Chủ Nhật, 24/6/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Nhận diện nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm cướp giật tài sản do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
Nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu tội phạm học và phòng ngừa tội phạm (Học viện Cảnh sát nhân dân) thực hiện trên 4.000 phạm nhân đang thụ án tại 4 trại giam khác nhau cho thấy: 14% đối tượng có độ tuổi từ 14 đến dưới 18; 41% có độ tuổi từ 18 đến dưới 31;…

Theo thống kê của Công an thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ người chưa thành niên phạm tội trên tổng số tội phạm của thành phố dao động từ 8 đến 15% tùy theo tội danh. Từ năm 2006 đến năm 2013, người chưa thành niên ở thành phố đã thực hiện 5.437 vụ phạm pháp hình sự, bình quân là 680 vụ/ năm, chiếm 14,42% tổng số vụ phạm pháp hình sự xảy ra ở thành phố Hồ Chí Minh trong cùng thời gian. Cũng trong thời gian trên, Công an thành phố Hồ Chí Minh đã khởi tố 803 bị can là người chưa thành niên, chiếm 11,7% tổng số bị can bị khởi tố (1). Đáng chú ý là một số tội phạm có tính chất bạo lực như giết người, cướp giật tài sản, hiếp dâm, cố ý gây thương tích… do người chưa thành niên thực hiện đang gia tăng nhanh chóng, chiếm tỷ lệ chủ yếu trong tổng số tội phạm do người chưa thành niên thực hiện ở thành phố này.

Riêng tội phạm cướp giật tài sản do người chưa thành niên gây ra có xu hướng gia tăng liên tục từ sau năm 2006 đến nay về cả số vụ, số bị can bị khởi tố và hậu quả của tội phạm. Từ năm 2006 đến năm 2013, người chưa thành niên ở thành phố Hồ Chí Minh đã gây ra 1.701 vụ cướp giật tài sản với 2.821 đối tượng bị bắt giữ, xử lý. Trung bình mỗi năm xảy ra 213 vụ với 352 đối tượng bị bắt giữ, xử lý (2). Tội phạm cướp giật tài sản do người chưa thành niên gây ra chiếm 19,56% tổng số vụ phạm tội cướp giật tài sản xảy ra hàng năm ở thành phố Hồ Chí Minh. Xét về cơ cấu, tội phạm cướp giật tài sản do người chưa thành niên gây ra ở giai đoạn này chiếm trung bình 31% số vụ và 30,28% số đối tượng bị bắt giữ trong tổng số tội phạm do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn. Tội phạm cướp giật tài sản do người chưa thành niên gây ra trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh không chỉ gia tăng về số vụ mà về tính chất, thủ đoạn ngày càng manh động, liều lĩnh, gây ra hậu quả nặng nề cho xã hội và độ tuổi của đối tượng phạm tội ngày càng “trẻ hóa”.

Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân, cả chủ quan lẫn khách quan. Quá trình nghiên cứu, khảo sát, chúng tôi thấy nổi lên một số nguyên nhân cơ bản sau đây:

- Về phía bản thân người phạm tội:

+ Người phạm tội có nhận thức lệch lạc về nhu cầu cá nhân và cách thức thỏa mãn nhu cầu đó. Nghiên cứu hồ sơ bị can chưa thành niên phạm tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, các em đều có nhu cầu tiền bạc rất lớn so với lứa tuổi để tiêu xài cho nhiều mục đích khác nhau: Mua quần áo, xe máy, điện thoại, đồ trang sức đắt tiền; đi ăn nhà hàng đắt tiền và chiêu đãi, mua sắm cho bạn gái hoặc bạn bè; chơi game online và lên mạng; mua ma túy tổng hợp… Có đến 73% các em đã từng lấy trộm tiền của gia đình, người thân, bạn bè, người quen… để tiêu xài trước khi phạm tội cướp giật tài sản. Đây chính là nguyên nhân quan trọng hàng đầu dẫn đến hình thành ý định phạm tội nhanh chóng, mà phổ biến nhất là trộm cắp, cướp hoặc cướp giật tài sản.

+ Người phạm tội có lối sống không lành mạnh, có nhiều thói quen và quan hệ xã hội xấu. Đa số bị can là người chưa thành niên phạm tội cướp giật tài sản có lối sống không lành mạnh, có những thói quen xấu như: Hút thuốc lá, uống rượu bia, sử dụng ma túy, nghiện game online, thường xuyên xem các văn hóa phẩm đồi trụy, kích động bạo lực. Đa số các em không thích đọc sách báo, không thích tham gia phong trào Đoàn, Đội… và các hoạt động xã hội khác nhưng lại tích cực tham gia vào các nhóm xã hội tiêu cực và có quan hệ quen biết, chơi bời với các đối tượng xấu ngoài xã hội. Một bộ phận không nhỏ người chưa thành niên phạm tội cướp giật tài sản ở thành phố Hồ Chí Minh là người nghiện hoặc có thói quen sử dụng chất gây nghiện, đặc biệt là ma túy tổng hợp (thuốc lắc, ma túy đá…). Các đối tượng chưa thành niên phạm tội cướp giật thường thoát ly sự quản lý của gia đình, bỏ nhà đi lang thang, sống theo nhóm một cách bấp bênh ở các nhà trọ, nhà nghỉ, công viên, gầm cầu, nhà bỏ hoang... và kiếm tiền tiêu xài bằng cách trộm cắp, cướp giật, cướp tài sản.

+ Người phạm tội có trình độ học vấn thấp, nhận thức pháp luật hạn chế: Kết quả khảo sát trình độ học vấn của 2.821 người chưa thành niên phạm tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh bị bắt giữ trong giai đoạn 2006 - 2013 cho thấy: Có 279 em không biết chữ (10%); 451 em có trình độ tiểu học (16%); 1.092 em có trình độ trung học cơ sở (39%); 999 em có trình độ phổ thông trung học (35%); trong số này có tới 1.035 em đã bỏ học, chiếm tỉ lệ gần 37%. Một tỉ lệ lớn các em bị đuổi học; những em chưa bị đuổi học thì nói dối gia đình là đi học nhưng không đến trường mà đi lang thang, lêu lổng theo các đối tượng ngoài xã hội. Qua khảo sát trình độ hiểu biết của các em về pháp luật giao thông, pháp luật hành chính, pháp luật hình sự… cho thấy, các em gần như không có kiến thức về pháp luật hoặc kiến thức chắp vá, sai lệch. Điều này dẫn đến khả năng tự đánh giá tính đúng đắn và phù hợp của hành vi cá nhân với chuẩn mực xã hội của các em rất kém.

+ Người phạm tội lười lao động, không có việc làm: Kết quả khảo sát cho thấy đa số các em thích ăn xài nhưng lười lao động, không có việc làm hoặc có việc làm nhưng đã bị đuổi việc do lười nhác, không đáp ứng nhu cầu công việc. Thái độ lao động của các em thường không chăm chỉ, chịu khó mà hay mơ mộng “việc nhẹ, lương cao”, những cách làm giàu thật nhanh mà không phải vất vả.

+ Người phạm tội có những nét tâm lý tiêu cực trong nhân cách: Hầu hết các em có suy nghĩ thực dụng, tôn sùng vật chất, coi trọng tiền bạc quá mức, không tin vào giá trị lao động chân chính; có thái độ không tôn trọng, thậm chí thù ghét cha mẹ, thầy cô giáo, bất cần, lì lợm với đòn roi. Ngoài ra, đa số các em đều ăn nói thiếu lễ phép, hay gây gổ, đánh nhau và nhiều lần vi phạm luật giao thông và các quy tắc công cộng khác.

- Về phía môi trường sống:

+ Môi trường gia đình: Người chưa thành niên phạm tội cướp giật tài sản sinh ra, lớn lên trong gia đình có cấu trúc không hoàn thiện hoặc gia đình thiếu sự quan tâm, giám sát đối với con cái.

Khảo sát cho thấy có 42,6% các em sinh ra và lớn lên trong gia đình không hoàn thiện (thiếu cha, mẹ hoặc thiếu cả cha lẫn mẹ; cha mẹ ly hôn, không sống cùng nhau; cha, mẹ ngoại tình, ly thân…). Số còn lại tuy sống cùng cha mẹ nhưng cha mẹ không gương mẫu về đạo đức; chiều chuộng đòi hỏi của con cái, đặc biệt là đòi hỏi về vật chất một cách vô nguyên tắc. Số khác đối xử với con cái một cách độc đoán, hà khắc, lạm dụng chửi bới, đòn roi, hay đánh đập, thậm chí hành hạ con cái. Phần lớn các cha mẹ thường xuyên bỏ mặc, ít quan tâm đến con cái, không kiểm tra việc học tập của con, không có hoặc không giữ mối liên hệ với nhà trường; không quan tâm, tìm hiểu khi con cái mua sắm tài sản có giá trị lớn không bằng nguồn tiền cha mẹ cho (quần áo, điện thoại đắt tiền...); không đi họp phụ huynh, không quản lý con cái vào thời gian rảnh rỗi (ngoài giờ học, nghỉ hè, nghỉ Tết…).

+ Môi trường nhà trường: Trong điều kiện kinh tế thị trường tác động, nhiều nhà trường bị thương mại hóa, thầy cô chỉ làm hết trách nhiệm trong giờ lên lớp, không có thời gian, điều kiện nắm vững tâm tư, tình cảm, những thay đổi trong suy nghĩ, lối sống của các em để kịp thời uốn nắn, giáo dục dẫn đến các em có nguy cơ phát triển lệch lạc, nhất là khi có bạn xấu bên ngoài xã hội. Kỷ luật học đường của nhiều nhà trường không nghiêm; các môn học dạy về đạo đức, pháp luật, ý thức công dân không có giáo viên chuyên trách, học sinh không hứng thú học tập. Thậm chí có nơi cả Ban Giám hiệu, thầy và trò đều coi đó là “môn phụ” nên không đầu tư, dễ dãi cho qua chuyện. Phong trào mang những tài sản đắt tiền đến lớp học hoặc khoe khoang trên mạng xã hội làm nảy sinh tâm lý so sánh, phân biệt, mặc cảm giàu nghèo… dẫn tới xu hướng hình thành lối sống coi trọng, sùng bái, chạy theo các giá trị vật chất, làm méo mó quá trình hình thành nhân cách của học sinh.

+ Môi trường xã hội: Thành phố Hồ Chí Minh là một đô thị loại đặc biệt, có quy mô và dân số lớn nhất cả nước với một nền kinh tế phát triển năng động và đời sống nhân dân nhìn chung khá sung túc. Do đó, môi trường xã hội ở đây cũng tiềm ẩn nhiều nhân tố tác động đa chiều và phức tạp vào đời sống con người, đặc biệt là những người chưa thành niên đang trong quá trình hoàn thiện nhân cách, bản lĩnh và kinh nghiệm sống còn nhiều non nớt. Thành phố Hồ Chí Minh là một địa bàn có rất đông người nhập cư. Trong số này có một số lượng không nhỏ người chưa thành niên thoát ly gia đình về thành phố Hồ Chí Minh học tập, tìm kiếm việc làm. Do không có sự quản lý thường xuyên của gia đình lại đang ở độ tuổi thừa sinh lực nhưng lại thiếu kinh nghiệm và bản lĩnh sống nên nhiều em không giữ được mình, bỏ bê học tập và tiêm nhiễm các thói hư tật xấu: Hút thuốc, uống rượu, nghiện internet và game online, lô đề, cá độ bóng đá, đi vũ trường, dùng ma túy, đua đòi theo những người có điều kiện kinh tế… dần dần không có tiền tiêu xài hoặc túng bấn, nợ nần đã nảy sinh hành vi cướp giật tài sản.

Do ảnh hưởng khủng hoảng kinh tế thế giới thời gian qua nên nhiều công ty ở các khu công nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh cắt giảm quy mô sản xuất và lao động hoặc phá sản làm một số lượng không nhỏ người chưa thành niên rơi vào cảnh thất nghiệp. Trong số này, có những em không trở về quê mà ở lại thành phố sống qua ngày chờ cơ hội khác rồi vì hoàn cảnh túng bấn đã tham gia vào các ổ nhóm tội phạm trộm cắp, cướp giật tài sản.

Việc thiếu sân chơi lành mạnh cho thanh thiếu niên do áp lực dân số của một thành phố lớn đã dẫn đến một bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên ở đây ngoài giờ học tập, làm việc đã tìm đến các trang web khiêu dâm, các trò chơi điện tử bạo lực, ăn nhậu, đi vũ trường, quán bar, cá độ bóng đá, chơi lô đề, sử dụng ma túy… làm nguồn vui và giải trí, hình thành nên lối sống lệch lạc ở thanh thiếu niên. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi phạm tội, trong đó có cướp giật tài sản.

- Một số nguyên nhân khác:

+ Các cấp, ban, ngành, chính quyền và cơ quan chức năng có quan tâm nhưng thiếu cơ chế, biện pháp phòng ngừa một cách có hiệu quả tình hình tội phạm cướp giật tài sản do người chưa thành niên thực hiện; chưa có lực lượng chuyên trách trong công tác phòng ngừa người chưa thành niên phạm tội.

+ Công tác tuyên truyền, phổ biến các thủ đoạn của tội phạm cướp giật tài sản và cách phòng tránh cho nhân dân nhằm hạn chế nguyên nhân, điều kiện xảy ra loại tội phạm này chưa thường xuyên, kịp thời, rộng khắp.

+ Quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực xã hội như internet, dịch vụ nhà trọ, tụ điểm vui chơi giải trí, cầm đồ... còn nhiều sơ hở, thiếu sót và kẽ hở để người chưa thành niên có điều kiện vi phạm pháp luật hình sự.

+ Ý thức cảnh giác của người dân đối với tội phạm cướp giật tài sản chưa cao tạo điều kiện cho tội phạm này hoành hành. Trong nhiều vụ án cướp giật tài sản, chính sự sơ hở, mất cảnh giác trong quản lý, bảo vệ tài sản của nạn nhân đã là nguyên nhân tạo ra những điều kiện trực tiếp cho các đối tượng thực hiện hành vi cướp giật tài sản.

Trên đây là những nguyên nhân điều kiện dẫn đến sự gia tăng của tình hình tội phạm cướp giật tài sản do người chưa thành niên thực hiện ở thành phố Hồ Chí Minh trong những năm vừa qua. Việc nhận diện, phân tích các nguyên nhân, điều kiện trên sẽ là luận cứ khoa học quan trọng cho việc nghiên cứu, đề ra các giải pháp hiệu quả nhằm phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm này ở thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

 

ThS. TRẦN QUỐC KHÁNH - Nghiên cứu sinh, Học viện CSND

Tạp chí Cảnh sát nhân dân số 12/2014

------------------

(1), (2) Báo cáo của PC45, Công an thành phố Hồ Chí Minh

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi