Thứ Ba, 11/12/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới trong hoạt động cưỡng chế vi phạm về tốc độ đối với người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới đường bộ

Tốc độ (hay độ lớn của vận tốc di chuyển) là đặc trưng cơ bản của hoạt động giao thông, nó phản ánh yếu tố nhanh chóng, thuận tiện, hiệu quả trong quá trình tham gia giao thông. Vì thế, người ta luôn tìm mọi cách để nâng cao tốc độ khi tham gia giao thông nhằm rút ngắn thời gian chi phí cho hoạt động giao thông vận tải. Nhưng tốc độ cũng liên quan trực tiếp đến an toàn giao thông, khi tốc độ càng cao thì hoạt động giao thông càng nhanh chóng, thuận lợi nhưng yếu tố an toàn càng bị hạ thấp, các yếu tố nguy hiểm xuất hiện bất ngờ, thời gian xử lý ngắn làm cho tai nạn, va chạm không những dễ xảy ra mà khi đã xảy ra thì mức độ hậu quả thiệt hại cũng tăng lên gấp nhiều lần do tác động của lực quán tính chuyển động (động năng) quá lớn. Do vậy, ở bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới, để bảo đảm TTATGT đường bộ các cơ quan chức năng luôn đưa ra những giải pháp kiểm soát tốc độ di chuyển của các phương tiện giao thông di chuyển trên đường. Ở Việt Nam, từ năm 1995 trở lại đây, hoạt động cưỡng chế vi phạm về tốc độ đối với người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới đường bộ được triển khai đồng bộ và ngày càng được chú trọng. Mặc dù đã đạt được những kết quả nhất định trong hoạt động cưỡng chế vi phạm về tốc độ của người lái xe trên đường, nhưng kết quả đó vẫn còn hạn chế thể hiện qua số liệu thống kê về hành vi vi phạm quy định về tốc độ của người lái xe ở Việt Nam vẫn chiếm tỷ lệ cao (từ 20% - 25% tổng số vi phạm) và kết quả phân tích nguyên nhân các vụ TNGT tại Việt Nam hàng năm do vi phạm quy định về tốc độ chiếm tỷ lệ khoảng 10,5%. 
Để giúp các cơ quan chức năng Việt Nam có cơ sở để đưa ra những giải pháp kiểm soát tốc độ và cưỡng chế vi phạm về tốc độ của phương tiện giao thông di chuyển trên đường nhằm hạn chế số vụ va chạm, TNGT do nguyên nhân vi phạm tốc độ gây ra. Sau đây, tác giả xin giới thiệu kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới trong hoạt động cưỡng chế đối với hành vi vi phạm quy định về tốc độ của người điều khiển xe cơ giới:
1. Tại Anh quốc: Hoạt động cưỡng chế vi phạm tốc độ tại Anh quốc được tiến hành thông qua hệ thống camera gắn trên đường và thiết bị đo tốc độ di động. Hệ thống camera tốc độ gắn trên đường có 2 loại: thứ nhất, camera tốc độ sử dụng độc lập gắn trên giá long môn trên đường tự động phát ra hai tai sáng khi có phương tiện vượt quá tôc độ quy định. Thứ hai, hệ thống camera tốc độ gắn trên một đoạn đường, hệ thống sẽ tự động tính toán tốc độ di chuyển trung bình giữa hai vị trí camera để xác định có hay không việc vi phạm quy định về tốc độ trên đoạn đường đó. Thiết bị đo tốc độ di động có hai loại: thứ nhất, sử dụng xe tải di động có gắn camera tốc độ, thường bố trí trong khu vực hay xảy ra tai nạn giao thông để ngăn chặn các hành vi vi phạm về tốc độ là nguyên nhân chính dẫn đến tai nạn giao thông. Thứ hai, sử dụng các dải đo tốc độ nằm trên đường được nối với một máy ảnh cầm tay và sẽ chụp ảnh lại chiếc xe nếu nó vượt qua dải cảm biến tốc độ này quá nhanh. Chế tài xử phạt vi phạm tốc độ ở Anh quốc thông thường là 100 bảng và 03 điểm phạt trên giấy phép lái xe, trường hợp tốc độ vượt quá cao dẫn đến hầu tòa hoặc khi người vi phạm bác bỏ thông báo nộp phạt (FPN) thì mức phạt có thể cao hơn, cao nhất là 1.000 bảng (đối với đường thông thường) hoặc 2.500 bảng (đối với đường cao tốc) và có thể bị thu giấy phép lái xe. Ngoài ra, ở Anh quốc trong trường hợp xử lý lái xe vi phạm về tốc độ, Cảnh sát có thể đề nghị người vi phạm tham gia khóa học về tốc độ thay vì phải nộp phạt. Khóa học này diễn ra trong vòng một ngày và đúng như tên gọi của nó, sẽ giúp cho người học nhận thức đầy đủ hơn về tốc độ tham gia giao thông của mình. Đề nghị này chỉ phụ thuộc vào quyết định của Cảnh sát và người vi phạm không thể yêu cầu nó. Ưu điểm của nó là người vi phạm sẽ không có bất kỳ điểm phạt nào hoặc không phải nộp phạt, nhưng nhược điểm là người vi phạm phải trả một khoản phí cao để tham gia khóa học.
2. Tại Bỉ: Hoạt động cưỡng chế tốc độ tự động qua hệ thống giám sát giao thông lắp đặt trên các tuyến đường là một việc làm phổ biến và được triển khai từ lâu. Qua nghiên cứu tình hình vi phạm quy định về tốc độ của người lái xe trên đường và ảnh hưởng của hoạt động cưỡng chế tốc độ tự động đến tâm lý của người lái xe; các cơ quan chức năng của Bỉ đã đưa ra một giải pháp để kiểm soát và xử lý vi phạm về tốc độ của người lái xe trên đường đó là lắp đặt camera 2 điểm với khoảng cách gần nhất là 200m và xa nhất là 1.200m để tính toán tốc độ trung bình của phương tiện trên đoạn đường lắp đặt 2 camera, lấy kết quả đó làm cơ sở xử lý người lái xe. Hoạt động kiểm soát tốc độ di chuyển của lái xe trên các tuyến đường đó được phổ biến công khai bằng hệ thống biển báo để báo hiệu cho lái xe biết. Qua một thời gian triển khai, lực lượng Cảnh sát của Bỉ đánh giá rất hiệu quả, cụ thể cứ ở đoạn đường có lắp đặt camera kiểm soát tốc độ thì tốc độ di chuyển của phương tiện giảm xuống rõ rệt, phần lớn người lái xe luôn có ý thức khi gặp camera là giảm tốc độ xuống khoảng 10% và tần suất người lái xe vi phạm chạy quá tốc độ quy định cũng giảm xuống khoảng 10% so với trước khi triển khai hệ thống. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng của Bỉ cũng đưa ra đánh giá về việc triển khai hệ thống camera 2 điểm như trên cũng có mặt hạn chế đó là nó tác động đến thói quen của người lái xe; đó là cứ gặp camera là giảm tốc độ nhưng khi đi qua đoạn đường lắp đặt camera lại tăng tốc độ di chuyển lên và thậm chí đã có những vụ TNGT nguyên nhân do người lái xe đạp phanh bất chợt khi nhìn thấy camera để giảm tốc độ.
3. Tại Mỹ: Trước tình hình TNGT tại khu vực xung quanh các trường học ở thành phố Hagerstowm, bang Maryland xảy ra thường xuyên và một trong những nguyên nhân dẫn đến các vụ TNGT này là do lái xe vi phạm quy định về tốc độ khi đi qua khu vực này, mặc dù các cơ quan chức năng đã đặt biển hạn chế tốc độ tối đa 12 dặm/1 giờ (20km/h). Nhằm mục đích cải thiện an toàn cho học sinh xung quanh khu vực có trường học; năm 2012, nhà chức trách ở đây đã triển khai hệ thống cưỡng chế vi phạm tốc độ tự động lắp đặt ở các tuyến đường (nơi mà học sinh thường xuyên qua đường), nút giao thông xung quanh khu vực trường học. Tại các điểm lắp đặt camera giám sát giao thông, nhà chức trách đều đặt biển báo có camera hoạt động để cảnh báo người lái xe. Hệ thống này hoạt động từ 6h - 20h hàng ngày từ thứ 2 đến thứ 6 và được kiểm định định kỳ 2 lần/1 năm nhằm đảm bảo độ chính xác cao (theo quy định chỉ kiểm định định kỳ 1 lần/1 năm). Phương tiện giao thông qua khu vực này di chuyển với tốc độ lớn hơn 12 dặm/1 giờ hoặc vượt quá tốc độ tối đa ghi trong biển báo sẽ bị xử lý. Về chế tài xử lý đối với hành vi vi phạm quy định về tốc độ của người lái xe là 40 đô la, nếu người lái xe nộp phạt trong vòng 07 ngày thì sẽ được giảm 05 đô la, nộp phạt sau 30 ngày sẽ bị phạt thêm 20 đô la. Qua 1 năm triển khai thực hiện, Cảnh sát thành phố đã báo cáo hệ thống camera trên đã góp phần làm giảm 80% - 90% số vụ vi phạm tốc độ xung quanh khu vực các trường học trên địa bàn.
4. Tại Pháp: Hoạt động cưỡng chế vi phạm quy định về tốc độ cũng được lực lượng Cảnh sát chú ý triển khai trên tất cả các tuyến đường bằng hệ thống giám sát giao thông và trực tiếp bằng lực lượng Cảnh sát sử dụng máy đo tốc độ. Về chế tài xử lý hành vi vi phạm về tốc độ đối với lái xe; ngoài việc bị phạt tiền theo quy định thì người lái xe sẽ bị trừ điểm giấy phép lái xe tùy theo tốc độ vi phạm. Ví dụ: nếu người lái xe vi phạm ở đường nông thôn, mặt đường khô ráo vượt quá tốc độ dưới 40km/h, người lái xe sẽ bị phạt 135 euro, nếu nộp trong vòng 03 ngày số tiền phạt sẽ được giảm xuống 90 euro; vượt quá từ 40km/h đến 50km/h sẽ bị phạt 1.500 euro; vượt quá trên 50km/h sẽ phải ra tòa và tòa án sẽ quyết định mức tiền phạt, nếu không trả tiền phạt trong vòng 30 ngày thì tiền phạt sẽ tự động tăng lên. Về trừ điểm giấy phép lái xe đối với hành vi vi phạm quy định về tốc độ: lái xe sẽ bị trừ từ 01 đến 04 điểm (vượt quá dưới 20km/h trừ 01 điểm, vượt quá từ 20km/h đến 29km/h trừ 02 điểm, vượt quá từ 30km/h đến 40km/h trừ 02 điểm).
5. Tại Hàn Quốc: Vi phạm về tốc độ được báo cáo là một trong những nguyên nhân gây tai nạn hàng đầu tại Hàn Quốc. Chính phủ Hàn Quốc đã triển khai quyết liệt hoạt động cưỡng chế vi phạm về tốc độ coi đây là giải pháp trọng tâm để hạn chế TNGT do vi phạm tốc độ gây ra. Từ năm 1997, Cơ quan Cảnh sát quốc gia Hàn Quốc đã lắp đặt hệ thống camera giám sát và xử lý vi phạm Luật giao thông trong đó trọng tâm là hành vi vi phạm tốc độ với trên 1000 camera trên các tuyến đường cao tốc và liên tỉnh. Hệ thống camera giám sát giao thông được lắp đặt gồm 02 loại: camera cố định và camera di động (đến năm 2001 ở Hàn Quốc có 853 camera cố định và 821 camera di động có bao gồm cả loại camera dược giấu kín, không lộ ra để người tham gia giao thông biết). Trên các tuyến đường có lắp đặt hệ thống giám sát và xử lý vi phạm và tại điểm lắp đặt camera để có bố trí biển báo để cảnh báo sớm đối với lái xe trên đường với khoảng cách ít nhất 500m đến 01km. Để triển khai hoạt động kiểm soát tốc độ có hiệu quả trên các tuyến đường, cơ quan Cảnh sát quốc gia đã khảo sát kỹ, lựa chọn địa điểm lắp đặt camera tại các vị trí như: điểm đen về vi phạm tốc độ; trên đỉnh dốc và dưới chân dốc; chỗ có người đi bộ qua đường hoặc những nút có biển báo hạn hế tốc độ; lắp trên giá long môn tại những vị trí thường xuyên có hoạt động chuyển làn như lối vào, ra đường cao tốc. Về chế tài xử phạt hành vi vi phạm về tốc độ đối với ô tô con ở Hàn Quốc có 03 mức phạt: vi phạm đến 20km/h phạt 20.000 won (tương đương 400.000 đồng); vi phạm từ 21km/h đến 40km/h phạt 60.000 won; vi phạm trên 41km/h phạt 100.000 won; ngoài ra lái xe vi phạm sẽ bị trừ điểm giấy phép lái xe lên đến 30 điểm. Qua việc triển khai hệ thống giám sát này đã giúp tăng nhận thức của lái xe về khả năng sẽ bị phạt từ đó điều chỉnh hành vi khi tham gia giao thông, đảm bảo sự minh bạch trong xử lý vi phạm, tăng sự hiệu quả trong quá trình xử lý và an toàn hơn cho lực lượng thực thi công vụ. Theo số liệu thống kê camera cố định phát hiện và ghi nhận được 10 trường hợp/1 ngày; camera di động được 63 trường hợp/1 ngày. Kết quả đánh giá của cơ quan Cảnh sát quốc gia cho thấy 70% lái xe đã giảm tốc độ 5km/h; thương vong giảm 40-80% trong khu vực 02km lắp đặt camera giám sát.
6. Tại Nhật Bản: Ở Nhật Bản, đường cao tốc được phát triển từ rất sớm và cùng với nó hoạt động kiểm soát tốc độ của phương tiện giao thông cũng được cơ quan Cảnh sát quốc gia chú ý. Đối với hoạt động kiểm soát về tốc độ ở Nhật Bản được triển khai với 03 hình thức khác nhau. Thứ nhất, lập các chốt kiểm tra trên đường dùng máy đo tốc độ cầm tay (radar) công khai để cưỡng chế vi phạm về tốc độ hoặc lựa chọn 1 vị trí thuận lợi trên đường quan sát và ghi nhạn các hành vi vi phạm về tốc độ. Thứ hai, cưỡng chế tốc độ di động - Đây là hình thức được sử dụng khá phổ biến ở Nhật Bản và mang lại hiệu quả cao trong hoạt động cưỡng chế tốc độ. Hình thức cưỡng chế này, Cảnh sát tuần tra sẽ sử dụng ô tô cảnh sát hoặc mô tô cảnh sát tuần tra lưu động trên các tuyến đường để phát hiện và ghi nhận tốc độ vi phạm của lái xe để xử lý. Cảnh sát tuần tra có thể sử dụng xe ô tô cảnh sát ngụy trang như xe dân sự bình thường lưu thông trên các tuyến đường khi phát hiện trường hợp lái xe vi phạm tốc độ mới đưa đèn quay trồi lên nóc xe và phát tín hiệu còi ưu tiên, yêu cầu lái xe vi phạm tấp vào lề đường để kiểm tra. Đối với xe ô tô và mô tô cảnh sát sử dụng trong trường hợp này có sẵn thiết bị ghi nhận tốc độ di chuyển của xe trên đường và in ngay kết quả, không có hình ảnh. Cảnh sát tuần tra điều khiển xe chạy song song với xe vi phạm và ghi nhận tốc độ di chuyển tại thời điểm đó và ra hiệu lệnh dừng xe xử lý. Đa số lái xe vi phạm đều công nhận kết quả đó và chấp nhận chịu phạt, trường hợp không chấp nhận quyết định đó thì có thể khiếu kiện ra tòa và hồ sơ vụ việc sẽ được chuyển qua tòa; kết quả sẽ do tòa phân xử, đa số người vi phạm đều thua trong vụ kiện này. Thứ ba, cưỡng chế tốc độ tự động qua hệ thống camera giám sát lắp đặt trên các tuyến đường.
Với những kinh nghiệm cưỡng chế vi phạm về tốc độ được áp dụng ở một số quốc gia trên thế giới đã giới thiệu ở phần trên, căn cứ vào tình hình thực tế tại Việt Nam, các cơ quan chức năng cần nghiên cứu để áp dụng những phương pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động này, phòng ngừa TNGT do nguyên nhân vi phạm tốc độ trên các tuyến đường. Từ thực tế nghiên cứu, để nâng cao hiệu quả hoạt động cưỡng chế vi phạm về tốc độ ở Việt Nam trong những năm tới cần tập trung vào một số nội dung sau đây:
Một là,
tăng cường hoạt động truyền thông đối với công tác cưỡng chế vi phạm Luật GTĐB nói chung và vi phạm quy định về tốc độ nói riêng.
Hai là, rà soát và tiến hành đặt biển báo bằng chữ hoặc biển báo điện tử trên các tuyến đường thường xuyên cưỡng chế vi phạm quy định về tốc độ hoặc những vị trí lắp đặt camera giám sát, xử lý vi phạm hành chính về TTATGT nói chung và xử lý vi phạm quy định về tốc độ nói riêng để công khai cho người tham gia giao thông biết ý đồ của cơ quan quản lý TTATGT. Từ đó tác động vào ý thức của người tham gia giao thông và thay đổi hành vi.
Ba là, tăng cường đầu tư, lắp đặt hệ thống giám sát, xử lý vi phạm hành chính về TTATGT đường bộ để kiểm soát các hành vi vi phạm của người tham gia giao thông, đặc biệt là hành vi chạy quá tốc độ quy định. Hiện đại hóa Trung tâm thông tin chỉ của Cục Cảnh sát giao thông và các Trung tâm chỉ huy đèn tín hiệu của các địa phương phục vụ yêu cầu quản lý TTATGT nói chung và xử phạt vi phạm hành chính về TTATGT nói riêng.
Bốn là, tăng chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về tốc độ đối với người lái xe vi phạm. Hiện nay, theo quy định tại Nghị định số 46/2016/NĐ-CP ngày 26/5/2016 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt, hành vi vi phạm chạy quá tốc độ quy định đối với ô tô chế tài xử phạt cao nhất là 8 triệu đồng, tạm giữ GPLX từ 2 - 4 tháng; đối với mô tô là 4 triệu đồng, tạm giữ GPLX 1 - 3 tháng. Chế tài này chưa đủ sức răn đe đối với người vi phạm trong điều kiện vi phạm quy định về tốc độ tại Việt Nam chiếm khoảng 20% - 25% tổng số vi phạm và khoảng 10,5% nguyên nhân các vụ TNGT xảy ra hiện nay do vi phạm quy định về tốc độ.
Năm là, Bộ Công an cần phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan nghiên cứu đưa ra giải pháp giải quyết dứt điểm tình trạng xe không chính chủ, đồng thời nghiên cứu lộ trình áp dụng hình thức trừ điểm khi vi phạm Luật GTĐB trong hệ thống điểm của GPLX để có biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý người lái xe sau khi sát hạch, cấp GPLX.

 

Thiếu tá, Ths. Đặng Đức Minh
Trung tâm Nghiên cứu ATGT - Học viện CSND


Tài liệu tham khảo:
1. http://www.telegraph.co.uk/cars/advice/the-truth-about-speeding-fines/
2. http://www.ictct.org/media/Daniels1.pdf
3. http://www.hagerstownmd.org/610/Automated-Speed-Enforcement
4. http://english.controleradar.org/speeding-fines.php
5. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0386111214600418
6. http://www.wctrs-society.com/wp/wp-content/uploads/abstracts/rio/selected/941.pdf
7. Nghị định số 46/2016/NĐ-CP ngày 26/5/2016 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt.



Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi