Thứ Ba, 23/10/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Công tác giám định kỹ thuật hình sự trong điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông đường bộ
Thiếu tướng, PGS.TS Ngô Sỹ Hiền, Viện trưởng Viện Khoa học hình sự

Có thể nói tai nạn giao thông đang là nỗi kinh hoàng và là một vấn nạn nhức nhối đối với toàn xã hội. Để giảm thiểu tai nạn giao thông, cần phải áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp. Trong đó, việc điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông phải nhanh chóng, khách quan và xử lý nghiêm minh những đối tượng vi phạm là một giải pháp quan trọng. Trong bài viết này chúng tôi muốn đề cập đến một hoạt động, mà kết quả của hoạt động này sẽ là cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý giúp cho các cơ quan chức năng giải quyết nhanh chóng, kịp thời, khách quan, chính xác các vụ tai nạn giao thông, đó chính là hoạt động giám định của lực lượng Kỹ thuật hình sự trong điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông.

Theo quy định của Luật giám định tư pháp năm 2012, Nghị định 85/2013/NĐ - CP ngày 29/7/2013 hướng dẫn thi hành Luật giám định tư pháp của Thủ tướng Chính phủ, Thông tư số 33/2014/TT - BCA của Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên Kỹ thuật hình sự. Giám định kỹ thuật hình sự bao gồm các lĩnh vực:

- Giám định dấu vết đường vân;

- Giám định dấu vết cơ học;

- Giám định súng, đạn;

- Giám định tài liệu;

- Giám định cháy, nổ;

- Giám định kỹ thuật;

- Giám định âm thanh;

- Giám định sinh học;

- Giám định hóa pháp lý;

- Giám định kỹ thuật số, điện tử.

Về lý luận và thực tiễn, khi điều tra, xử lý vụ tai nạn giao thông đường bộ, các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng có thể ra Quyết định trưng cầu giám định nhiều lĩnh vực khác nhau như: trưng cầu giám định tử thi, giám định thương tích trong các vụ tai nạn giao thông có người chết, người bị thương; trưng cầu giám định hóa pháp lý trong các vụ tai nạn giao thông có phát hiện và thu thập được các dấu vết có bản chất hóa học như: sơn, dầu, mỡ, xăng...; trưng cầu giám định kỹ thuật pháp lý để xác định tình trạng kỹ thuật của phương tiện... Tuy nhiên, qua khảo sát thực tiễn cho thấy, trong điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông đường bộ quyết định trưng cầu giám định dấu vết cơ học chiếm tỷ lệ lớn nhất khoảng 78%.

Tính từ đầu năm 2013 đến tháng 9 năm 2014, Phòng giám định kỹ thuật hình sự truyền thống của Viện KHHS đã nhận và tiến hành giám định 269 vụ tai nạn giao thông, các trưng cầu giám định xoay quanh các nội dung cơ bản cần giải đáp như:

Xác định dấu vết va chạm, chiều hướng dấu vết va chạm, vị trí va chạm đầu tiên giữa các phương tiện trong vụ tai nạn;

Xác định tốc độ của phương tiện ngay trước khi xảy ra tai nạn, xác định dấu vết va chạm của các phương tiện nằm ở phần đường nào tại hiện trường;

Xác định dấu vết vân lốp để lại trên phương tiện, trên đồ vật, trên quần áo nạn nhân… là của xe nào?

Giám định tình trạng an toàn của các phương tiện giao thông trong vụ tai nạn.

Kết quả công tác giám định, đã kết luận khẳng định 216 vụ và 53 vụ không đủ căn cứ để kết luận, các vụ không đủ căn cứ để kết luận chủ yếu là giám định tốc độ của các phương tiện. Kết quả giám định đã giúp cho CQĐT xác định diễn biến vụ việc, xác định lỗi của người điều khiển phương tiện gây tai nạn, truy nguyên phương tiện gây tai nạn, xác định lái xe có vi phạm về lỗi vượt quá tốc độ hay không... Nhiều vụ TNGT phức tạp, nếu không có kết luận giám định kỹ thuật hình sự thì vụ án không thể xử lý được, xin lấy một số vụ tai nạn giao thông điển hình xảy ra trong thời gian gần đây để chứng minh cho vai trò, ý nghĩa của giám định Kỹ thuật hình sự đối với công tác điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông đường bộ.

Hồi 8 giờ 30 phút ngày 05/7/2014 tại Quốc lộ 32C thuộc Khu 9, thị trấn Sông Thao, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, xảy ra vụ TNGT giữa xe đạp với xe ôtô, hậu quả làm bà Phạm Thị T người điều khiển xe đạp chết ngay tại chỗ. Sau khi xảy ra tai nạn, xe ôtô gây tai nạn chạy khỏi hiện trường.

Quá trình điều tra, xác minh Cơ quan CSĐT - Công an huyện Cẩm Khê tạm giữ xe ôtô biển kiểm soát 29C - 323.02 nghi có liên quan đến vụ tai nạn. Khi xảy ra vụ tai nạn trời mưa to, xe ôtô gây tai nạn bỏ chạy đã đi vào bãi khai thác chở đá nên bùn đất bám kín cả xe ôtô. Xe đạp và quần áo nạn nhân bị bám bẩn, gây nhiều khó khăn cho việc phát hiện dấu vết. Cơ quan CSĐT Công an huyện Cẩm Khê phối hợp cùng phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Phú Thọ tiến hành khám nghiệm, nghiên cứu, đánh giá, dấu vết ở hiện trường, trên xe ôtô biển số 29C-323.02, xe đạp, quần áo của nạn nhân trong 02 ngày (ngày 05 và 06/ 7/2014) nhưng không phát hiện được dấu vết nào chứng minh xe ôtô biển kiểm soát 29C - 323.02 có sự liên quan đến vụ tai nạn. Người lái xe ôtô biển số 29C-323.02 bị tạm giữ gần 02 ngày ở Công an huyện một mực cho rằng mình bị bắt oan và khẳng định xe ô tô của anh điều khiển không liên quan đến vụ tai nạn. Vì vậy, Cơ quan điều tra Công an huyện Cẩm Khê không có căn cứ để xử lý vụ việc.

Trước tình hình đó, Công an huyện Cẩm Khê đã ra Quyết định trưng cầu Viện KHHS giám định. Qua công tác khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm phương tiện liên quan đến tai nạn giao thông, không phát hiện được dấu vết hóa học và dấu vết sinh học liên quan đến vụ tai nạn, nhưng với tinh thần làm việc tỉ mỉ, thận trọng với sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật chuyên dụng, lực lượng khám nghiệm đã phát hiện 01 dấu vết vân lốp chồng chéo nhau ở phía sau áo của nạn nhân T, tuy dấu vết này không có giá trị truy nguyên đồng nhất cá thể, nhưng có đặc điểm chung rất đặc trưng mà các xe ô tô tải khác cùng loại với xe ô tô nghi vấn không có. Các giám định viên dấu vết cơ học đã tiến hành thực nghiệm, so sánh đặc điểm và kết luận khẳng định: dấu vết dạng vân má lốp trên áo nạn nhân được hình thành do va chạm với má ngoài bánh trước bên phải xe ô tô biển số 29C - 323.02. Sau khi chứng kiến toàn bộ quá trình nghiên cứu khách quan, tỉ mỉ và chính xác của giám định viên, lái xe ôtô biển kiểm soát 29C - 323.02 đã thay đổi thái độ từ ngoan cố chuyển sang thành khẩn khai nhận với Cơ quan CSĐT về vụ tai nạn do xe ô tô của mình gây ra.

Trong thực tế có nhiều vụ tai nạn giao thông đường bộ xẩy ra, có nhiều loại phương tiện va chạm trực tiếp với nhau (còn gọi là các vụ tai nạn giao thông liên hoàn). Đối với các vụ tai nạn giao thông liên hoàn, việc xác định dấu vết va chạm đầu tiên, các dấu vết va chạm tiếp theo trên các phương tiện là điều rất khó khăn, phức tạp. Nếu không có tinh thần làm việc tỷ mỉ, thận trọng, khách quan, không có trình độ chuyên môn nghiệp vụ sắc sảo và không có phương tiện kỹ thuật chuyên dụng thì khó có thể có kết quả nhanh chóng và chính xác.

Hiện nay công tác giám định kỹ thuật hình sự, phục vụ điều tra xử lý các vụ tai nạn giao thông đường bộ đang được thực hiện theo quy trình giám định dấu vết cơ học, đã được quy định tại Thông tư số 52/2011/TT-BCA ngày 20 tháng 7 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Công an, theo đó việc giám định dấu vết cơ học trong các vụ tai nạn giao thông được tiến hành qua 9 bước, trừ thời gian tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả giám định, tùy tính chất của từng vụ, khối lượng, số lượng mẫu vật giám định mà thời gian giám định có thể lâu hay mau, tuy nhiên theo quy định trong thông tư thì thời gian giám định tối đa là 120 giờ, tương đương 15 ngày công giám định/vụ.

Qua tổng kết thực tế, cho thấy công tác giám định kỹ thuật hình sự trong điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông hiện nay còn có những khó khăn vướng mắc cần tháo gỡ khắc phục đó là:

Hầu hết các vụ tai nạn giao thông đều trưng cầu giám định chậm, thậm chí có những vụ sau khi bị các đương sự khiếu kiện, cơ quan chức năng mới ra Quyết định trưng cầu giám định. Mặt khác, mẫu vật giám định trong các vụ TNGT thường to lớn, cồng kềnh, để ngoài trời không được bảo quản nên dấu vết bị thay đổi, biến dạng, mất đặc điểm gây khó khăn cho quá trình giám định.

Xuất phát từ tính chất và cơ chế tác động hình thành dấu vết trong các vụ tai nạn giao thông là liên tục, do vậy các dấu vết trên phương tiện thường chồng chéo nhau, dấu vết hình thành sau xóa mất đặc điểm của dấu vết hình thành trước gây khó khăn cho việc thực nghiệm để giám định truy nguyên đồng nhất.

Một số cơ quan Cảnh sát điều tra chưa hiểu và nắm vững quy trình công tác giám định vụ TNGT, do vậy việc trưng cầu và chuyển mẫu vật giám định không đúng trình tự, nhiều vụ yêu cầu giám định dấu vết hóa học và sinh học trước, yêu cầu giám định dấu vết cơ học sau, nên các dấu vết cơ học không còn nguyên vẹn, bị mất đặc điểm do quá trình thu dấu vết hóa học, sinh học, từ đó không đủ cơ sở để truy nguyên đồng nhất.

Để nâng cao hiệu quả công tác giám định kỹ thuật hình sự phục vụ điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông đường bộ, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra, theo chúng tôi cần thực hiện tốt hai nhóm giải pháp cơ bản.

Thứ nhất, đối với các cơ quan trưng cầu giám định:

Cần nâng cao nhận thức về ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác giám định kỹ thuật hình sự đối với điều tra, xử lý các vụ tai nạn giao thông đường bộ, từ đó có ý thức tốt hơn trong công tác khám nghiệm hiện trường, thu thập dấu vết, mẫu giám định, mẫu so sánh phục vụ trưng cầu giám định.

Sau khi khám nghiệm hiện trường, cần làm tốt công tác đánh giá dấu vết, mẫu vật, phân loại dấu vết mẫu vật để xác định cần trưng cầu giám định những loại dấu vết, mẫu vật nào, trưng cầu giám định cơ quan nào, lĩnh vực nào, yêu cầu giám định những nội dung nào? Giám định dấu vết mẫu vật nào trước, dấu vết mẫu vật nào sau. Cần lưu ý, việc trưng cầu giám định cần phải tiến hành sớm, nếu trên một mẫu vật xuất hiện tồn tại nhiều loại dấu vết, nên ưu tiên trưng cầu giám định dấu vết cơ học trước.

Thứ hai, đối với các cơ quan giám định:

Các cơ quan giám định kỹ thuật hình sự cần chú trọng tuyển chọn, bồi dưỡng giám định viên dấu vết cơ học sớm có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo Thông tư 33 của Bộ trưởng, từ đó có nguồn để bổ nhiệm giám định viên đủ số lượng, chất lượng chuyên môn, đáp ứng yêu cầu giám định hiện nay. Phấn đấu tăng tỷ lệ kết luận giám định khẳng định và giảm tỷ lệ số vụ không đủ cơ sở kết luận.

Phòng giám định kỹ thuật hình sự truyền thống của viện khoa học hình sự tăng cường mở lớp bồi dưỡng kỹ năng giám định dấu vết cơ học cho các phòng kỹ thuật hình sự các địa phương theo hình thức kèm cặp tại chỗ, giảm thiểu về thời gian học lý thuyết dông dài, tập trung hướng dẫn theo phương châm cầm tay chỉ việc và yêu cầu thực hành giám định nhiều vụ và có kiểm tra đánh giá chất lượng trước khi đề nghị viện trưởng cấp giấy chứng nhận.

Phòng giám định kỹ thuật hình sự truyền thống của Viện Khoa học hình sự, Phòng Kỹ thuật hình sự công an các tỉnh, thành phố cần nghiên cứu tham khảo, tìm hiểu các thiết bị kỹ thuật tiên tiến dùng trong giám định dấu vết cơ học để lên danh mục đề xuất Viện Khoa học hình sự đưa vào danh mục cấu hình kỹ thuật trong đề án 258 sắp tới để mua sắm trang bị phục vụ công tác giám định.

Thiếu tướng, PGS, TS. NGÔ SỸ HIỀN - Viện trưởng Viện KHHS - Bộ Công an

Tạp chí Cảnh sát nhân dân Chuyên đề An toàn giao thông - Số 01/tháng 11/2014 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Danh sách phản hồi

  • Tô Văn Cường 27/02/2015 04:52

    đề nghị viện KHKTHS tăng cường công tác tập huấn cho cán bộ làm công tác KTHS ở các địa phương về dấu vết trong các vụ TNGT đường bộ. Đặc biệt là cách xác định cơ chế hình thành dấu vết, cách xác định dấu vết tại hiện trường.

1

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi