Thứ Ba, 19/6/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Nâng cao hiệu quả công tác khám nghiệm hiện trường trong vụ án giết người chưa rõ thủ phạm trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
Lực lượng chức năng đang tiến hành khám nghiệm hiện trường một vụ án giết người, chưa rõ thủ phạm (Ảnh minh họa)

Hưng Yên là một tỉnh nằm phía Đông Nam thành phố Hà Nội, giáp với các tỉnh Hải Dương, Thái Bình, Hà Nam. Trong những năm qua, nền kinh tế - xã hội của tỉnh đã đạt được nhiều thành lựu lớn. Mặt khác, do tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường, một số tội phạm có diễn biến phức tạp, phương thức thủ đoạn hoạt động phạm tội ngày càng manh động, tàn ác, đặc biệt là tội phạm giết người. 

Năm

 

Số vụ án giết người

 

Số bị can khởi tố

 

2013

 

14

 

46

 

2014

 

11

 

18

 

2015

 

7

 

6

 

2016

 

13

 

14

 

2017

 

9

 

14

 

Tổng

 

59

 

98

 

 

Bảng biểu thể hiện số vụ án giết người và số bị can khởi tố trong các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm trên địa bàn tỉnh Hưng Yên từ năm 2013 - 2017

Từ năm 2013 đến năm 2017, tỷ lệ khám nghiệm hiện trường đối với các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm đạt 100%, trong đó có 08/54 vụ Cơ quan Cảnh sát điều tra (CSĐT) xác định được đối tượng phạm tội xuất phát từ giai đoạn điều tra tại hiện trường. Nhìn chung số vụ án, bị can có xu hướng giảm qua các năm. Tuy nhiên, trong những năm trở lại đây, tội phạm giết người có phương thức, thủ đoạn hoạt động phạm tội ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi. Điển hình là vụ giết anh Nguyễn Văn Thao ngày 19/5/2017 tại thôn Tử Dương, xã Lý Thường Kiệt, Yên Mỹ, Hưng Yên do đối tượng Phan Văn Tuấn (Sinh năm 1984, trú tại huyện Yên Mỹ, Hưng Yên) thực hiện. Tuấn được một đối tượng thuê giết anh Thao với số tiền khoảng 10 triệu đồng. Sau khi giết anh Thao, Tuấn đã lấy dao rạch bụng nạ nhân, lấy nội tạng và cắt bộ phận sinh dục của Thao rồi cho vào một túi bóng đen, ném xuống mương nước gần đó để phi tang. Khi khám nghiệm hiện trường, Cơ quan CSĐT mất nhiều thời gian mới xác định được nhân thân người bị hại, tìm kiếm những bộ phận thi thể bị phi tang trước đó. Con dao là hung khí gây án cũng được Tuấn vứt tại cánh đồng cách đó khoảng 5km, gây khó khăn trong việc xác định, tìm kiếm vật chứng.

Hiện trường vụ án giết người chưa rõ thủ phạm trên địa bàn tỉnh Hưng Yên có những đặc điểm như sau:

- Hiện trường vụ án bị xáo trộn, không còn nguyên vẹn. Đặc điểm này do ba nguyên nhân chính: Thứ nhất, do xung đột giữa người bị hại và đối tượng giết người làm các dấu vết, đồ đạc bị xáo trộn, chà đạp lên nhau; Thứ hai, đối tượng chủ động làm xáo trộn hiện trường gây khó khăn cho Cơ quan CSĐT); Thứ ba, khi phát hiện có người chết hoặc một bộ phận thi thể nạn nhân, một bộ phận quần chúng nhân dân do tò mò nên đã đến khu vực hiện trường trước khi lực lượng bảo vệ, khám nghiệm hiện trường đến, dẫn đến việc hiện trường có nhiều các dấu vết bị hư hỏng, gây khó khăn cho công tác khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi.

- Hiện trường chia thành nhiều nơi khác nhau: Hiện trường nơi xảy ra vụ án; hiện trường nơi phát hiện tử thi hoặc một bộ phận cơ thể của tử thi; hiện trường nơi phát hiện vật chứng, vật mang dấu vết tội phạm và các đồ vật, tài liệu khác. Qua nghiên cứu hồ sơ vụ án cho thấy, có 18/54 tổng số vụ giết người có từ hai hiện trường trở lên.

- Hiện trường có nhiều loại dấu vết khác nhau: Dấu vết vật lý, dấu vết cơ học, dấu vết sinh vật, dấu vết cạy phá, dấu vết giầy, dép… Việc phân loại các dấu vết giúp cho Điều tra viên nhận thức rõ được bản chất của vụ án, từ đó đánh giá được động cơ, mục đích phạm tội làm cơ sở cho việc xây dựng các giả thuyết điều tra. Việc thu thập các loại dấu vết được Cơ quan CSĐT thực hiện đúng theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, do điều kiện địa lý tự nhiên nước ta nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, đặc biệt là hiện trường ngoài trời, các loại dấu vết dễ bị biến dạng, phân hủy, hư hao, vì vậy, cần phải nhanh chóng nhận định, phát hiện, thu thập dấu vết kịp thời để đảm bảo yêu cầu điều tra.

Qua nghiên cứu, có thể thấy, công tác khám nghiệm hiện trường các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm trên địa bàn tỉnh Hưng Yên, bên cạnh những ưu điểm còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc như sau:

Thứ nhất, trong công tác khám nghiệm hiện trường còn tình trạng thiếu thống nhất trong nhận thức giữa Điều tra viên và cán bộ khám nghiệm. Việc không thống nhất về nhận thức cũng như không nắm rõ tầm quan trọng của hoạt động này đặc biệt là cán bộ, chiến sĩ trẻ còn thiếu kinh nghiệm dễ dẫn đến tư tưởng xem nhẹ công tác khám nghiệm hiện trường hoặc thực hiện một cách chậm trễ, bỏ qua những dấu vết quan trọng, đặc biệt là các dấu vết sinh vật như máu, tinh dịch... Bên cạnh đó, hiện nay do quân số Phòng Kỹ thuật hình sự, Công an tỉnh Hưng Yên đa phần là cán bộ trẻ nên trình độ chuyên môn, kinh nghiệm còn thiếu, chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu điều tra trong một số vụ án có nhiều hiện trường cách xa nhau, hiện trường ngoài trời có nhiều dấu vết phức tạp…

Thứ hai, hệ thống phương tiện kỹ thuật chuyên dùng khám nghiệm hiện trường hiện nay đã cũ, lạc hậu, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, điển hình như trong công tác kỹ thuật thu dấu vết đường vân. Trong vụ án Giết người xảy ra tại khách sạn Hồng Anh trên địa bàn thị trấn Như Quỳnh, Văn Lâm ngày 12/9/2013, khi triển khai lực lượng đến hiện trường vụ án, Điều tra viên đã chỉ đạo cán bộ khám nghiệm hiện trường rà soát thu các dấu vân tay còn mới có thể tồn tại tại hiện trường, tuy nhiên qua công tác khám nghiệm ban đầu không thu được dấu vết. Sau đó, Cơ quan CSĐT đã phối hợp với Viện khoa học hình sự - Bộ Công an tiến hành khám nghiệm lại hiện trường, thu được nhiều dấu vết vân tay nghi là của thủ phạm, từ đó triển khai các biện pháp điều tra, xác minh làm rõ và tổ chức truy bắt đối tượng gây án là Nguyễn Văn Tuyến (sinh năm 1990, trú tại Ứng Hòa, Hà Nội) khi tên này đang trốn tại Quất Lâm, Nam Định. Qua vụ án có thể thấy, công tác khám nghiệm ban đầu chưa đạt kết quả một phần do chất lượng phương tiện kỹ thuật không đáp ứng được yêu cầu điều tra.

Xuất phát từ những khó khăn, tồn tại trên, cần thiết phải đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khám nghiệm hiện trường các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm xảy ra trên địa bàn tỉnh Hưng Yên như sau:

Thứ nhất, cần nâng cao nhận thức của Điều tra viên, cán bộ điều tra và cán bộ khám nghiệm hiện trường về vai trò, hiệu quả của khám nghiệm hiện trường trong điều tra vụ án giết người nói chung, vụ án giết người chưa rõ thủ phạm nói riêng. Điều tra viên cần nhận thức được khám nghiệm hiện trường là một trong những biện pháp điều tra quan trọng nhất trong giai đoạn điều tra tại hiện trường, bên cạnh các biện pháp như khám nghiệm tử thi, rà soát và lấy lời khai người làm chứng cùng các chiến thuật khác. Vì từ đây, Cơ quan CSĐT sẽ thu thập được những dấu vết, những thông tin, tài liệu quan trọng làm cơ sở để tiến hành ngay các biện pháp cấp bách như truy bắt thủ phạm đang lẩn trốn, thu giữ những vật chứng còn lại của vụ án. Bên cạnh đó, khắc phục được tư tưởng quá coi trọng tiến hành hoạt động điều tra bằng các biện pháp trinh sát, coi nhẹ hướng điều tra theo hướng thu thập tại hiện trường dẫn đến tình trạng nhiều vụ án bị câu dầm, bế tắc. Nhận thức đúng về vai trò của hoạt động khám nghiệm hiện trường cũng sẽ giúp cho công tác tổ chức lực lượng tham gia khám nghiệm hiện trường thay đổi theo hướng cơ động, gọn nhẹ nhưng hiệu quả hơn, như: Chấn chỉnh lực lượng trực ban hình sự để kịp thời xuống hiện trường bảo vệ sự nguyên vẹn của hệ thống dấu vết, tăng cường các trang thiết bị hiện đại cho công tác khám nghiệm hiện trường.

Thứ hai, tăng cường đội ngũ Điều tra viên và cán bộ Kỹ thuật hình sự của Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hưng Yên cả về số lượng và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ nhằm đảm đương tốt hơn hoạt động điều tra các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm nói chung và khám nghiệm hiện trường nói riêng. Một trong những khó khăn điển hình hiện nay của công tác khám nghiệm hiện trường là thiếu Điều tra viên. Số lượng công việc chủ yếu tập trung vào một số điều tra viên có kinh nghiệm, bên cạnh đó đội ngũ Điều tra viên trẻ mặc dù có tinh thần, trách nhiệm, tuy nhiên chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu thực tiễn. Theo chức năng, thẩm quyền, điều tra vụ án giết người do Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (PC45) Công an tỉnh tiến hành. Hiện nay, Phòng PC45, Công an tỉnh Hưng Yên có 16 điều tra viên, trong đó có 4 điều tra viên trung cấp, và 12 điều tra viên sơ cấp, không có điều tra viên cao cấp. Đội ngũ cán bộ kỹ thuật hình sự cũng là một vấn đề cần được quan tâm. Đội ngũ cán bộ khám nghiệm hiện trường hiện nay ở tỉnh vẫn còn tương đối mỏng và trình độ chuyên môn nghiệp vụ vẫn chưa thực sự đáp ứng được với yêu cầu của thực tiễn hoạt động điều tra, nhất là đối với các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm thường có nhiều yếu tố phức tạp, đòi hỏi Điều tra viên và cán bộ khám nghiệm phải là những người dày dặn kinh nghiệm, vừa vững kiến thức nghiệp vụ vừa có khả năng phán đoán để đưa ra được những giả thuyết xác đáng, đúng hướng. Tuy nhiên hiện nay do quân số Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Hưng Yên đa phần là cán bộ trẻ nên trình độ chuyên môn, kinh nghiệm còn thiếu, chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu điều tra như trong một số vụ án có nhiều hiện trường cách xa nhau, hiện trường ngoài trời có nhiều dấu vết phức tạp…

Bên cạnh đó, lực lượng chức năng khám nghiệm hiện trường tại cơ quan điều tra cấp huyện cũng chưa thật sự được quan tâm đúng mức. Tổ khám nghiệm hiện nay thường được biên chế trong Đội Cảnh sát hình sự hoặc đội Điều tra tổng hợp nhưng với quân số ít, trình độ chuyên môn chủ yếu tốt nghiệp các trường Cao đẳng, trung cấp công an nhân dân, phương tiện khám nghiệm còn thiếu thốn, trong khi đối với các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm, đây là một trong những lực lượng phải đến tiếp xúc với hiện trường đầu tiên. Do vậy, cần phải bổ sung thêm lực lượng làm công tác khám nghiệm hiện trường cả về quân số và trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Lãnh đạo Cơ quan CSĐT các cấp ở Hưng Yên cần có sự quan tâm hơn nữa đến việc đào tạo bài bản hơn cho bộ phận khám nghiệm hiện trường ở cơ quan mình. Cần đề nghị Bộ Công an mở các lớp tập huấn hoặc liên hệ với các đơn vị đào tạo, nghiên cứu như Học viện Cảnh sát nhân dân, Viện khoa học hình sự mở các lớp bồi dưỡng chuyên sâu về nghiệp vụ khám nghiệm hiện trường cho Điều tra viên (đặc biệt là điều tra viên cấp huyện) hoặc chuyển một số cán bộ từ Phòng Kỹ thuật hình sự sang làm việc tại cơ quan CSĐT sao cho lực lượng Điều tra viên, Cán bộ điều tra và lực lượng cán bộ Kỹ thuật hình sự phải luôn sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ tham gia khám nghiệm hiện trường. Có như vậy, công tác khám nghiệm hiện trường các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm mới đạt được hiệu quả như mong muốn.

Thứ ba, cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các lực lượng khi tiến hành khám nghiệm hiện trường các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm. Trong khám nghiệm hiện trường, quan hệ phối hợp giữa các lực lượng rất quan trọng, góp phần không nhỏ vào hiệu quả công tác này. Phòng PC45 Công an tỉnh Hưng Yên có mối quan hệ phối hợp chặt chẽ với lực lượng khám nghiệm hiện trường, pháp y hình sự và các lực lượng khác trong Công an nhân dân, như: Cảnh sát giao thông; Cảnh sát Quản lý hành chính; Công an xã, phường, thị trấn... Quan hệ phối hợp được thể hiện từ khi tiếp cận, bảo vệ hiện trường tới khi tiến hành khám nghiệm và kết thúc khám nghiệm, thu thập, bảo quản, gửi các mẫu vật đi giám định; thể hiện ở sự kết hợp giữa các Điều tra viên và lực lượng Kỹ thuật hình sự, sự phối kết hợp giữa các lực lượng cấp tỉnh và cấp huyện, xã, phường. Hoạt động khám nghiệm hiện trường bên cạnh việc phối hợp với các lực lượng nghiệp vụ trong ngành mà còn cần phải phối hợp với những cơ quan khác theo luật định như: Viện kiểm sát, đại diện chính quyền địa phương,...Vì thế, cần thực hiện tốt hoạt động phối hợp với các lực lượng trên để vừa đảm bảo đúng các quy định của pháp luật vừa phát huy được tổng hợp năng lực của các lực lượng khác trong quá trình tiến hành khám nghiệm hiện trường. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp với Viện khoa học hình sự, Bộ Công an trong công tác giám định. Trong quá trình khám nghiệm hiện trường nếu phát hiện dấu vết sinh vật, xét thấy cần phải giám định ADN thì Cơ quan điều tra nhanh chóng thu thập và gửi đi giám định tại Viện khoa học hình sự và nhanh chóng nhận được kết quả để kịp thời phục vụ yêu cầu của hoạt động điều tra.

Thứ tư, cần bổ sung và nâng cấp trang thiết bị kỹ thuật hiện đại chuyên dùng cho công tác khám nghiệm hiện trường. Thực tế công tác khám nghiệm hiện trường các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm ở Hưng Yên cho thấy những phương tiện kỹ thuật phục vụ công tác vừa thiếu về số lượng, vừa lạc hậu và kém về chất lượng. Hầu hết các đơn vị Cơ quan CSĐT cấp huyện mới chỉ được trang bị va li khám nghiệm với những dụng cụ, thiết bị khám nghiệm đơn giản, sơ sài. Quá trình sử dụng các phương tiện trên khá nhanh xuống cấp, hư hỏng hoặc mất mát, không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn hoạt động điều tra trong tình hình mới hiện nay. Bên cạnh đó, trang thiết bị khám nghiệm và phục vụ cho khâu giám định sau này không đảm bảo, thường chậm trễ dẫn đến việc Cơ quan CSĐT gặp khó khăn, không kịp thời đưa ra được những quyết định tiếp theo, nhất là trong trường hợp cần có cơ sở để xây dựng các giả thuyết điều tra hay truy tìm thủ phạm theo dấu vết nóng. Việc hiện đại hóa và tăng cường các trang bị thiết bị kỹ thuật là một đòi hỏi cấp thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động khám nghiệm hiện trường các vụ án hình sự nói chung và các vụ án giết người nói riêng, nhất là trong tình hình hiện nay các dấu vết như máu, lông, tóc, tinh dịch, đường vân, giầy dép... thường được đối tượng gây án chú ý xóa bỏ hoặc sử dụng các phương tiện hỗ trợ để tránh để lại dấu vết. Vì thế cần phải đầu tư hơn nữa các thiết bị, máy móc hiện đại để phục vụ cho công tác khám nghiệm hiện trường như: bên cạnh va li khám nghiệm truyền thống, cần có thiết bị mới hơn, đa chức năng; trang bị máy ảnh kỹ thuật số chuyên dùng để chụp ảnh hiện trường và phát hiện dấu vết; bổ sung các phương tiện phát hiện dấu vết như máy POLILIGHT có khả năng tập trung nguồn ánh sáng cao độ để sử dụng trong khám nghiệm hiện trường và để phân tích, giám định, so sánh theo yêu cầu; các hóa chất phục vụ cho việc phát hiện dấu vết.

Thứ năm, cần tập trung vào công tác bảo vệ hiện trường trước khi tiến hành khám nghiệm hiện trường các vụ án giết người nói chung và các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm nói riêng. Hiện trường là nơi tập trung nhiều dấu vết, vật chứng phản ánh khách quan về thủ phạm và về các tình tiết liên quan đến vụ án, vì vậy kết quả của công tác khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi giúp cho Cơ quan CSĐT có cơ sở nhận định tính chất vụ án, nhận định về đối tượng gây án để từ đó định hướng điều tra và áp dụng các biện pháp nghiệp vụ cần thiết để đạt được yêu cầu điều tra. Tuy nhiên, kết quả của hoạt động khám nghiệm hiện trường lại phụ thuộc rất lớn vào công tác bảo vệ hiện trường. Nếu hiện trường bị xáo trộn, không còn nguyên trạng như thời điểm tội phạm xảy ra do không làm hoặc làm không tốt công tác bảo vệ hiện trường thì hiệu quả công tác khám nghiệm hiện trường sẽ rất thấp. Vì thế cần nhân rộng các hoạt động thiết thực như:Tuyên truyền để người dân nắm được bảo vệ hiện trường không phải chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng mà là trách nhiệm của mọi người trong xã hội, phân công nhiệm vụ cụ thể cho lực lượng công an xã, phường, thị trấn trong việc bảo vệ hiện trường khi phát hiện có vụ án hình sự xảy ra, Cơ quan CSĐT cần liên hệ với các đơn vị như: Học viện CSND, C44, C54 cung cấp các tài liệu nghiệp vụ bảo vệ hiện trường để phổ biến kiến thức, biện pháp, nội dung, yêu cầu của công tác bảo vệ hiện trường cho các lực lượng cơ sở và quần chúng nhân dân để khi có vụ việc hình sự xảy ra họ có thể tiến hành được các biện pháp cấp bách ban đầu như: cấp cứu nạn nhân, cứu chữa tài sản, ngăn chặn thiệt hại, truy bắt thủ phạm... mà vẫn giữ nguyên vẹn các dấu vết vật chứng.

Trong Khoa học điều tra hình sự, khái niệm về hiện trường được đưa ra như sau: “Hiện trường là nơi xảy ra vụ việc mang tính hình sự”. Khám nghiệm hiện trường là hoạt động điều tra tố tụng hình sự nhằm nghiên cứu, đánh giá dấu vết, vật chứng và những tin tức, tài liệu tại hiện trường, phục vụ điều tra và xử lý tội phạm.


Tại khoản 1 Điều 201 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định “Điều tra viên chủ trì tiến hành khám nghiệm nơi xảy ra, nơi phát hiện tội phạm để phát hiện dấu vết của tội phạm {…}”. Như vậy, có thể thấy hoạt động khám nghiệm hiện trường có thể được tiến hành tại nơi xảy ra và nơi phát hiện tội phạm. Bên cạnh đó, khám nghiệm hiện trường là công tác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong hoạt động điều tra nói chung, điều tra vụ án giết người nói riêng.


Đỗ Huy Bình - Khoa Cảnh sát Điều tra, T32

Trương Thị Hồng Mơ - Khoa Cảnh sát Điều tra, T2


Tài liệu tham khảo:

1. Khoa Cảnh sát điều tra (2007), Phương pháp điều tra các tội phạm cụ thể, Học viện CSND, Hà Nội.

2. Nguyễn Huy Thuật (2009), Sổ tay điều tra các tội phạm xâm phạm trật tự xã hội, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội.

3. Quốc hội (2017), Bộ luật Hình sự 2015 (Sửa đổi, bổ sung 2017), Nxb. Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội.

4. Lê Hữu Anh, Điều tra tại hiện trường các vụ án giết người chưa rõ thủ phạm, Luận án tiến sĩ Luật Học, Học viện CSND, Hà Nội.

5. Phòng PC45, Công an tỉnh Hưng Yên (2017), Báo cáo tổng kết các năm 2013 - 2017, Hưng Yên.

6. Công an tỉnh Hưng Yên (2017), Kết luận điều tra các vụ án giết người trên địa bàn tỉnh Hưng Yên từ năm 2013 - 2017, Hưng Yên.






Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi