tiêu chí, chỉ tiêu ngày càng cụ thể, rõ ràng hơn nhằm làm nổi bật rõ bức tranh diễn biến tội phạm hiện tại cũng như cho phép nhà lập pháp dự báo được loại, tính chất tội phạm trong tương lai.

 

- Ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, viễn thông cần được chú trọng trong công tác thống kê nhằm nâng cao độ chính xác, khoa học trong phân tích, tổng hợp dữ liệu, độ bảo mật trong công tác truyền tải dữ liệu cũng như thông tin giữa các đơn vị, giữa các cấp, giữa các ngành tư pháp, giữa cấp trên với cấp dưới một cách nhanh chóng, kịp thời…

 

- Yêu cầu thực tiễn trong công tác chuyên môn nghiệp vụ ngày càng được nâng cao, các loại báo cáo, chuyên đề ngày càng chất lượng đòi hỏi ngày càng nhiều tiêu chí, thông số, chỉ tiêu cụ thể được xây dựng nhằm đáp ứng phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành của các cấp Lãnh đạo, các ngành tư pháp hình sự nói chung.

 

- Cán bộ công tác thống kê ngoài trình độ chuyên môn cử nhân Luật (đáp ứng tính chất nghiệp vụ), cần thiết phải nâng cao, bồi dưỡng về nghiệp vụ thống kê, tin học, ngoại ngữ… nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn của các loại báo cáo ngày càng đa dạng, phong phú phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm của các cấp, các ngành. Cần xây dựng, đưa vào quy chuẩn đối với cán bộ làm công tác thống kê, tổng hợp.

 

- Công tác thi đua, khen thưởng, đề bạt KSV, kết nạp Đảng, bồi dưỡng, đào tạo chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao trình độ văn hóa… đối với đơn vị, tập thể, cá nhân làm công tác thống kê cần được chú trọng quan tâm nhiều hơn nữa nhằm nâng cao vai trò, vị thế của công tác thống kê trong ngành, mặt khác là cơ sở động viên, khuyến khích đơn vị, tập thể, cá nhân làm công tác thống kê gắn bó lâu dài với nhiệm vụ và phát huy tốt năng lực chuyên môn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao…

 

Trước những thuận lợi, khó khăn cũng như thách thức, công tác thống kê hình sự, thống kê tội phạm vẫn đang từng bước bổ sung, hoàn thiện về mặt chuyên môn, chất lượng. Bên cạnh đó không ngừng tích cực, chủ động trong thực tiễn phát huy khả năng đóng góp hữu ích vào công tác nghiệp vụ của đơn vị, của các ngành tư pháp hình sự, mặt khác, ngày càng nâng cao vị trí, vai trò của công tác thống kê trong hoạt động quản lý, chỉ đạo, điều hành của các cấp Lãnh đạo thông qua hệ thống số liệu nền tảng ghi nhận, đánh giá đầy đủ hiện trạng tội phạm thực tiễn trong xã hội. Việc nghiên cứu tội phạm ở mức độ khái quát là diễn biến của “tình hình tội phạm” vượt hẳn ra khỏi giới hạn hành vi phạm tội cụ thể góp phần trong việc định hướng ra một chiến lược, chương trình phòng ngừa tội phạm đồng bộ. Những đặc trưng cơ bản về mặt lượng của tình hình tội phạm ở mỗi giai đoạn lịch sử phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam đã và luôn được làm rõ thông qua nhiều đại lượng, chỉ số và phạm trù khác nhau. Ở giai đoạn tình hình kinh tế - xã hội phát triển có xu hướng hội nhập quốc tế hiện nay, tình hình tội phạm rõ ràng ngày càng phức tạp hơn: có nhiều hành vi phạm tội hơn, số người phạm tội nhiều hơn, cách thức phạm tội cũng đa dạng, táo bạo hơn, do làn sóng công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, không chỉ là vụ lợi và bạo lực, mà còn cả khuynh hướng siêu vụ lợi như các tội phạm về kinh tế, ma tuý, lừa đảo,….theo đó những loại tội phạm xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm cũng gia tăng. Hàng năm, trong báo cáo của các cấp, các ngành tư pháp hình sự, số liệu thống kê tình hình tội phạm luôn được thu thập, cập nhật, phân tích và tổng hợp để dựng lên được bức tranh khái quát nhất về diễn biến tình hình tội phạm. Hàng loạt hệ thống số liệu thống kê tội phạm, thống kê hình sự đã và đang tiếp tục làm cơ sở pháp lý để đánh giá tình hình tội phạm trong thực tiễn xã hội, giúp các cơ quan tư pháp, các nhà nghiên cứu lập pháp có sự nhìn nhận tổng quát, xem xét, đưa ra những định hướng, giải pháp trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và dự báo tình hình tội phạm trong tương lai, góp phần trong việc đề xuất, tham mưu cho các cơ quan tư pháp hình sự, cho Đảng và Nhà nước đưa ra các chủ trương, giải pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm, góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật của Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan tiến hành tố tụng luôn luôn giữ được thế chủ động, kịp thời, “đi trước đón đầu” trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

 

ThS. Trần Thủy Quỳnh Trang - Phòng Thống kê tội phạm và CNTT - Viện kiểm sát nhân dân TP. Hồ Chí Minh

Nguồn: www.vksnd.hochiminhcity.gov.vn

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác