Thứ Ba, 25/9/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giám định các chất ma túy trong tình hình hiện nay
Lực lượng Công an thu giữ ma túy trong một vụ buôn bán trái phép.

Trong đấu tranh, phòng ngừa tội phạm - tệ nạn ma túy, vai trò của lực lượng Kỹ thuật hình sự rất quan trọng, đặc biệt là công tác giám định. Chính kết quả công tác giám định ma túy của lực lượng này là cơ sở pháp lý bắt buộc và quan trọng trong việc điều tra, truy tố, xét xử tội phạm ma túy và phòng ngừa tệ nạn ma túy. Lực lượng làm công tác giám định các chất ma túy với tâm huyết và trình độ chuyên môn cao đã đáp ứng kịp thời cho các yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy, tệ nạn ma túy, cụ thể những thành tích đã đạt được như: Lực lượng giám định đã sử dụng các phương pháp giám định ma túy hiện đại, khoa học, cho kết quả chính xác. Các phương pháp tiến hành khá nhanh, tiến trình thao tác đơn  giản, được quy chuẩn phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, kinh tế Việt Nam và tuân thủ theo đúng quy trình giám định. Lực lượng giám định đã cố gắng hết mình, kể cả làm việc ngoài giờ đảm bảo thời gian phục vụ kịp thời cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy. Kết quả giám định luôn đảm bảo được tính chính xác, trung thực, khách quan, giữ bí mật và chỉ trả lời cho cơ quan trưng cầu giám định…

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, thực tế công tác giám định ma túy còn có những khó khăn, tồn tại, nếu không được khắc phục kịp thời sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả công tác giám định như:

Thứ nhất, số lượng giám định viên làm công tác giám định ma túy còn thiếu, trong khi số vụ giám định ma túy ngày càng nhiều và phức tạp, thường bị phân bố không đều về thời gian gây ra những khó khăn, dẫn đến tình trạng quá tải trong công tác giám định ma túy. Mặt khác, công tác giám định ma túy cần bổ sung rất nhiều kiến thức và tài liệu mới để nâng cao trình độ tay nghề của giám định viên. Để làm được điều đó, giám định viên cần phải tìm kiếm thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng, tìm kiếm tài liệu khoa học từ các nguồn khác nhau, chủ yếu tài liệu khoa học từ nguồn của nước ngoài.

Thứ hai, khi khám phá vụ án, cơ quan điều tra thường tập trung khai thác đối tượng (lấy lời khai ban đầu, củng cố các tài liệu, hồ sơ...), sau đó mới làm quyết định trưng cầu giám định. Trong khi đó, thời hiệu tố tụng theo quy định pháp luật là rất ngắn (03 ngày cho 1 lệnh tạm giữ). Cơ quan điều tra mang quyết định trưng cầu giám định đến muộn nhưng cần kết luận giám định ngay để có căn cứ thực hiện các biện pháp nghiệp vụ tiếp theo, đã tạo ra áp lực rất lớn cho lực lượng giám định. Về phía lực lượng giám định, trong tiến trình cải cách tư pháp nâng cao chất lượng tố tụng lại đặt ra yêu cầu phải thực hiện theo “nguyên tắc tiêu chuẩn tối thiểu trong giám định”. Vì vậy, lực lượng giám định gặp áp lực chồng chất áp lực.

Thứ ba, việc đầu tư các trang thiết bị hỗ trợ cho công tác này còn gặp nhiều hạn chế, đặc biệt ở các PC54 đe dọa đến việc tuân thủ “nguyên tắc tiêu chuẩn tối thiểu trong giám định”; phương tiện giám định quá cũ, có những phương tiện được trang bị từ rất lâu mà chưa được thay mới. Cơ sở làm việc không đảm bảo an toàn, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế.

Thứ tư, mẫu chuẩn dùng làm mẫu so sánh chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn. Mẫu chuẩn như “thước đo”, là một trong 3 yếu tố quyết định chất lượng khoa học và tố tụng pháp lý kết luận giám định chất ma túy. Nhưng việc nhập khẩu mẫu chuẩn rất tốn kém kinh phí và thủ tục phức tạp (vì bản chất là mẫu ma túy) mà việc sản xuất trong nước quá chậm (đã có 02 đề tài cấp Bộ nghiên cứu thành công về việc sản xuất mẫu chuẩn và nhiệm vụ ứng dụng để sản xuất đã được phê duyệt nhưng triển khai còn nhiều vướng mắc).

Xuất phát từ những tồn tại, thiếu sót nêu trên, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác giám định các chất ma túy trong tình hình hiện nay, chúng ta cần làm tốt những nội dung sau:

Một là, cần xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác giám định ma túy đảm bảo về số lượng và chất lượng. Xây dựng đội ngũ cán bộ là vấn đề luôn được xác định phải tiến hành một cách thường xuyên, liên tục và ở mọi cấp, mọi ngành, mọi lĩnh vực công tác. Người cán bộ luôn phải đảm bảo được các tiêu chuẩn về chính trị, gương mẫu về đạo đức, có lối sống trong sạch, có trí tuệ, kiến thức chuyên môn... Trước tình hình thực tế, công tác xây dựng lực lượng cán bộ làm công tác giám định ma túy cần chú trọng các mặt sau:

- Tăng cường tuyển dụng cán bộ đúng tiêu chuẩn về chuyên môn kỹ thuật. Chuyển các cán bộ đang làm giám định ma túy mà chưa đúng chuyên môn kỹ thuật sang lĩnh vực phù hợp để tiến tới mục tiêu 100% giám định viên ma túy đạt các tiêu chuẩn theo quy định.

- Không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ giám định viên về mọi mặt như nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, tiến hành bồi dưỡng và bổ sung kiến thức cho các giám định viên về nội dung giám định mới, tiếp thu thành tựu khoa học công nghệ mới, tìm hiểu về các lĩnh vực có liên quan đến công tác của mình như tin học, ngoại ngữ… nhằm phục vụ cho việc khai thác thông tin khoa học, kiến thức chuyên sâu đồng thời cập nhật được các thông tin về tội phạm trên các phương tiện.

- Nắm chắc các văn bản pháp luật có liên quan. Kết luận giám định là cơ sở khoa học để xử lý tội phạm cũng như những người vi phạm pháp luật có liên quan tới ma túy. Vì vậy, giám định viên cần phải thường xuyên bổ sung kịp thời các văn bản pháp luật có liên quan tránh dẫn đến hiện tượng làm sai, làm tắt, không đầy đủ quy trình giám định theo quy định.

Hai là, cần có chế độ chính sách phù hợp với lực lượng giám định viên. Số vụ giám định ma túy ngày càng nhiều và phức tạp, giám định viên phải làm việc cả ngoài giờ, phải tiếp xúc thường xuyên với máy móc, hóa chất rất có hại cho sức khỏe. Vì vậy, cần có chính sách đãi ngộ thích hợp với lực lượng giám định viên, tạo điều kiện quan tâm hơn đến đời sống của giám định viên, có sự khích lệ, động viên để các giám định viên phấn đấu hơn trong công tác.

Ba là, hiện đại hóa trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật và cơ sở hạ tầng phục vụ công tác giám định các chất ma túy, khai thác triệt để có hiệu quả phương tiện hiện có. Phương tiện kỹ thuật là một yếu tố cực kỳ quan trọng trong công tác khoa học nói chung và công tác giám định ma túy nói riêng, hỗ trợ đắc lực cho các giám định viên thực hiện công tác giám định. Phương tiện kỹ thuật càng hiện đại và đầy đủ thì kết quả càng nhanh, càng chính xác và đạt hiệu quả cao. Do đó để nâng cao công tác giám định ma túy cần thiết phải có sự đầu tư thêm về cơ sở hạ tầng, trang thiết bị kỹ thuật. Theo chúng tôi, việc đổi mới và tăng cường trang thiết bị phục vụ công tác giám định nói chung và giám định ma túy nói riêng cần phải theo các định hướng sau:

- Việc đổi mới và tăng cường trang thiết bị phương tiện kỹ thuật phải xuất phát từ những điều kiện, yêu cầu thực tế và phù hợp với nhu cầu sử dụng.

- Việc đổi mới và tăng cường trang thiết bị phương tiện kỹ thuật phải đi đôi với tăng cường khai thác tối đa khả năng của trang thiết bị hiện có.

- Trang thiết bị kỹ thuật phải đồng bộ, có hệ thống, cần nghiên cứu để xác định mức độ đổi mới phương tiện, xác định trọng tâm, tính thường xuyên, môi trường và điều kiện sử dụng… Khi trang bị các phương tiện phải có sự trao đổi thống nhất giữa các cơ quan chức năng, thống nhất với Viện Khoa học hình sự, tránh tình trạng lãng phí cho ngân sách Nhà nước hoặc không đồng bộ, kém hiệu quả trong sử dụng và điều hành.

- Việc đổi mới phương tiện phải gắn với yếu tố con người, với quy chế làm việc. Việc ứng dụng phải chọn lọc và phải mang tính hiệu quả, phù hợp với cơ sở pháp lý đồng thời phải có sự hướng dẫn, đào tạo cho cán bộ biết cách sử dụng thành thạo những trang thiết bị được cấp.

Bốn là, cần tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan giám định và các lực lượng nghiệp vụ khác, kịp thời hỗ trợ, bổ sung những thông tin cần thiết phục vụ công tác giám định các chất ma túy. Giám định ma túy là một khâu quan trọng trong quá trình tiến hành tố tụng đối với các vụ án liên quan đến ma túy. Cơ quan giám định làm công tác khoa học nhằm phục vụ đắc lực cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy và tệ nạn ma túy. Do đó, cần thiết phải có sự phối hợp giữa lực lượng làm công tác giám định và các lực lượng nghiệp vụ khác. Việc giám định có thuận lợi, nhanh chóng kịp thời hay không phụ thuộc rất nhiều vào cơ quan điều tra khi thực hiện các khâu thu mẫu, bảo quản mẫu và vận chuyển mẫu vật tới cơ quan giám định, ngược lại có những trường hợp khó lấy mẫu, cơ quan điều tra có thể yêu cầu cơ quan giám định trực tiếp đến thu mẫu giám định. Do đó, cần tiến hành mở các đợt tập huấn cho cơ quan điều tra về cách tiến hành phát hiện, thu lượm, xử lý và bảo quản mẫu theo đúng quy định, bổ sung các kiến thức về cách bảo quản một số mẫu ma túy phổ biến. Vì vậy, việc tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa lực lượng giám định ma túy và các lực lượng nghiệp vụ khác là một yêu cầu cấp bách. Việc này hết sức cần thiết cho cơ quan giám định cũng như cơ quan điều tra để tránh bỏ sót và bỏ lọt tội phạm.

Năm là, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật và các văn bản liên quan đến công tác giám định ma túy. Hệ thống pháp luật và các văn bản có liên quan đến công tác giám định ma túy chính là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến công tác giám định nói chung và công tác giám định ma túy nói riêng. Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự hạn chế của công tác giám định ma túy cũng như phòng, chống tội phạm ma túy - tệ nạn ma túy hiện nay là sự thiếu chặt chẽ của một số điều luật và sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật, tạo kẽ hở cho tội phạm lợi dụng hoạt động. Một trong số những văn bản cần thiết như: Văn bản quy định rõ chủ thể tiến hành xác định trọng lượng các chất ma túy trong vụ việc và  trách nhiệm của người tiến hành đó; quy định giám định định lượng xác định hàm lượng các chất ma túy... Vì vậy, để hạn chế cũng như có biện pháp ngăn chặn những thủ đoạn hoạt động của tội phạm về ma túy thì Nhà nước ta cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, đồng thời có những quy định hay những văn bản liên quan đến công tác giám định các chất ma túy.

Sáu là, đẩy mạnh sản xuất mẫu chuẩn trong nước để đảm bảo tính chủ động (chủ động về nguồn cung và công tác kiểm soát, quản lý) trong giám định ma túy nói riêng và phòng, chống tội phạm ma túy nói chung, đồng thời tiết kiệm ngoại tệ. Hàng năm, cần có nguồn kinh phí thường xuyên đảm bảo cho sản xuất mẫu chuẩn và thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng cho tất cả các phòng thí nghiệm giám định ma túy toàn quốc.

Giám định ma túy là một lĩnh vực giám định kỹ thuật hình sự, đồng thời cũng là một khâu quan trọng trong quá trình tiến hành tố tụng đối với các vụ án liên quan đến chất ma túy. Trước tính đa dạng và phức tạp về tội phạm ma túy, để chủ động tấn công và không bỏ lọt tội phạm, công tác giám định ma túy của lực lượng Kỹ thuật hình sự luôn phải cẩn trọng và cảnh giác cao; đội ngũ giám định viên cần phải chủ động trong học tập nâng cao nghiệp vụ chuyên môn; khai thác tốt các thiết bị, phương tiện nghiệp vụ hiện đại… nhằm đáp ứng tốt nhất yêu cầu giám định các chất ma túy, đặc biệt là giám định các mẫu ma túy mới.

NGUYỄN THỊ THÚY, Khoa NV KTHS,  Học viện CSND

ThS. NGUYỄN QUỐC PHÚ, Học viện CSND

Tạp chí Cảnh sát nhân dân số 12/2014

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi