Thứ Năm, 23/11/2017
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự trong điều tra các vụ tai nạn giao thông đường bộ theo quy định mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Bộ luật tố tụng hình sự (TTHS) năm 2015 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 27/11/2015 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2018. Bộ luật TTHS năm 2015 đã có những thay đổi, chỉnh sửa liên quan trực tiếp đến các hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự trong quá trình điều tra vụ việc mang tính hình sự nói chung và trong điều tra các vụ tai nạn giao thông đường bộ (TNGTĐB) nói riêng, cụ thể:

Thứ nhất, quy định mới về chứng cứ được sử dụng trong điều tra các vụ việc mang tính hình sự nói chung và trong điều tra các vụ TNGTĐB nói riêng

Tại Điều 87 Bộ luật TTHS năm 2015 đã quy định về nguồn chứng cứ bao gồm: Vật chứng; lời khai, lời trình bày; dữ liệu điện tử; kết luận giám định, định giá tài sản; biên bản trong hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; kết quả thực hiện ủy thác tư pháp và hợp tác quốc tế khác; các tài liệu, đồ vật khác. So với Bộ luật TTHS năm 2003, Bộ luật TTHS năm 2015 đã có những bổ sung, chỉnh sửa đối với nguồn chứng cứ phục vụ cho quá trình điều tra làm rõ vụ án. Đối với điều tra các vụ TNGTĐB nói riêng, việc bổ sung nguồn chứng cứ là “Dữ liệu điện tử” là cần thiết, đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn điều tra. Bởi thực tế cho thấy, hiện nay việc lắp đặt các sử dụng các thiết bị giám sát hành trình, camera hành trình... đang dần phổ biến trên toàn quốc. Đây chính là nguồn chứng cứ quan trọng, phục vụ đắc lực cho quá trình điều tra, làm rõ vụ TNGTĐB. Để phục vụ cho việc xác lập chứng cứ từ dữ liệu điện tử, Bộ luật TTHS năm 2015 đã bổ sung mới 02 điều có liên quan là: Điều 99 quy định về dữ liệu điện tử và Điều 107 quy định về thu thập phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử. Trong đó, tại Điều 99 đã chỉ rõ: “1. Dữ liệu điện tử là ký hiệu, chữ viết, chữ số, hình ảnh, âm thanh hoặc dạng tương tự được tạo ra, lưu trữ, truyền đi hoặc nhận được bởi phương tiện điện tử; 2. Dữ liệu điện tử được thu thập từ phương tiện điện tử, mạng máy tính, mạng viễn thông, trên đường truyền và các nguồn điện tử khác; 3. Giá trị chứng cứ của dữ liệu điện tử được xác định căn cứ vào cách thức khởi tạo, lưu trữ hoặc truyền gửi dữ liệu điện tử; cách thức bảo đảm và duy trì tính toàn vẹn của dữ liệu điện tử; cách thức xác định người khởi tạo và các yếu tố phù hợp khác”. Như vậy, một trong những căn cứ để xác định giá trị của chứng cứ là tính toàn vẹn của dữ liệu điện tử. Tại khoản 3, Điều 107 quy định: “Khi nhận được quyết định trưng cầu giám định của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thì cá nhân, tổ chức có trách nhiệm thực hiện phục hồi, tìm kiếm, giám định dữ liệu điện tử”. Trong thời gian tới, cuộc Cách mạng khoa học công nghệ 4.0 sẽ có những tác động sâu sắc đến mọi mặt của đời sống, xã hội, nhất là sự phát triển đột phá của khoa học kỹ thuật, các phương tiện điện tử, mạng máy tính... Cùng với đó, các cơ quan chức năng đang đẩy mạnh việc lắp đặt, sử dụng các thiết bị giám sát hành trình cho một số loại phương tiện giao thông đường bộ và lắp đặt camera giám sát tại các điểm “nóng” về trật tự an toàn giao thông. Đây là những điều kiện thuận lợi giúp cho cơ quan điều tra có thể triệt để khai thác những thông tin, tài liệu từ những phương tiện điện tử này phục vụ cho quá trình điều tra, làm rõ. Do đó, vấn đề đặt ra cho lực lượng Kỹ thuật hình sự có chiến lược phù hợp để nhanh chóng triển khai toàn diện lĩnh vực giám định kỹ thuật số và điện tử.

Khám nghiệm hiện trường một vụ tai nạn giao thông

Thứ hai, quy định mới về hoạt động khám nghiệm hiện trường

Khám nghiệm hiện trường được quy định tại Điều 201 Bộ luật TTHS năm 2015 đã có những thay đổi so với Điều 150 Bộ luật TTHS năm 2003. Điển hình là, tại khoản 1, Điều 201 Bộ luật TTHS năm 2015 quy định “Điều tra viên chủ trì tiến hành khám nghiệm...” thay thế cho quy định “Điều tra viên tiến hành khám nghiệm...” tại khoản 1, Điều 150 Bộ luật TTHS năm 2003. Như vậy, Bộ luật TTHS năm 2015 đã quy định rõ về vị trí pháp lý của Điều tra viên là tổ chức, chủ trì hoạt động khám nghiệm. Đây là sự thay đổi cần thiết và phù hợp với thực tế hoạt động khám nghiệm hiện trường hiện nay ở Việt Nam. Để thống nhất trong quá trình tiến hành khám nghiệm hiện trường, Khoản 3 của Điều 201 Bộ luật TTHS năm 2015 quy định: “Khi khám nghiệm hiện trường phải tiến hành chụp ảnh, vẽ sơ đồ, mô tả hiện trường, đo đạc, dựng mô hình; xem xét tại chỗ và thu lượm dấu vết của tội phạm, tài liệu, đồ vật có liên quan đến vụ án; ghi rõ kết quả khám nghiệm vào biên bản. Biên bản khám nghiệm hiện trường được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này”. Trước đây, theo quy định của khoản 3, Điều 150 Bộ luật TTHS năm 2003 thì những hoạt động này do Điều tra viên trực tiếp tiến hành.

Thứ ba, quy định mới về khám nghiệm tử thi

 Khám nghiệm tử thi được quy định tại Điều 202, Bộ luật TTHS năm 2015 đã có những thay đổi so với Điều 151, Bộ luật TTHS năm 2003. Đây là một trong những quy định đã được chỉnh sửa, bổ sung có ảnh hưởng lớn đến hoạt động khám nghiệm tử thi của lực lượng Kỹ thuật hình sự, cụ thể như sau:

Về chủ thể tiến hành: Trước đây, theo quy định tại khoản 1, Điều 151 Bộ luật TTHS 2003: “Việc khám nghiệm tử thi do Điều tra viên tiến hành có bác sĩ pháp y tham gia và phải có người chứng kiến”. Tuy nhiên, tại khoản 1, Điều 202 Bộ luật TTHS năm 2015 đã thay đổi, chỉnh sửa: “Việc khám nghiệm tử thi do giám định viên pháp y tiến hành dưới sự chủ trì của Điều tra viên và phải có người chứng kiến”. Như vậy, so với quy định cũ thì quy định mới đã quy định rõ Điều tra viên không trực tiếp tiến hành khám nghiệm tử thi mà chỉ có trách nhiệm chủ trì. Đồng thời, Bộ luật TTHS năm 2015 đã quy định cao hơn về chuyên môn đối với chủ thể trực tiếp tiến hành khám nghiệm tử thi là giám định viên pháp y thay thế cho bác sỹ pháp y theo quy định cũ. Bởi theo quy định, bác sỹ pháp y để được bổ nhiệm chức danh giám định viên pháp y phải có đủ các tiêu chuẩn theo quy định của Luật giám định tư pháp năm 2012 và Thông tư 02/2014/TT-BYT ngày 15/01/2014 của Bộ trưởng Bộ Y tế về quy định tiêu chuẩn, hồ sơ, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên pháp y và giám định viên pháp y tâm thần.

Về các hoạt động cụ thể trong quá trình khám nghiệm tử thi: Điều 202 Bộ luật TTHS năm 2015 đã bổ sung mới nhằm quy định rõ các hoạt động trong quá trình khám nghiệm tử thi tại khoản 3: “Khi khám nghiệm tử thi phải tiến hành chụp ảnh, mô tả dấu vết để lại trên tử thi; chụp ảnh, thu thập, bảo quản mẫu vật phục vụ công tác trưng cầu giám định; ghi rõ kết quả khám nghiệm vào biên bản. Biên bản khám nghiệm tử thi được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này”

Về thành phần tham gia khám nghiệm: Khoản 2 Điều 202 Bộ luật TTHS năm 2015 đã bổ sung thêm thành phần có thể được mời tham gia khám nghiệm là giám định viên Kỹ thuật hình sự để phát hiện, thu thập dấu vết phục vụ việc giám định.

Như vậy, với những quy định mới về việc khám nghiệm tử thi, nhất là quy định về chủ thể tiến hành khám nghiệm tử thi là giám định viên pháp y thì thời gian tới đòi hỏi lực lượng Kỹ thuật hình sự nói chung và lực lượng giám định viên pháp y và bác sĩ pháp y phải có chủ trương hợp lý nhằm đảm bảo nguồn lực phục vụ yêu cầu của thực tế và các quy định của pháp luật trong việc tiến hành khám nghiệm tử thi trong các vụ việc mang tính hình sự nói chung và trong điều tra các vụ TNGTĐB có người chết nói riêng.

- Quy định về hoạt động giám định Kỹ thuật hình sự và pháp y của lực lượng Kỹ thuật hình sự: So với quy định của Bộ luật TTHS năm 2003, Bộ luật TTHS năm 2015 đã có những thay đổi quy định đối với hoạt động giám định, cụ thể:

+) Về trưng cầu giám định: Tại khoản 2, Điều 205 của Bộ luật TTHS năm 2015 đã bổ sung làm rõ hơn những nội dung trong Quyết định trưng cầu giám định, gồm: Tên cơ quan trưng cầu giám định; họ tên người có thẩm quyền trưng cầu giám định; tên tổ chức; họ tên người được trưng cầu giám định; tên và đặc điểm của đối tượng cần giám định; tên tài liệu có liên quan hoặc mẫu so sánh gửi kèm theo (nếu có); nội dung yêu cầu giám định; ngày, tháng, năm trưng cầu giám định và thời hạn trả kết luận giám định. Ngoài ra, tại Khoản 3 Điều 205 Bộ luật TTHS năm 2015 đã bổ sung thêm điểm mới về thời gian gửi trưng cầu giám định cho các lực lượng có liên quan: “Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định trưng cầu giám định, cơ quan trưng cầu giám định phải giao hoặc gửi quyết định trưng cầu giám định, hồ sơ, đối tượng trưng cầu giám định cho tổ chức, cá nhân thực hiện giám định; gửi quyết định trưng cầu giám định cho Viện kiểm sát có thẩm quyền thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra”.

+) Về thời hạn giám định: Điều 208, Bộ luật TTHS năm 2015 đã bổ sung quy định về thời hạn giám định làm căn cứ để giải quyết vụ án một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, tùy vào từng trường hợp cụ thể mà thời hạn tiến hành giám định tối đa sẽ có quy định riêng. Ví dụ: Giám định nguyên nhân chết có thời hạn tối đa là 09 ngày, thời hạn giám định đối với các trường hợp khác thực hiện theo quyết định trưng cầu giám định...

Về tiến hành giám định: ngoài những quy định tại Điều 156, Bộ luật TTHS năm 2003, tại Điều 209, Bộ luật TTHS năm 2015 đã bổ sung thêm Khoản 3 là “Việc giám định do cá nhân hoặc do tập thể thực hiện”.

Về kết luận giám định: Tại Điều 213 của Bộ luật TTHS năm 2015 quy định về kết luận giám định, về cơ bản vẫn giữ nguyên các quy định tại Điều 157, Bộ luật TTHS năm 2003 chỉ bổ sung thêm quy định về thời hạn gửi kết luận giám định: “Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra kết luận giám định, tổ chức, cá nhân đã tiến hành giám định phải gửi kết luận giám định cho cơ quan đã trưng cầu, người yêu cầu giám định”

Như vậy, với những thay đổi lớn của pháp luật về những quy định của pháp luật có liên quan đến hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự sẽ có những tác động lớn đến quá trình tổ chức lực lượng, phương tiện và các phương pháp khi tiến hành khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi và giám định Kỹ thuật hình sự. Điều này đòi hỏi trong thời gian tới, lực lượng Kỹ thuật hình sự trên toàn quốc phải có chiến lược cụ thể để phát triển nguồn nhân lực và phát huy tối đa sức mạnh của khoa học và công nghệ nhằm đảm bảo tốt cho quá trình điều tra các vụ việc mang tính hình sự và các vụ TNGTĐB đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đặt ra. Trong đó, để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự trong điều tra các vụ TNGTĐB, chúng tôi xin đề xuất một số vấn đề cơ bản sau:

Một là, lực lượng Kỹ thuật hình sự cần nghiên cứu và tham mưu cho lãnh đạo các cấp xây dựng và hoàn thiện hế thống các văn bản hướng dẫn thực hiện các quy định của Bộ luật TTHS năm 2015. Trong đó, cần tập trung vào những nội dung có liên quan đến hoạt động khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, giám định dấu vết trong các vụ TNGTĐB

Hai là, tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo trong quá trình thực hiện hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự. Từ những phân tích ở trên cho thấy, Bộ luật TTHS năm 2015 đã có những bổ sung, thay đổi trực tiếp đến hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự các cấp. Đòi hỏi lãnh đạo các cấp cần tăng cường công tác chỉ đạo, hướng dẫn về nghiệp vụ, pháp luật, đảm bảo hiệu quả hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự trong điều tra các vụ TNGTĐB.

Ba là, tổ chức tập huấn những thay đổi của Bộ luật TTHS năm 2015 cho lực lượng Kỹ thuật hình sự các cấp. Đây là vấn đề trọng tâm, cấp bách để nâng cao nhận thức, trình độ chuyên môn của cán bộ, chiến sĩ khi thực hiện nhiệm vụ.

Bốn là, nghiên cứu, xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng đòi hỏi của pháp luật và thực tiễn điều tra các vụ TNGTĐB. Với những quy định mới có liên quan đến hoạt động của lực lượng Kỹ thuật hình sự trong điều tra các vụ việc mang tính hình sự nói chung và các vụ TNGTĐB nói riêng, như: Nguồn chứng cứ “Dữ liệu điện tử”, quy định về chủ thể tiến hành khám nghiệm tử thi là giám định viên pháp y... Đòi hỏi lực lượng Kỹ thuật hình phải kiện toàn tổ chức lực lượng trên toàn quốc, triển khai các chuyên ngành giám định còn thiếu ở các địa phương, nhất là giám định kỹ thuật số và điện tử, giám định pháp y. Trong đó, cần tập trung đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ hiện có làm nền tảng đề phát triển lực lượng có trình độ cao, có kinh nghiệm trong các hoạt động nghiệp vụ.

Năm là, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật đáp ứng yêu cầu của điều tra các vụ TNGTĐB. Lực lượng Kỹ thuật hình sự cần xây dựng, báo cáo lãnh đạo Bộ Công an và các cấp chính quyền tăng cường đầu tư về cơ sở vật chất và các trang cấp các trang thiết bị hiện đại, trong đó, cần ưu tiến cho lực lượng Kỹ thuật hình sự cấp huyện. Bởi, các phương tiện kỹ thuật của lực lượng Kỹ thuật hình sự cấp huyện còn thiếu, trong khi số lượng các vụ TNGTĐB lực lượng Kỹ thuật hình sự cấp huyện tiến hành khám nghiệm hiện trường chiếm hơn 90% tổng số vụ TNGTĐB được lực lượng Kỹ thuật hình sự các cấp tiến hành khám nghiệm trong những năm qua.

Ths. Hoàng Đạt

Khoa Cảnh sát vũ trang, T32

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi