Thứ Bảy, 17/11/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Hỏi cung bị can trong điều tra vụ án trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Hà nội

Trong những năm gần đây, Công an thành phố Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nghiệp vụ để đảm bảo an ninh, trật tự trên địa bàn. Do đó, một số nhóm tội phạm đã có chiều hướng giảm như: Tội chống người thi hành công vụ, tội cưỡng đoạt tài sản, tội cướp tài sản, tội hiếp dâm trẻ em… Tuy nhiên, tội phạm trộm cắp tài sản (TCTS) lại diễn biến ngày càng phức tạp, có xu hướng gia tăng cả về số vụ và tính chất, hậu quả rất nghiêm trọng, chiếm tỉ lệ cao nhất trong cơ cấu tội phạm nói chung. Từ năm 2014 đến tháng 6/2018, trên địa bàn thành phố xảy ra 25.156 vụ phạm pháp hình sự, trong đó tội phạm TCTS xảy ra 11.279 vụ, chiếm 44,83%; điều tra khám phá 8.031 vụ, với 9.611 đối tượng, chiếm tỉ lệ 71,20%; khởi tố điều tra 5473 vụ, với 6315 bị can.

Tội phạm TCTS không những gây thiệt hại về tài sản của Nhà nước, của tổ chức, của công dân, mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tinh thần, gây hoang mang, lo lắng trong quần chúng nhân dân. Đặc biệt, tội phạm TCTS trên địa bàn hoạt động theo băng ổ nhóm, có tính tổ chức, chuyên nghiệp trong các hoạt động TCTS tại nơi cơ quan doanh nghiệp, đình chùa, khu chung cư cao tầng, khu trọ của công nhân viên và sinh viên hay trộm két sắt, trộm tài sản của người nước ngoài, trộm xe ô tô, xe máy, gỗ...

Hỏi cung bị can (HCBC) là một biện pháp điều tra cụ thể, nằm trong hệ thống các biện pháp điều tra được quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự, được các Cơ quan điều tra có thẩm quyền tiến hành để thu thập, củng cố tài liệu, chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội của bị can và đồng bọn, làm rõ sự thật khách quan của vụ án và tìm ra nguyên nhân, điều kiện nảy sinh tội phạm, từ đó áp dụng các biện pháp phòng ngừa có hiệu quả.

Trong quá trình áp dụng biện pháp HCBC trong điều tra vụ án TCTS, các Điều tra viên của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố Hà Nội đã tuân thủ đúng các quy định về trình tự, thủ tục HCBC; đảm bảo các quyền lợi, nghĩa vụ với bị can; đã thu thập, nghiên cứu, phân tích, đánh giá, xây dựng kế hoạch, phương án sử dụng tài liệu, chứng cứ trong các tình huống khác nhau và đạt được nhiều kết quả nhất định. Tuy nhiên, quá trình điều tra một số vụ án TCTS trên địa bàn còn kéo dài, việc khai thác mở rộng toàn bộ vụ án còn hạn chế do việc sử dụng các chiến thuật HCBC chưa hiệu quả, phù hợp với các tình huống điều tra; không nghiên cứu kỹ các chứng cứ, các thông tin cần thiết về vụ án trước khi tiến hành HCBC. Đặc biệt, một số Điều tra viên nắm được các thủ thuật, chiến thuật trong hỏi cung nhưng lại không phân biệt được thủ thuật nào dùng trong tình huống nào thì hợp lý, sử dụng không đúng thời điểm, không mang lại tính bất ngờ; dẫn đến việc áp dụng thủ thuật không phù hợp lại càng làm cho bị can cố thủ trong khai báo hoặc bị can nắm bắt được thông tin về kết quả điều tra và tiếp tục tìm cách đối phó gây khó khăn cho hoạt động điều tra; một số Điều tra viên còn coi nhẹ biện pháp HCBC, có thái độ chủ quan, bỏ qua hoặc thực hiện sơ sài các khâu như: Nghiên cứu hồ sơ vụ án, lập kế hoạch hỏi cung hay thiết lập tiếp xúc tâm lý...

Những thiếu sót, hạn chế trong HCBC phạm tội TCTS trên địa bàn thành phố Hà Nội gồm nhiều mặt khác nhau, song trên phương diện khoa học điều tra tội phạm, chúng tôi thấy có một số nguyên nhân cơ bản sau:

- Một số Điều tra viên còn chủ quan, chưa thực hiện tốt công tác nghiên cứu hồ sơ vụ án TCTS và chuẩn bị xây dựng kế hoạch, phương án giải quyết các tình huống bất lợi có thể phát sinh trong quá trình HCBC phạm tội TCTS. Do đó với tính chất phức tạp, khó khăn của biện pháp HCBC và thủ đoạn đối phó của bị can phạm tội TCTS làm cho Điều tra viên phải lúng túng, mất thế chủ động và một số trường hợp quá trình HCBC rơi vào bế tắc.

- Vẫn còn không ít Điều tra viên sử dụng các thủ thuật, chiến thuật HCBC trong điều tra vụ án TCTS theo cảm tính, kinh nghiệm chứ không thực sự hiểu được bản chất, ý nghĩa và tình huống nào thì áp dụng, có trường hợp còn nhầm lẫn các thủ thuật, chiến thuật với nhau.

- Một số Điều tra viên vẫn chưa chú trọng, xem nhẹ việc tiến hành các hoạt động điều tra ban đầu như: Khám nghiệm hiện trường, lấy lời khai người bị hại, lấy lời khai người làm chứng,... và các hoạt động nghiệp vụ trinh sát hỗ trợ hoạt động HCBC phạm tội TCTS.

- Mặc dù lãnh đạo Công an thành phố đã phối hợp với một số Học viện, nhà trường Công an nhân dân tổ chức lớp bồi dưỡng Điều tra viên nhưng số lượng cán bộ làm công tác điều tra tham gia học còn ít; một bộ phận Điều tra viên chưa được trang bị đầy đủ về tri thức pháp luật và kỹ năng HCBC. Trên thực tế, tỷ lệ Điều tra viên trên số vụ án phải thụ lý hằng năm của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đối với các tội xâm phạm trật tự xã hội ở mức cao nhất so với các loại tội phạm khác, nên áp lực công việc lớn, nhiều vụ án Điều tra viên tiến hành HCBC phạm tội TCTS còn nôn nóng, chạy theo vụ việc kịp thời hạn điều tra, chưa mở rộng điều tra vụ án. Số lượng và chất lượng Điều tra viên chuyên sâu tiến hành HCBC phạm tội TCTS còn ít và hạn chế.

- Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra đôn đốc việc thực hiện HCBC trong điều tra vụ án TCTS đôi khi còn chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục. Số vụ án TCTS xảy ra trên địa bàn thành phố Hà Nội luôn chiếm tỉ lệ lớn trong tổng số vụ án hình sự và HCBC phạm tội TCTS luôn là hoạt động trung tâm của quá trình điều tra vụ án TCTS.

- Trang thiết bị phục vụ HCBC nói chung và phục vụ HCBC phạm tội TCTS nói riêng trên địa bàn thành phố Hà Nội còn thiếu, lạc hậu, số lượng buồng hỏi cung ở trụ sở các đơn vị cấp huyện và trại tạm giam còn ít; còn đơn vị chưa có trụ sở chính, phải đi mượn nên không có nhà tạm giữ và buồng hỏi cung. Công an thành phố Hà Nội mới đang thí điểm mô hình HCBC có các thiết bị ghi âm, ghi hình có âm thanh ở 3 địa điểm nhưng hiệu quả sử dụng chưa cao, chưa khai thác hết tác dụng của buồng hỏi cung.


Công an thành phố Hà Nội tiến hành hỏi cung bị can (Ảnh minh họa)

Để khắc phục, giải quyết các hạn chế, thiếu sót nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động HCBC phạm tội TCTS trên địa bàn thành phố Hà Nội, theo chúng tôi cần thực hiện một số nội dung sau đây:

Một là, nâng cao trình độ nghiệp vụ, pháp luật và phẩm chất chính trị cho đội ngũ Điều tra viên. Theo quy định của Bộ luật TTHS năm 2015, Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự năm 2015, trong hoạt động điều tra hình sự, chủ thể tiến hành điều tra là Điều tra viên và Điều tra viên là chủ thể trực tiếp của quá trình HCBC. Lãnh đạo Công an thành phố thường xuyên tổ chức cho Điều tra viên nghiên cứu, học tập tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh; nghiên cứu học tập, quán triệt các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; các chỉ thị, nghị quyết của ngành Công an trong từng giai đoạn. Điều tra viên được phân công HCBC phạm tội TCTS cần trang bị những kiến thức về tâm lý, về kỹ năng giao tiếp, kiến thức rộng rãi về các lĩnh vực văn hóa, kinh tế, xã hội… để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tiếp xúc tâm lý, khai thác đặc điểm về nhân thân của bị can để tác động tâm lý phù hợp cho từng bị can. Tư thế, tác phong, trang phục của Điều tra viên phải đúng điều lệnh, không xúc phạm bị can. Điều tra viên cần tự nghiên cứu những quy định mới của Bộ luật hình sự, Bộ luật TTHS, Luật tổ chức Cơ quan điều tra hình sự và những văn bản pháp luật khác có liên quan; nghiên cứu những vấn đề sửa đổi, bổ sung và những văn bản mới để kịp thời nắm bắt và vận dụng một cách đúng đắn, đầy đủ, khách quan trong hoạt động điều tra và HCBC. Ngoài ra, cần tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề, tập huấn chuyên sâu, trao đổi, tọa đàm về HCBC phạm tội TCTS để giúp Điều tra viên nhận thức và vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong HCBC. Lãnh đạo Công an thành phố Hà Nội phối hợp với Học viện Cảnh sát nhân dân tổ chức mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng về tâm lý tội phạm, giúp Điều tra viên nắm được các đặc điểm tâm lý của tội phạm nói chung, tội phạm TCTS nói riêng để khai thác, vận dụng có hiệu quả vào quá trình HCBC phạm tội TCTS.

Hai là, thực hiện tốt công tác chuẩn bị HCBC trong điều tra vụ án TCTS. Nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu hồ sơ, tài liệu và tình hình có liên quan đến công tác HCBC phạm tội TCTS; nghiên cứu, sử dụng các tài liệu phản ánh về đặc điểm hình sự của tội phạm TCTS, trong đó, chú ý đặc điểm nhân thân bị can phạm tội TCTS như: Thông tin về nhân khẩu, phẩm chất xã hội của bị can, nhóm đặc điểm mang tính pháp lý hình sự... Phân loại, sắp xếp các thông tin, làm rõ giá trị của từng thông tin để phục vụ có hiệu quả cho hoạt động HCBC phạm tội TCTS.

Ba là, thực hiện tốt các hoạt động điều tra, trinh sát có liên quan để tạo điều kiện thuận lợi cho công tác HCBC phạm tội TCTS trên địa bàn thành phố Hà Nội như: Công tác khám nghiệm hiện trường; lấy lời khai của người bị hại; định giá tài sản; các biện pháp ngăn chặn như: Tạm giam, tạm giữ; xây dựng, sử dụng đặc tình trại tạm giam phục vụ HCBC phạm tội TCTS; các biện pháp trinh sát kỹ thuật... vì trong các vụ án TCTS xảy ra, không có người làm chứng, bị can có nhiều thủ đoạn che giấu tội phạm, có tiền án, tiền sự; dấu vết trong các vụ án TCTS thường bị xáo trộn do người bị hại kiểm tra, tìm kiếm tài sản bị mất...

Bốn là, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các thủ thuật, chiến thuật HCBC trong điều tra vụ án TCTS. Trong quá trình HCBC phạm tội TCTS có thể phát sinh nhiều các tình huống đột xuất khác nhau như: Bị can khai báo thành khẩn, bị can khai báo gian dối, bị can từ chối khai báo. Chính vì vậy, Điều tra viên cần phải bình tĩnh, tự tin và lựa chọn các thủ thuật chiến thuật phù hợp với đặc điểm của từng bị can như: Phương pháp giáo dục, thuyết phục (lấy đường lối chính trị, chân lý, lẽ phải để cảm hóa bị can, phân biệt đúng sai); sử dụng chứng cứ (xác định số lượng chứng cứ, những tình tiết cần phải làm rõ bằng cách sử dụng chứng cứ, khả năng tác dụng của chứng cứ, sử dụng trong tình huống nào); sử dụng mâu thuẫn (lời khai của bị can trái chứng cứ trong hồ sơ, sự thật khách quan, quy luật tự nhiên); sử dụng biện pháp tác động tâm lý để đấu tranh, giải quyết tư tưởng cho bị can.

Năm là, tăng cường biên chế, tổ chức của Công an cấp huyện và các điều kiện khác phục vụ hoạt động HCBC phạm tội TCTS. Qua khảo sát thực tế cho thấy, đội ngũ Điều tra viên của cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội trực tiếp tham gia điều tra các vụ án TCTS tại cấp Huyện còn thiếu về số lượng. Trong khi đó, số lượng án xảy ra trên địa bàn thành phố do Công an cấp huyện thụ lý rất nhiều, đôi khi quá tải. Để khắc phục tình trạng này cần quán triệt và thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 03 của Bộ Công an về “Tăng cường toàn diện cho Công an cấp huyện, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đảm bảo an ninh, trật tự trong tình hình mới”, trọng tâm là tăng cường biên chế và năng lực đội ngũ Điều tra viên cho Công an cấp huyện. Trước mắt, có thể tăng cường đội ngũ Điều tra viên ở tỉnh về tăng cường cho Công an cấp huyện và tuyển dụng những cán bộ được đào tạo hệ chuẩn chuyên ngành Điều tra tội phạm về công tác tại Đội Cảnh sát hình sự và Đội Điều tra tổng hợp để giải quyết vấn đề thiếu hụt cán bộ điều tra và Điều tra viên. Luân chuyển những cán bộ không yên tâm công tác, chưa đáp ứng được yêu cầu của hoạt động điều tra và hoạt động HCBC vì công tác điều tra tội phạm nói chung, HCBC nói riêng có những đặc thù, đòi hỏi cao về trình độ pháp luật, nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức, sức khỏe, sự nhạy bén trong nhận định, phán đoán các tình huống điều tra và HCBC. Một số đơn vị cần phải xây dựng mới, mở rộng trụ sở cơ quan, tạo điều kiện làm việc thuận lợi cho các Điều tra viên. Đặc biệt, cần cải tạo và xây dựng lại trại tạm giam, nhà tạm giữ để đảm bảo yêu cầu giam giữ cũng như phục vụ tốt cho công tác HCBC. Tăng cường phương tiện kỹ thuật cần trang bị cho Điều tra viên hỗ trợ cho công tác HCBC như: Máy quay, máy ghi âm, ghi hình có âm thanh…

Sáu là, tăng cường công tác chỉ đạo, lãnh đạo HCBC phạm tội TCTS trên địa bàn thành phố Hà Nội. Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra cần nắm bắt toàn bộ hoạt động điều tra vụ án thông qua việc phê duyệt kế hoạch điều tra, báo cáo của các Điều tra viên trực tiếp thụ lý vụ án và thông qua ban chỉ huy Đội, có thể trực tiếp chỉ đạo hoặc giao cho ban chỉ huy Đội kiểm tra, chỉ đạo nhằm đạt hiệu quả cao nhất cho hoạt động HCBC, kịp thời phát hiện những sơ hở, thiếu sót để khắc phục, giúp đỡ Điều tra viên tháo gỡ khó khăn trong quá trình HCBC. Lãnh đạo đơn vị cần quan tâm chỉ đạo mối quan hệ phối hợp với các lực lượng nghiệp vụ khác trong công tác HCBC và trực tiếp chỉ đạo phối hợp giữa HCBC với biện pháp điều tra khác nhằm thu thập thông tin, tài liệu hỗ trợ cho hoạt động hỏi cung hoặc kiểm tra, so sánh, đánh giá mức độ chính xác trong lời khai của bị can.

Đinh Trung Dũng

Lớp ĐT1 - CH25, Học viện CSND

Tài liệu tham khảo:

1. Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an thành phố Hà Nội (2018), Báo cáo tổng kết năm, từ năm 2014 đến tháng 6 năm 2018.

2. Quốc Hội (2015), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Nxb Lao động, Hà Nội.

3. Hồ sơ các vụ án TCTS được khởi tố điều tra trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2015 đến tháng 6/2018.

 

 

 

 

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi