Chủ Nhật, 24/6/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên - Một số kinh nghiệm từ nước ngoài

Quá trình giáo dục phải đặc biệt quan tâm đến đối tượng thanh thiếu niên, lứa tuổi dễ bị tác động bởi những ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường sống. Không chỉ ở Việt Nam mà  các quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến việc giáo dục đạo đức, nhân cách và ý thức pháp luật cho học sinh, sinh viên. Mục tiêu quan trọng của vấn đề là giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng vượt lên chính mình, khắc phục các trở ngại, ý chí nỗ lực cao. Vì vậy, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về lĩnh vực này. 

Giáo dục kỹ năng tham gia giao thông cho các em học sinh

Đề tài Tại sao thanh niên đi theo bạo lực của KHADIJ IMOGAI, PANLINE VAN DETH. AYMERIC BEAV CHÊNE - Pourquoi les jeunes sont - ilsvioLents? “Notes et éstudes documentaires” (Nguồn: Viện Thông tin Khoa học - Xã hội, số TN 2001 - 60). Tác giả đã nêu những hành vi bạo lực trong thanh niên đang là một vấn đề thực sự bức xúc của nhiều nước, đặc biệt những nước phát triển. Tác giả tìm hiểu nguyên nhân bối cảnh xã hội và việc phát sinh những hành vi bạo lực. Điều đáng chú ý là tác giả không nói nhiều về tâm sinh lý lứa tuổi, về tác động của các phương tiện văn hóa không lành mạnh hay những thiếu sót của giáo dục mà tập trung phân tích khía cạnh được coi là cơ bản, cơ chế ứng xử của xã hội đối với thanh niên, đặc biệt là thanh niên thuộc tầng lớp nghèo khổ. Theo tác giả, hiện nay trong xã hội thanh niên không bình đẳng trước những cơ hội để tiến thân, kể cả ở trường học và ở ngoài trường học. Cơ chế xã hội đang vận hành theo kiểu: với những người này thì dễ dàng, với những người khác thì khó khăn. Nhiều lối đi đã bị chặn lại với không ít thanh niên, thậm chí với những người rơi vào tầng lớp bị loại bỏ. Những cố gắng chèo chống của riêng từng cá nhân hay của từng nhóm người thiểu số đã không giải quyết được vấn đề gì. Nói một cách khác, đó là bạo lực của xã hội đối với thanh niên. Trong trường hợp đó, những hành vi bạo lực của thanh niên phải được hiểu là sự phản ứng có ý thức hoặc không có ý thức trước bạo lực của xã hội. Vì vậy, theo tác giả, để giải quyết tình trạng bạo lực trong thanh niên, phải giải quyết những vấn đề cơ chế xã hội và của sự ứng xử đối với thanh niên. Mặt khác, ông cũng không quên những yếu tố về giáo dục và pháp luật được coi như những điều kiện để tăng thêm tinh thần trách nhiệm của thanh niên đối với cộng đồng xã hội.
Chúng ta có thể minh họa hiện tượng này qua những sự kiện như vụ một sinh viên Hàn Quốc đã bắn chết 34 sinh viên Mỹ tại một trường Đại học danh tiếng tháng 4/2007, đã gây một cú sốc lớn với mọi người trên thế giới; hoặc một nam nam sinh viên 14 tuổi nổ súng vào trường Trung học thành phố Cleverland, bang Ohio làm hai giáo viên và hai học sinh bị thương và học sinh này đã kết liễu mình ngay sau đó (Nguồn: Báo Tuổi trẻ, ngày 12/9/2007); thủ phạm vụ thảm sát học đường ở Phần Lan ngày 7/11/2007 làm 8 người chết và hàng loạt người bị thương do tên Pekka - Eric Auvinen, 18 tuổi gây án (Theo Daily Mail - Báo Người Lao động, năm 2007).
Tại nhiều nước đã rất chú trọng đưa chương trình giáo dục công dân vào trường học bằng nhiều nội dung và hình thức phong phú, phù hợp với môi trường giáo dục của từng quốc gia. Có thể dẫn ra những mô hình giáo dục của một số nước sau đây: 
- Giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học ở Macao: Chương trình giáo dục đạo đức nhằm tạo ra thế hệ trung thực mới (The Honest - New Generation). Hội đồng chống tham nhũng ở Macao (CACC) khuyến khích những người trẻ nhận biết được tầm quan trọng của tính chính trực qua hoạt động trò chơi và thảo luận. Đặc biệt họ đưa thanh niên vào “sân chơi” được gọi là thiên đường của chính trực dưới hình thức một buổi học năng động sáng tạo. Mục đích của chương trình để truyền đạt những thông điệp: Tính lương thiện và chính trực là giá trị xã hội quan trọng mà nó nên được quý trọng; chống tham nhũng không nên được tha thứ và nó có hại cho mọi người trong xã hội. Từ đó học sinh nhận thức được tham nhũng là hành động xấu và chống tham nhũng là nhiệm vụ quan trọng của công dân (Mr Athera Kong or Mr Hin Chu Chan/ Community Relation Department, Commission Against Correction or MaCao Sar)
- Giáo dục thuế vụ cho công dân: ở Braxin, chương trình giáo dục pháp luật tập trung vào vấn đề giáo dục nghĩa vụ đóng thuế của công dân. Giáo dục cho học sinh hiểu - hành động nghĩa vụ với quốc gia. Nhà trường Braxin đưa vấn đề giáo dục thuế vụ cho công dân với tiêu đề : Bạn đi đóng thuế ở đâu? để ngăn ngừa tham nhũng và lãng phí trong tài chính công, để xây dựng kiến thức cho công chúng về tầm quan trọng thuế và nâng cao sự tham dự, sự hiểu biết của sinh viên về nghĩa vụ của người đóng thuế. Mục đích của việc giáo dục vấn đề này để học sinh, sinh viên hiểu biết đồng tiền công thu được là từ nguồn đóng thuế, sự quyên góp mà phí tổn công đã thực hiện tốt và được kiểm soát bởi những công dân, còn tham nhũng và lãng phí phải tránh xa.
- Đưa nội dung những bài học anh hùng chống tham nhũng vào chương trình giáo dục: ở Italia, nhà trường đưa chương trình anh hùng chống tham nhũng vào giáo dục với đề tài Anh hùng hàng ngày... Nhà trường đã đưa chương trình giáo dục đạo đức TI (tổ chức minh bạch thế giới) và Italia nhằm khuyến khích sự phản ánh cho học sinh về trách nhiệm cá nhân và tự do suy nghĩ để nhấn mạnh khả năng tư duy, xem xét hành vi cá nhân phù hợp đạo lý và pháp luật của quốc gia. Chương trình thực hiện thông qua việc tổ chức hội thảo (có 50 hội thảo kiểu này tại Italia), cứ mỗi tháng 2 lần với sự tham gia của 151 trường học. Diễn thuyết là các chính khách, nhà báo, quan tòa, nhà thầu, vận động viên, những thành viên TI - Italia, các diễn giả này là những “Anh hùng hàng ngày”. Qua các chương trình này, học sinh tiếp nhận tấm gương anh hùng rất hấp dẫn, tạo được ấn tượng trong tâm lý cho các em về “tấm gương” và liên hệ bản thân. 
- Khuyến khích học sinh tranh luận những vấn đề lớn của quốc gia: Argentina tuy là một quốc gia phát triển nhưng vẫn tình trạng thiếu dân chủ vẫn khá nghiêm trọng. Để giải quyết điều này, nhà trường Argentina đặt ra kế hoạch Poder Ciudadano nhằm phát triển chương trình Aulas Sin Fronteras, hướng dẫn, khuyến khích học sinh tham gia những cuộc đối thoại với người làm chính sách để phát triển và cải cách hành chính xã hội. Chương trình đã thúc đẩy việc tham gia dân chủ ở trường học nói riêng và cộng đồng nói chung nhằm mục đích cải thiện sự gắn kết cộng đồng với việc cập nhật thông tin. Chương trình cho phép học sinh tranh luận về dự án cải cách giáo dục, thông qua đó thúc đẩy quyền tự chủ, lòng tự tin về quyền công dân cho các em. Nhất là việc học sinh trong trường học ý thức được việc đấu tranh chống tham nhũng và độc tài, thiếu dân chủ của hệ thống quyền lực địa phương. Các em ý thức được quyền công dân của mình với quốc gia, với hệ thống chính trị của đất nước và bản thân hành động đúng, hành động tốt từ khi còn học ở trường.
- Giáo dục để đào tạo những nhà lãnh đạo tương lai cho đất nước: Ở Zambia có chương trình giáo dục cho những nhà lãnh đạo tương lai (giáo dục cách nhìn nhận và đấu tranh chống tham nhũng bằng hình thức tổ chức các câu lạc bộ, thuyết trình trước đám đông, đồng thời nhằm nâng cao trình độ quản lý tốt trong tương lai cho học sinh, sinh viên).
Tổ chức các buổi diễn thuyết chống tham nhũng trong lớp học cho học sinh và sinh viên giúp nâng cao sự hiểu biết cơ bản về tham nhũng, nguyên nhân của nó và mối quan hệ đến việc chính phủ tốt hay xấu. Buổi diễn thuyết có lý thuyết và thực hành áp dụng một cách rõ ràng trong tình huống hiện tại ở Zambia. Một số trường hợp nghiên cứu điều tra tham nhũng đã được TIACC (Tổ chức chống tham nhũng Zambia) giới thiệu trong suốt buổi diễn thuyết với minh họa cụ thể rõ ràng.
Những học sinh này đã thể hiện kiến thức thu được trên áp phích với lời nhắn nhủ “Không tham nhũng cho ngày mai tốt đẹp hơn” và nhiều câu khác nữa.
- Giáo dục hành động chống tham nhũng trong hội trại thanh niên: Tại Moldova, bằng chương trình hội trại mùa hè được tổ chức tại địa phương đã cung cấp cơ hội rất tốt cho thanh niên những giá trị giáo dục khác nhau về văn hóa truyền thống đạo đức và những sự kiện thể thao. Hội trại mùa hè được tổ chức với những chủ đề chính như hội trại cho thanh niên sử học hoặc hội trại mùa hè cho thanh niên khảo cổ học (theo các chuyên đề khác nhau, tạo cho học sinh lòng yêu mến đất nước của mình).
Từ cuộc hội thảo liên quan đến chống tham nhũng trong hệ thống giáo dục, học sinh đã tham gia xây dựng đề án cho Chính phủ như: Tăng cường tài chính cho giáo dục từ Chính phủ; mạnh tay trừng phạt những người có liên quan đến tham nhũng; nâng cao tính minh bạch, tăng cường và kiểm tra trong hoạt động giáo dục; củng cố và động viên sự giám sát toàn thể giáo viên; hướng dẫn tuyên truyền chống tham nhũng trong trường học nói riêng và đại học nói chung. Thông qua chương trình này học sinh ý thức được hành động của mình không chấp nhận tiêu cực trong học tập - xóa bỏ tệ nạn quà tặng, tiền để giải quyết những vấn đề trong trường học.
Nghiên cứu các tài liệu nước ngoài liên quan đến vấn đề giáo dục pháp luật có thể rút ra một số nhận xét như sau: 
- Nội dung giáo dục pháp luật của các nước dành cho học sinh rất phong phú, không né tránh những vấn đề của người lớn. Các nước đã quan tâm giáo dục học sinh về những vấn đề lớn lao của đất nước, những “vấn nạn”đã được cảnh báo từ khi con người ngồi trên ghế nhà trường.
- Thời gian trong phạm vi giáo dục nhà trường dành cho nhiệm vụ này rất đáng kể, chưa tính đến các hoạt động của các lực lượng khác như: cơ quan pháp luật, nhà thờ, cộng đồng tham gia giáo dục pháp luật cho học sinh.
- Phương thức giáo dục rất hiệu quả, huy động mọi nguồn lực và sáng tạo nhiều mô hình giáo dục thông minh và coi trọng năng lực thực hành cho học sinh.
Mục tiêu cuối cùng của giáo dục là nhằm phát triển toàn diện nhân cách người được giáo dục (phổ biến là học sinh). Sự phát triển toàn diện nhân cách đó bao hàm sự phát triển về thể chất (thể lực, thể hình, thể năng), tâm trí (trí tuệ, tình cảm) và năng lực thực tiễn (kỹ năng sống). 
Học sinh không chỉ là khách thể mà cuối cùng phải là chủ thể của quá trình nhận thức và quá trình tự giáo dục, tự hoàn thiện nhân cách; việc giáo dục không chỉ diễn ra trên lớp, trong trường học mà phải thực hiện ở ngoài lớp, ngoài trường theo phương thức kết hợp giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội thông qua các hình thức như học tập, lao động, vui chơi, giải trí sinh hoạt ngoài trời, thăm quan, du lịch, hoạt động trong môi trường thiên nhiên sinh hoạt tập thể. Một xã hội lành mạnh, văn minh, an ninh trật tự ổn định là nhờ vào lực lượng hùng mạnh từ thanh niên, học sinh sinh viên biết tôn trọng và thực thi pháp luật.

 

TS. Nguyễn Khắc Hùng
Viện trưởng Viện Tâm lý và Giáo dục pháp luật thành phố Hồ Chí Minh

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi