Thứ Ba, 26/9/2017
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Nguyên nhân và một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm cướp tài sản do người chưa thành niên gây ra
Hình minh họa. Nguồn: Báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh

Vấn đề được đặt ra là trong số các vụ vi phạm pháp luật của người chưa thành niên bị phát hiện, xử lý, vẫn còn có khoảng 2/3 số người chưa thành niên vi phạm pháp luật được cải tạo và giáo dục, đồng thời, tại các địa bàn cơ sở, tuy vậy số lượng các vụ phạm tội do nhóm đối tượng này gây ra không giảm, thậm chí còn có xu hướng gia tăng, đi kèm với đó là tính chất, mức độ của vụ việc phạm tội ngày càng nghiêm trọng như giết người man rợ, cướp tài sản táo tợn, manh động, có tổ chức. Vậy những nguyên nhân nào dẫn đến sự gia tăng này và làm thế nào để phòng ngừa tội phạm cướp tài sản do người chưa thành niên gây ra?

Nguyên nhân thuộc về chính người chưa thành niên: Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi người chưa thành niên đang trong quá trình phát triển, hoàn thiện về thể chất và tinh thần nên phần lớn, họ chưa tự làm chủ được bản thân nên dễ bị lôi kéo, kích động tham gia vào những việc làm sai trái, vi phạm pháp luật. Với đặc điểm tâm lý lứa tuổi ở giai đoạn này, khả năng phân biệt và nhận thức đúng, sai, hợp lý và không hợp lý với lứa tuổi của người chưa thành niên còn rất hạn chế, hơn nữa nhu cầu học theo, bắt chước theo những gì các em thấy thông qua bạn bè và các phương tiện thông tin khiến cho hành vi và nhận thức của thanh thiếu niên càng khó kiểm soát. Khi đó, nếu thiếu đi sự định hướng, uốn nắn kịp thời từ gia đình và nhà trường thì nguy cơ phạm tội sẽ càng trở nên rõ rệt. Đây có thể nói là một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng vi phạm pháp luật nói chung, phạm tội cướp tài sản nói riêng của người chưa thành niên.

Nguyên nhân xuất phát từ gia đình: Trong những năm qua, vấn đề giáo dục con cái trong nhiều gia đình chưa thật sự được chú trọng. Do tập trung thời gian cho việc lo cuộc sống, rất nhiều gia đình gần như giao việc giáo dục con cái cho nhà trường. Một bộ phận gia đình kinh tế khó khăn thì quan niệm chỉ cần học biết chữ, biết đếm, sau đó bỏ học đi làm kinh tế. Hầu hết các em học sinh hư, học kém… đều rơi vào gia đình hoàn cảnh khó khăn hoặc éo le như bố mẹ ly hôn, ly thân… Mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường còn lỏng lẻo dẫn đến con bỏ học, chơi bời hư hỏng mà bố mẹ không biết, không quan tâm đến việc học tập của con cái. Thiếu sự kèm cặp, giáo dục của gia đình cho nên các em quen với lối sống tự do, buông thả, dễ tiếp thu những mặt trái, từ đó các em dễ đi vào con đường phạm tội. Mặt khác, một số ít gia đình do chỉ có một con nên đã nuông chiều con quá mức, tạo cho trẻ lối sống thích gì được nấy dẫn đến có những nhu cầu vượt quá khả năng của gia đình và khi không đáp ứng được nhu cầu dẫn đến có những hành vi vi phạm pháp luật.

Nguyên nhân xuất phát từ môi trường giáo dục ở nhà trường: Nhà trường là một môi trường giáo dục quan trọng để giúp cho các em ở lứa tuổi vị thành niên hình thành nhân cách, định hướng cho các em trong cuộc sống sau này. Nếu không được giáo dục một cách toàn diện, lại sớm phải va chạm với thực tế cuộc sống khó khăn, dễ dẫn các em vào con đường phạm tội. Mặt khác, trong những năm vừa qua, nhà trường chỉ chú trọng đến công tác giảng dạy kiến thức cơ bản về văn hóa, khoa học, kỹ thuật; việc giáo dục nhân cách cho các em chưa thực sự được quan tâm. Trong mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường vẫn còn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm trong quản lý, giáo dục học sinh. Bên cạnh đó, trong học đường còn có một số tiêu cực, chính những tiêu cực này đã hình thành trong tâm hồn các em những nhận thức sai lệch về chuẩn mực xã hội, dẫn đến sự chán đời, lười học và bỏ học, từ đó nảy sinh tình trạng tụ tập, đàn đúm thực hiện hành vi phạm pháp.

Nguyên nhân xuất phát từ môi trường xã hội: Môi trường xã hội có tác động sâu sắc đến quá trình hình thành nhân cách của mỗi cá nhân và không thể tách rời sự phát triển của cá nhân với xã hội. Trong thời gian qua, xã hội đã có những biến động do tác động của kinh tế thị trường kéo theo sự thay đổi của các mặt đời sống xã hội như: sự du nhập của văn hóa, công nghệ từ môi trường vào một cách ồ ạt. Trong khi đó, một bộ phận dân cư mà đa số là thanh thiếu niên không được trang bị những kiến thức, hiểu biết để đề kháng với những thay đổi của đời sống xã hội đã bị tác động bởi các tiêu cực xã hội, hình thành lối sống thực dụng, hưởng thụ. Sự quan tâm của xã hội, nhà trường và gia đình đối với người chưa thành niên không đủ để trang bị cho họ những hiểu biết, uốn nắn trước những sai trái, lâu dần hình thành động cơ phạm tội.

Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, văn hóa, đạo đức, lối sống trong quần chúng nhân dân nhất là thanh thiếu niên chưa được coi trọng đúng mức, còn thiếu cả về bề rộng và chiều sâu. Do vậy, việc nắm vững pháp luật và thực hiện pháp luật còn hạn chế, nhiều người chưa nhận thức đầy đủ về tội phạm, tính nguy hiểm của mình do không hiểu biết pháp luật. Một bộ phận không nhỏ đối tượng là người chưa thành niên khi thực hiện hành vi mà không biết rằng đó là hành vi phạm tội.

Công tác quản lý nhà nước về an ninh, trật tự còn nhiều yếu kém, bất cập, thiếu toàn diện, sâu sát như quản lý đối tượng tại cộng đồng dân cư, quản lý nhân, hộ khẩu, quản lý tạm trú, tạm vắng, có nhiều trường hợp đối tượng đi khỏi địa phương nhiều tháng đến khi có thông báo về việc bắt đối tượng phạm tội của Công an địa phương khác thì chính quyền địa phương mới nắm được việc đi khỏi địa phương của đối tượng, đây chính là một trong những sơ hở làm tội phạm nảy sinh, tồn tại và phát triển.

Các hoạt động phòng ngừa riêng của các lực lực lượng chuyên trách còn nhiều hạn chế, hiệu quả chưa cao. Các hoạt động quản lý đối tượng có điều kiện khả năng phạm tội còn chưa chặt chẽ, thiếu tính hệ thống và thiếu thông tin giữa các địa bàn. Các hoạt động nghiệp vụ trinh sát trong ngăn chặn, phát hiện người chưa thành niên phạm tội còn gặp nhiều khó khăn do một phần hạn chế của cán bộ làm công tác này.

Với những nguyên nhân đã được phân tích ở trên, trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm cướp tài sản do người chưa thành niên gây ra, theo chúng tôi, lực lượng Công an nhân dân cần phải thực hiện một số giải pháp sau:

Một là, phối hợp với các cơ quan hữu quan, các tổ chức xã hội trong tuyên truyền, vận động xây dựng gia đình văn hóa.

Gia đình là cái nôi nâng đỡ và phát triển nhân cách của mỗi con người. Gia đình phải quan tâm, giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho các em ngay từ khi còn nhỏ. Bởi giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa là giáo dục cách làm người, cách đối nhân xử thế, giáo dục cách sống tốt đẹp, đúng chuẩn mực. Khi người chưa thành niên biết sống phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội thì sẽ hạn chế được nguy cơ phạm tội. Bên cạnh đó, gia đình phải bồi dưỡng, giáo dục cho người chưa thành niên nhận thức đúng, có hành vi chuẩn mực và có kiến thức pháp luật. Gia đình nên giới thiệu các kiến thức pháp luật một cách có lựa chọn, có hệ thống nhằm giúp cho các em hiểu được đâu là hành vi hợp pháp, đâu là hành vi vi phạm pháp luật, biết mình nên làm gì và không nên làm gì. Như vậy, sẽ hình thành cho các em ý thức tránh xa hành vi vi phạm pháp luật và phạm tội sau này.

Hai là, tham mưu cho các cơ quan có liên quan đề ra các giải pháp nhằm nâng cao vai trò, trách nhiệm của nhà trường trong công tác phòng ngừa người chưa thành niên phạm tội.

Nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻ em, do vậy song song với việc giáo dục kiến thức thì các nhà trường cũng chú trọng đến việc giáo dục thẩm mỹ, đạo đức, lối sống tuân thủ pháp luật. Nhà trường cần tổ chức các biện pháp quản lý khoa học, chặt chẽ đối với học sinh. Làm tốt công tác này sẽ tạo điều kiện cho các em chấp hành kỷ luật với ý thức từ thấp đến cao, tạo thành ý thức tự giác cho các em ngay từ khi còn nhỏ, giúp các em hình thành thói quen, chấp hành nghiêm nội quy của nhà trường. Bên cạnh đó, cần nâng cao vai trò, trách nhiệm của các thầy, cô giáo trong việc chăm sóc, giáo dục học sinh. Hình ảnh của các thầy, cô giáo có ảnh hưởng, tác động rất lớn đến sự hình thành nhân cách, trạng thái tâm lý của học sinh. Ngoài ra, cần phải tăng cường công tác tuyên tuyền, giáo dục pháp luật trong nhà trường và phải có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa nhà trường với gia đình trong việc trao đổi thông tin để cùng quản lý giáo dục các em phát triển toàn diện.

Ba là, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về cư trú và các hoạt động dịch vụ.

Công tác quản lý cư trú không dừng lại ở việc đăng ký hộ khẩu mà vấn đề quan trọng là chất lượng, cần phải làm cho người dân hiểu rằng khai báo tạm trú là nghĩa vụ của mỗi công dân. Cần phải tăng cường công tác quản lý khai báo tạm trú nhất là tại các khu vực nhà nghỉ, nhà trọ, nhà cho thuê và khu vực “xóm liều”. Làm tốt công tác này giúp công tác nắm người, nắm hộ đạt hiệu quả cao nhất phục vụ công tác phòng ngừa tội phạm cướp tài sản do người chưa thành niên gây ra.

Bên cạnh đó, lực lượng Công an các cấp phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng khác tăng cường hơn nữa các biện pháp quản lý chặt chẽ các hoạt động dịch vụ như dịch vụ cầm đồ, Internet… Đối với dịch vụ cầm đồ cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục để người hành nghề chấp hành đúng quy định của pháp luật, đồng thời phải tăng cường các biện pháp nghiệp vụ nhằm phát hiện sớm những nơi có biểu hiện vi phạm, tiếp tay cho tội phạm để xử lý, loại trừ khả năng tiêu thụ tài sản bất hợp pháp nói chung và từ trong các vụ án cướp tài sản và các vi phạm pháp luật khác của những người hành nghề này. Đối với dịch vụ Internet, cần phải tuyên truyền phổ biến cho những người hành nghề này có ý thức chấp hành pháp luật, cách thức nhận biết những người có biểu hiện nghi vấn phạm tội cướp tài sản; đồng thời, sử dụng biện pháp nghiệp vụ để phát hiện các mối quan hệ bất minh, liên lạc trong quá trình chuẩn bị gây án hoặc sau khi gây án.

Bốn là, tăng cường công tác điều tra cơ bản, nghiên cứu, nắm và dự báo tình hình, sử dụng có hiệu quả các biện pháp nghiệp vụ trong phòng ngừa người chưa thành niên phạm tội.

Tăng cường công tác nắm tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật nói chung, phạm tội nói riêng để phân loại đối tượng, có biện pháp xử lý kịp thời cũng như tham mưu cho các cấp, ban, ngành tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm do người chưa thành niên gây ra.

Thông qua các biện pháp nghiệp vụ, xác minh làm rõ hoạt động của người chưa thành niên có tiền án, tiền sự và các đối tượng có biểu hiện hoạt động phạm pháp tại địa phương để thông báo cho các bộ phận nghiệp vụ theo chức năng của mình để xử lý hoặc phối hợp với gia đình, nhà trường, tổ chức xã hội để quản lý, giáo dục đối tượng đó.

Chú ý đặc điểm tình hình có liên quan đến tình trạng người chưa thành niên trên địa bàn mình phụ trách; tình hình phạm pháp hình sự trên địa bàn, nhất là số vụ phạm tội do người chưa thành niên gây ra; tình hình người chưa thành niên làm trái pháp luật nói chung và người chưa thành niên phạm tội nói riêng trên địa bàn…

Ngoài ra, cần rà soát thường xuyên, liên tục để phát hiện các em có hành vi vi phạm pháp luật để đưa vào diện quản lý. Tiến hành xác minh, làm rõ các trường hợp nghi vấn có các hành vi vi phạm pháp luật để kịp thời đề ra biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn. Từ đó, có cơ sở để tìm ra những nguyên nhân, điều kiện dẫn tới hành vi vi phạm pháp luật của các em, kịp thời đề xuất các cơ quan có liên quan để giải quyết tình trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật trên địa bàn.

Năm là, nâng cao hiệu quả các chuyên đề phòng ngừa tội cướp tài sản.

Tập trung thực hiện việc điều tra nắm chắc loại đối tượng, khu vực, địa bàn, những nghề nghiệp mà kẻ phạm tội thường nhằm vào để cướp tài sản. Đồng thời làm cơ sở cho việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Hiệu quả, chất lượng công tác điều tra cơ bản càng cao, công tác phòng ngừa sẽ càng chủ động.

Tập trung làm tốt công tác cảnh báo cho người dân nói chung và những người làm các nghề mà bọn cướp tài sản thường lợi dụng để gây án nói riêng, đồng thời hướng dẫn các biện pháp đề phòng khi phát hiện tội phạm, cách thức báo tin cho cơ quan Công an, những biện pháp tự vệ tích cực khi bị kẻ phạm tội tấn công cướp tài sản.

Xây dựng tốt các cơ chế để thực hiện các biện pháp phòng ngừa, áp dụng tốt thành quả khoa học kỹ thuật trong công tác phòng ngừa, đấu tranh đối với tội phạm cướp tài sản. Có kế hoạch vận động quần chúng nhân dân chủ động trong công tác phòng ngừa tội phạm, địa bàn thường bị bọn tội phạm cướp tài sản tấn công. Cần nâng cao chất lượng tiếp nhận thông tin và có nhiều hình thức thu nhận thông tin của nhân dân, tiếp nhận xử lý tin nhanh khi có tội phạm xảy ra.

ThS. NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC - Trường Cao đẳng CSND I

NGUYỄN QUANG DŨNG - Học viên cao học, Học viện CSND

Tạp chí Cảnh sát nhân dân số 12/2014

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi