Thứ Tư, 21/10/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Đánh giá sự ảnh hưởng của các yếu tố hình học của con đường dẫn đến tai nạn giao thông đường bộ

Các yếu tố kỹ thuật của một con đường không đảm bảo là một trong những nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp gây ra một số lượng không nhỏ các vụ tai nạn giao thông đường bộ, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa các yếu tố kỹ thuật công trình giao thông đường bộ đối với tai nạn giao thông nhằm chỉ ra các giải pháp làm giảm thiểu tai nạn từ góc độ yếu tố kỹ thuật công trình đường bộ là cần thiết. Các yếu tố kỹ thuật cầu đường ảnh hưởng tới tai nạn giao thông bao gồm:

Một là, ảnh hưởng của trị số bán kính đường cong.

Theo thống kê của nước ngoài cho thấy số tai nạn giao thông xảy ra trên các đường cong thường chiếm 10 - 12 % tổng số tai nạn giao thông gây ra do điều kiện đường. Qua nghiên cứu cho thấy tai nạn giao thông tăng cao ở các đường cong có bán kính nhỏ hơn 175 m, theo một số nghiên cứu thống kê cho thấy khi trị số bán kính đường cong nhỏ hơn 170 m thì tai nạn giao thông cao gấp 5 lần so với đường cong có bán kính lớn hơn 910 m. Theo báo cáo tổng kết của Hiệp hội An toàn giao thông đường bộ toàn cầu, giả sử lấy số vụ tai nạn giao thông trên đường bộ có bán kính đường cong là 400 m là 100% thì số vụ tai nạn giao thông xảy ra như sau:

Từ những kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ nguy hiểm cho xe chạy sẽ xảy ra khi đường cong nằm có bán kính nhỏ. Số tai nạn giao thông tăng rất cao thuộc các nhóm đường cong có bán kính nhỏ hơn 250 m. Khả năng giảm an toàn cũng thường xảy ra đối với đường cong có bán kính trong phạm vi từ 250 - 400 m và khi bán kính đường cong lớn hơn 400 m thì số vụ tai nạn giao thông có giảm.

Hai là, ảnh hưởng của độ cong trên đường vòng.

Khi xây dựng đường ô tô tại các vùng núi do địa hình khó khăn người ta phải chọn bán kính đường cong nhỏ và góc ngoặt lớn thường gây nguy hiểm cho lái xe, tai nạn giao thông dễ xảy ra. Bởi vì, trong thực tế những trường hợp như vậy lái xe thường có hành vi cho xe cắt chéo đường cong để có chiều dài xe chạy là ngắn nhất, dễ đâm phải xe ngược chiều do tình huống bất ngờ xảy ra.

Tại Mỹ và Cộng hòa Liên bang Đức, người ta đã lập toán đồ biểu thị mối quan hệ giữa độ cong của đường cong tròn với số vụ tai nạn giao thông trên 1 triệu xe - km cho đường hai làn xe với các bề rộng phần xe chạy khác nhau, qua các biểu đồ này cho thấy đường cong nằm có độ cong càng nhỏ thì càng an toàn cho xe chạy và ngược lại.

Ba là, ảnh hưởng của trị số bán kính đường cong nằm kề liền

Khi các đường cong nối tiếp nhau thì bán kính cong của các đường cong liền kề cũng ảnh hưởng rất nhiều tới tai nạn giao thông. Trong một số trường hợp các đường cong liền kề không đảm bảo cũng gây nguy hiểm cho xe chạy như: đường cong có bán kính lớn cạnh đường cong có bán kính nhỏ, đường cong có bán kính lớn nằm kẹp giữa hai đường cong có bán kính nhỏ, đường cong có bán kính nhỏ nằm kẹp giữa hai đường cong có bán kính lớn, các đường cong có bán kính lớn và nhỏ liên tiếp cạnh nhau. Để giảm mức độ nguy hiểm do các đường cong kế tiếp nhau thì bán kính các đường cong liền kề không được chênh nhau quá nhiều và theo tiêu chuẩn đường ô tô Việt Nam TCVN 4054 - 2005 thì không được chênh nhau quá 2 lần. Theo Giáo sư V.F.Babcov (Nga) mức chênh tốc độ xe chạy trên các đường cong liền kề ảnh hưởng đến an toàn như sau: Khi chênh tốc độ xe chạy nhỏ hơn 20% các đường cong là an toàn, khi chênh tốc độ xe chạy nằm trong khoảng từ 20 - 40 % các đường cong là tương đối an toàn, khi chênh tốc độ xe chạy nằm trong khoảng từ 40 - 60 % các đường cong là nguy hiểm, khi chênh tốc độ xe chạy lớn hơn 60% các đường cong là rất nguy hiểm.

Khi nghiên cứu tương quan giữa hai đường cong liền kề (Bán kính đường cong cần khảo sát và bán kính đường cong kề liền ở phía trước) theo nghiên cứu của Leutzbach W và J. Zoellmer (CHLB Đức) đã kết luận: Khi tỷ số giữa hai bán kính đường cong nhỏ hơn 0,8 thì tai nạn giao thông sẽ tăng gấp đôi so với khi tỷ số hai bán kính đường cong lớn hơn 0,8. Từ những phân tích ở trên việc xây dựng nối tiếp các đường cong trên đường cũng ảnh hưởng đến tai nạn giao thông.

Bốn là, ảnh hưởng của các đoạn thẳng dài

Đối với các tuyến đường trên vùng đồng bằng do không có trở ngại đáng kể thường có xu hướng tuyến đường thẳng để có chiều dài ngắn nhất. Tuyến đường thẳng có ưu điểm nhưng khi quá dài thì cũng gây không an toàn giao thông. Theo thống kê của CHLB Đức cho thấy trên một trục tuyến có 60 % chiều dài là đường cong thì số tai nạn giao thông là 32,5 trên 100 triệu km hành trình, với một tuyến đường khác với lưu lượng xe chạy tương tự khi có 80 % chiều dài là đường thẳng thì số tai nạn giao thông là 88,2 vụ trên 100 triệu km hành trình. Như vậy, số tai nạn xảy ra trên đường thẳng cao gấp gần 3 lần so với tai nạn xảy ra trên đường cong. Tai nạn giao thông xảy ra trên đường thẳng dài do các nguyên nhân sau:

+ Khi lái xe trên đường thẳng dài, người lái xe thường rất chủ quan, thường cho xe chạy với tốc độ cao. Đặc biệt, khi mặt đường tốt nên khi gặp sự cố bất ngờ lái xe sẽ không kịp xử lý và gây tai nạn.

+ Đoạn thẳng dài với phong cảnh đơn điệu, thiếu các tác nhân kích thích sự chú ý các lái xe, tạo cho lái xe phản ứng chậm chạp và do tiếng động cơ đều đều gây nên sự mệt mỏi, lái xe dễ bị rơi vào trạng thái buồn ngủ.

Tất cả các tác nhân trên đều là nguyên nhân xảy ra tai nạn, làm cho số tai nạn giao thông trên các đoạn thẳng dài tăng cao. Vì vậy, để làm giảm tai nạn giao thông thì phải giới hạn chiều dài các đoạn thẳng dù tuyến đi qua địa hình bằng phẳng. Tiêu chuẩn của mỗi nước có sự khác nhau nhưng chiều dài đoạn thẳng không vượt quá 4 - 4,5 km, theo tiêu chuẩn xây dựng đường ô tô Việt Nam TCVN 4054 - 2005 quy định chiều dài đoạn thẳng không vượt quá 3 km, trong tiêu chuẩn thiết kế đường ô tô cao tốc TCVN 5729 - 97 quy định chiều dài đoạn thẳng không vượt quá 4 km.

Việc hạn chế các đoạn thẳng dài không có nghĩa phải bắt buộc bẻ gãy đường thẳng để bố trí đường cong mà có thể áp dụng phương pháp "Tuyến đường mềm" bằng cách hạn chế sử dụng đường thẳng.

Năm là, ảnh hưởng của tầm nhìn. Tầm nhìn là khoảng cách người lái xe nhìn thấy phía trước để khi gặp tình huống nguy hiểm người lái xe có đủ quãng đường để xử lý đảm bảo an toàn xe chạy. Trong thực tế giao thông, tầm nhìn phụ thuộc vào các tình huống xảy ra trên đường. Khi phát hiện thấy chướng ngại vật cố định xuất hiện trên đường, người lái xe phải hãm phanh dừng trước chướng ngại vật gọi là tầm nhìn một chiều hay tầm nhìn hãm xe. Tương tự như vậy, khi hai xe chạy ngược chiều nhau phải hãm phanh dừng trước nhau một khoảng cách an toàn gọi là tầm nhìn hai chiều. Ngoài ra còn có tầm nhìn tránh xe, tầm nhìn vượt xe. Tầm nhìn không đảm bảo là một trong những nguyên nhân xảy ra tai nạn khi các xe cùng chiều vượt nhau hoặc ngược chiều tránh nhau trong các đường cong có bán kính nhỏ. Theo thống kê tại CHLB Đức thì có 25% số vụ tai nạn xảy ra là do tầm nhìn và một số nghiên cứu tại Mỹ cho thấy khi khoảng cách tầm nhìn nhỏ hơn 240 m thì tai nạn giao thông xảy ra gấp hai lần so với tầm nhìn lớn hơn 750m. Qua nghiên cứu của hai tác giả Krebs. H.G. và Kloeckner.J.H (CHLB Đức) đã xác định cùng với tăng khoảng cách tầm nhìn thì tai nạn giao thông nguy hiểm giảm. Mức độ tai nạn phụ thuộc vào chiều dài tầm nhìn được đánh giá như sau:

 + Mức độ tai nạn tăng cao khi khoảng cách tầm nhìn nhỏ hơn 100 m

 + Khoảng cách tầm nhìn trong khoảng từ 100m - 200m thì mức độ tai nạn xảy ra thấp hơn 25% so với tầm nhìn nhỏ hơn 100m.

Trên các tuyến đường vùng núi do địa hình khó khăn, nhiều đường cong có tầm nhìn hạn chế, nhưng do sự nguy hiểm đã được báo trước và người lái xe đã chủ động giảm tốc độ, tập trung chú ý vì vậy mặc dù tầm nhìn hạn chế nhưng mức độ tai nạn lại thấp. Ngược lại trên các tuyến đường mặc dù được xây dựng với các yếu tố hình học bảo đảm cho xe chạy với tốc độ cao nhưng tầm nhìn không đủ sẽ là nơi xảy ra nhiều tai nạn.

Sáu là, ảnh hưởng của độ dốc dọc

Theo các số liệu quan trắc ở nước ngoài thì đường có độ dốc dọc càng cao thì mức độ tai nạn giao thông càng cao và số tai nạn giao thông xảy ra khi xe xuống dốc cao gấp 2 - 2,5 lần so với khi leo dốc. Đó là do lái xe chạy quá tốc độ cho phép, khi xuống dốc chiều dài hãm xe tăng. Mối quan hệ giữa độ dốc dọc và khả năng xảy ra tai nạn đã được chứng minh thông qua số liệu quan trắc như sau:

Qua số liệu quan trắc cho thấy số vụ tai nạn tăng gần gấp đôi khi độ dốc vượt quá 6% và tăng gần gấp 4 lần khi độ dốc vượt quá 7,5%.

Khi nghiên cứu ảnh hưởng của độ dốc dọc tới tai nạn giao thông, người ta thấy vấn đề này càng thể hiện rõ khi các đoạn dốc được xây dựng trùng với đường cong nằm. Khi độ dốc của đường càng cao kết hợp với bán kính đường cong càng nhỏ thì tai nạn giao thông sẽ rất cao. Điều này đã xảy ra trên các đường đèo dốc ở Việt Nam như đèo Hải Vân, Đèo Ngang, Đèo Cù Mông, Đèo Cả, Đèo Sài Hồ. Điều này càng thể hiện rõ qua số liệu nghiên cứu sau:

Qua bảng số liệu trên cho thấy số vụ tai nạn giao thông tăng mạnh khi độ dốc vượt quá 4% kết hợp với bán kính đường cong nằm giảm. Chính vì vậy phải khống chế độ dọc tối đa xuống còn 4% với các đường trục có tốc độ thiết kế trên 100 km/h.

Trên đây là một số phân tích về sự ảnh hưởng của các yếu tố kỹ thuật của đường tới tai nạn giao thông đường bộ. Để giúp cho lực lượng Cảnh sát giao thông xác định chính xác nguyên nhân dẫn đến tai nạn giao thông, phục vụ tốt cho hoạt động phòng ngừa, điều tra, xử lý tai nạn giao thông, theo chúng tôi, trong nhà trường, khoa chuyên ngành cần tăng cường trang bị cho sinh viên các tri thức cơ bản về các yếu tố kỹ thuật của đường và ảnh hưởng của nó đến tai nạn giao thông đường bộ.

Đối với những cán bộ, chiến sĩ thuộc lực lượng Cảnh sát giao thông tại các địa phương cũng cần được thường xuyên tham gia các lớp bồi dưỡng theo chuyên đề để cập nhật các tri thức về lĩnh vực nêu trên.

Trong quá trình phòng ngừa, điều tra, xử lý tai nạn giao thông, rất cần có sự phối hợp giữa các lực lượng để xem xét sự tác động giữa các yếu tố dẫn đến tai nạn giao thông để mang lại hiệu quả cao nhất.

ThS. HOÀNG TRỌNG KHÁNH - Khoa Nghiệp vụ CSGT - Học viện CSND

Tạp chí Cảnh sát nhân dân số 1+2/2013

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác