Thứ Hai, 24/9/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Cuộc cách mạng 4.0 và những vấn đề đặt ra trong công tác phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia

1. Cuộc cách mạng 4.0 và những tác động, ảnh hưởng đối với tình hình trật tự, an toàn xã hội nói chung và tình hình tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nói riêng

Lịch sử nhân loại đã trải qua ba cuộc cách mạng công nghiệp lớn và đang bước vào một cuộc cách mạng công nghiệp mới. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (còn gọi là cuộc cách mạng 4.0 - Industrie 4.0) hàm chứa một sự thay đổi cách lớn lao không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, khoa học công nghệ mà cả văn hóa, xã hội và sẽ gây ảnh hưởng toàn diện đến tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó có vấn đề an ninh trật tự nói chung và công tác phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nói riêng.

Cuộc cách mạng 4.0 tác động mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực với sự xuất hiện của robot có trí tuệ nhân tạo mang lại nhiều ứng dụng trong xã hội. Với ưu điểm làm việc 24/24, không cần trả lương, đóng thuế, bảo hiểm… việc sử dụng phổ biến các robot trong các cơ sở sản xuất sẽ đe dọa nghiêm trọng đến khả năng sử dụng lao động con người. Trong tương lai, tình trạng thất nghiệp do việc thay thế người lao động bằng người máy sẽ diễn ra ở nhiều lĩnh vực kinh tế như dệt may, dịch vụ, giải trí, y tế, giao thông, giáo dục… Theo báo cáo của Tổ chức lao động quốc tế (ILO), ở Việt Nam có khoảng 86% lao động trong ngành may mặc, da giày sẽ chịu chung tác động từ làn sóng tự động hóa, công nghiệp hóa của ngành. Do đó, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang đặt ra cho Việt Nam những vấn đề phức tạp về TTATXH, trong đó có vấn đề ninh mạng, an ninh thông tin, các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm xâm phạm sở hữu trí tuệ, đặc biệt là khi các loại tội phạm này hoạt động theo phương thức có tổ chức xuyên quốc gia.

Tội phạm sử dụng công nghệ cao được xếp vào nhóm có nguy cơ đe dọa an ninh lớn nhất đối với các quốc gia, gây ra những tổn thất nặng nề trên phạm vi đặc biệt rộng nếu không được kịp thời phát hiện, ngăn chặn. Theo thống kê từ Trung tâm ứng cứu khẩn cấp máy tính Việt Nam (VNCERT), hơn 134.000 sự cố an ninh mạng đã xảy ra trong năm 2016 (bao gồm sự cố Phishing, Malware và Deface), tăng gấp bốn lần so với năm 2015. Trước đó, cùng nhận định với VNCERT, trong báo cáo tình hình an ninh mạng mới đây, Tập đoàn Công nghệ Bkav cũng ghi nhận rằng, năm 2016 vừa qua là năm bùng nổ của Ransomware (một loại mã độc) khi mà trung bình 100 email nhận được thì 1,6 email có chứa Ransomware. Cũng theo báo cáo này, người dùng Việt Nam đã chịu thiệt hại lên đến 10.400 tỷ đồng, tăng gần 9.000 tỷ đồng so với mức thiệt hại năm 2015. Thông qua các diễn đàn trên mạng Internet (còn gọi là underground hay thế giới ngầm), tội phạm sử dụng công nghệ cao thường tìm kiếm, tập hợp, liên kết với nhau để chia sẻ công cụ, cách thức, thủ đoạn phạm tội. Vì vậy, thủ đoạn của chúng ngày càng tinh vi, kín đáo và có sự thay đổi phương thức liên tục nhằm lẩn tránh sự phát hiện của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Đặc biệt, tội phạm sử dụng công nghệ cao hoạt động có tổ chức “luôn tìm cách tạo dựng lên vỏ bọc hợp pháp của một công ty, một doanh nghiệp, một tổ chức” hoạt động trong lĩnh vực này để dễ dàng tạo dựng mối quan hệ, đi sâu vào thu thập thông tin hoạt động của những doanh nghiệp làm ăn chân chính nhằm chiếm đoạt tài sản.

Ngoài các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao, các loại tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia khác cũng thường lợi dụng triệt để các thành tựu khoa học công nghệ hiện đại của cuộc cách mạng 4.0 như thành tựu về giao thông liên lạc, công nghệ thông tin, công nghệ sao chụp, làm giả các giấy tờ chứng minh nhân thân, nguồn gốc, thay đổi nhận dạng… để dễ dàng đi lại, tìm kiếm thông tin, liên lạc, trao đổi với nhau về phương thức, thủ đoạn nhằm thực hiện các hoạt động phạm tội hoặc trốn tránh sự truy bắt của các cơ quan luật pháp. Trong 10 năm qua, các lực lượng chức năng của Bộ Công an đã phát hiện, khởi tố, điều tra 1.260 vụ án có yếu tố nước ngoài. Trong tổng số 2.041 đối tượng bị bắt giữ có 692 đối tượng là người nước ngoài. Ở Việt Nam, tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia hoạt động đa dạng trên nhiều lĩnh vực, bao gồm: Tội phạm mua bán người, tội phạm về ma túy, tội phạm sản xuất, buôn bán tiền giả, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tội phạm đánh bạc, gá bạc, tổ chức mại dâm... Nổi lên là:

- Tội phạm sử dụng công nghệ cao: Gia tăng nhanh chóng nhất là trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng. Thủ đoạn chủ yếu của loại tội phạm này là sử dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới để tấn công vào trang điện tử của các doanh nghiệp hoặc xâm nhập vào các cơ sở dữ liệu của các ngân hàng để lấy cắp thông tin thẻ tín dụng rồi làm thẻ tín dụng giả và rút tiền tại các máy ATM tại Việt Nam. Chúng hoạt động rất phức tạp và thường xuyên thay đổi phương thức, thủ đoạn để đối phó với các cơ quan chức năng.

- Tội phạm về ma túy: Trong những năm gần đây, tính có tổ chức và quốc tế cùng các yếu tố liên quan đến nước ngoài của tội phạm về ma túy ở Việt Nam rõ nét hơn. Việt Nam không chỉ là địa điểm tiêu thụ, trung chuyển, đồng thời là nơi các đối tượng sử dụng các thành tựu, phương tiện khoa học công nghệ để điều chế, sản xuất một số loại ma túy tổng hợp để tiêu thụ nội địa hoặc vận chuyển đi các nước. Nhìn chung, các đối tượng thường sử dụng các phương tiện thông tin, liên lạc hiện đại để điều hành việc sản xuất, mua bán, vận chuyển trái phép chất ma túy khiến cho tình hình tội phạm về ma túy vẫn diễn biến hết sức phức tạp, trên tất cả các tuyến biên giới đường bộ và tuyến đường biển, đường hàng không.

- Tội phạm mua bán người và đưa người ra nước ngoài trái phép: Đây cũng là loại tội phạm có diễn biến phức tạp, theo chiều hướng gia tăng với nhiều thủ đoạn mới tinh vi, xảo quyệt hơn như kết hôn giả, lợi dụng miễn thị thực nhập cảnh (visa), sử dụng hộ chiếu giả để đưa phụ nữ và trẻ em Việt Nam ra nước ngoài hoạt động mại dâm, bán làm vợ người nước ngoài, bóc lột sức lao động... Một số đối tượng lợi dụng các loại máy móc, phương tiện, chương trình phần mềm công nghệ cao để làm giả các loại giấy tờ tùy thân như hộ chiếu, thị thực để dễ dàng qua lại các cửa khẩu.

- Tội phạm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản: Tội phạm sử dụng công nghệ cao để lừa đảo chiếm đoạt tài sản gia tăng một cách đáng báo động trong thời gian gần đây. Các đối tượng lừa đảo bằng hình thức tặng quà, thông báo trúng thưởng qua facebook, zalo và các mạng xã hội khác có tài khoản hoặc địa chỉ tại nước ngoài, cấu kết với những người trong nước để giả danh cán bộ bưu điện, cán bộ các công ty vận chuyển hàng hóa, bưu phẩm để chiếm đoạt tiền của người dân. Khi người bị hại tin tưởng, chúng sẽ đưa ra tình huống khác để dụ người bị hại chuyển tiền vào tài khoản cho chúng để có thể lấy được món quà.

- Tội phạm sản xuất, buôn bán tiền giả, hàng giả, gian lận thương mại, buôn lậu, trốn thuế xuất nhập khẩu, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại điện tử. Lợi dụng các thành tựu khoa học công nghệ, tội phạm hoạt động sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ các loại tiền giả (tiền Việt Nam giả, ngoại tệ giả) diễn biến phức tạp và có chiều hướng tăng. Ngoài ra, còn xuất hiện một số đối tượng người nước ngoài sử dụng séc giả, thẻ tín dụng giả, phát hành và đưa các loại tiền ảo như bitcoin vào phương tiện thanh toán đối với các loại hàng hóa buôn lậu, để trốn thuế hoặc huy động vốn rồi thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nhìn chung, các đối tượng phạm tội chủ yếu lợi dụng những “kẽ hở” của pháp luật, những hạn chế trong công tác quản lý, kiểm soát để trốn thuế, cùng với “những khó khăn trong quản lý và kiểm soát các dòng chu chuyển vốn quốc tế dễ dẫn đến mất cân đối về cung - cầu tiền tệ”.

Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia lợi dụng các thành tựu khoa học công nghệ của cuộc cách mạng 4.0 để phạm tội rất đa dạng về thành phần trong xã hội, bao gồm cả những người có trình độ về khoa học, công nghệ trong và ngoài nước, có cả những băng nhóm tội phạm do người Việt Nam ở nước ngoài thực hiện rồi trốn về Việt Nam hoặc người nước ngoài đến gây án ở Việt Nam. Nhiều đối tượng người nước ngoài vào Việt Nam thực hiện hoạt động lừa đảo bằng thẻ tín dụng, lừa đảo thông qua việc thực hiện hợp đồng kinh tế qua mạng Internet, tội phạm sử dụng công nghệ cao. Các đối tượng phạm tội thường tập trung vào các lĩnh vực mà Việt Nam còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong quản lý cũng như trong đấu tranh phòng, chống tội phạm như lĩnh vực tài chính ngân hàng, lĩnh vực đầu tư giáo dục, chứng khoán... với những thủ đoạn hết sức tinh vi.

2. Một số giải pháp nhằm tăng cường công tác phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia trong bối cảnh cuộc cách mạng 4.0

Trước thực tiễn tình hình tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia liên quan đến Việt Nam, lực lượng Cảnh sát nhân dân (CSND) đã và đang áp dụng nhiều biện pháp tăng cường phòng ngừa, đấu tranh có hiệu quả, góp phần tích cực giữ gìn trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường đầu tư lành mạnh, phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Trong thời gian tới, tình hình thế giới, khu vực và trong nước tiếp tục có những diễn biến phức tạp, nhất là sự tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính thế giới và phục hồi sau khủng hoảng; mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, khủng bố, tranh chấp lãnh thổ, biển đảo và tranh chấp thương mại trong bối cảnh toàn cầu hóa... đã và đang làm gia tăng các hoạt động tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, tác động và ảnh hưởng tiêu cực đến sự ổn định và phát triển của mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Để nâng cao chất lượng công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, góp phần bảo đảm sự ổn định và phát triển đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự chuyển biến nhanh chóng của tình hình quốc tế trong cuộc cách mạng 4.0 hiện nay, lực lượng Công an nhân dân (CAND) cần thực hiện một số giải pháp sau đây:

Một là, cần chủ động tham mưu cho Đảng, Nhà nước những vấn đề chiến lược nhằm hoàn thiện các cơ chế quản lý kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chủ trương, chính sách, giải pháp đồng bộ, có hiệu quả nhằm khắc phục sơ hở, thiếu sót trong quản lý kinh tế xã hội, tránh để các đối tượng phạm tội lợi dụng. Trong các hoạt động thương mại, kinh tế đầu tư, cần củng cố và hoàn thiện phương thức quản lý kinh tế, nâng cao trình độ quản lý cho các doanh nghiệp và người dân, kiềm chế đến mức thấp nhất tình trạng tội phạm lợi dụng các kẽ hở về quản lý kinh tế để hoạt động phạm tội. Tiếp tục tham mưu cho Chính phủ trong việc thực hiện có hiệu quả các Chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm; Chương trình quốc gia phòng, chống ma túy; Chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm mua bán người; phát huy sức mạnh tổng hợp của các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội và toàn dân trong phòng, chống tội phạm; nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về an ninh trật tự. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật; xây dựng môi trường xã hội lành mạnh; huy động các cấp, các ngành và người dân nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc phối hợp với các cơ quan thi hành pháp luật đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia nói riêng.

Hai là, cần nghiên cứu, đề xuất xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nói riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Trước hết, cần xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể điều chỉnh trong các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, chứng khoán, lĩnh vực thu hút đầu tư nước ngoài... Chú ý phát hiện các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh trong cuộc cách mạng khoa học công nghệ để chủ động đề xuất sửa đổi, bổ sung tội danh trong Bộ luật hình sự và hành vi vi phạm pháp luật trong Luật Xử lý vi phạm hành chính. Đồng thời, chủ động xây dựng, ban hành các văn bản hướng dẫn công tác điều tra, truy tố, xét xử đối với các loại tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật mới phát sinh. Ngoài ra, cần chủ động tham mưu, đề xuất Chính phủ tiếp tục tiến hành đàm phán với các nước để ký kết các hiệp định tương trợ tư pháp, hiệp định dẫn độ tội phạm giữa Việt Nam với các nước; đồng thời, chủ động ký kết các thỏa thuận hợp tác với các nước, các tổ chức quốc tế liên quan đến công tác hợp tác quốc tế đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia, nhằm tạo hành lang pháp lý để nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm.

Ba là, đổi mới nâng cao hiệu quả các giải pháp nghiệp vụ, làm tốt công tác nghiệp vụ cơ bản, công tác điều tra tố tụng, kết hợp với trao đổi thông tin tình hình tội phạm với Cảnh sát các nước; chủ động nghiên cứu tổng kết các phương thức thủ đoạn mới, trong đó có việc lợi dụng các thành tựu khoa học công nghệ để thực hiện các tội phạm truyền thống nhằm phát triển lý luận, tìm ra các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn, điều tra, xử lý kịp thời khi tội phạm xảy ra. Vận dụng có hiệu quả 7 biện pháp công tác công an phù hợp với điều kiện của sự phát triển cao khoa học - công nghệ trong đấu tranh phòng, chống tội phạm nhất là tội phạm có yếu tố nước ngoài, tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Tập trung nâng cao năng lực của các cơ quan điều tra cũng như hiệu quả công tác điều tra, xử lý tội phạm, kết hợp với tăng cường xây dựng lực lượng chuyên trách trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm có yếu tố nước ngoài, tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến Việt Nam.

Bốn là, đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác Công an, kết hợp với đầu tư kinh phí mua sắm, trang bị các phương tiện hiện đại vào công tác phòng ngừa tội phạm, phát hiện, thu thập các loại tài liệu, chứng cứ điện tử phục vụ công tác đấu tranh, xử lý tội phạm. Chủ động nghiên cứu, phát triển công nghiệp an ninh nhằm sản xuất các loại vũ khí, phương tiện kỹ thuật và công cụ chuyên dùng cho lực lượng CAND nhằm tiết kiệm chi phí mua sắm trang thiết bị, đồng thời nâng cao trình độ cho cán bộ, chiến sỹ và chủ động trong việc trang cấp cho các lực lượng chức năng, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung từ nước ngoài.

Năm là, phối hợp chặt chẽ với các ngành, các cơ quan trong phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là ngành thông tin truyền thông, tài chính, ngân hàng, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đầu tư, thương mại điện tử, chuyển tiền, chứng khoán… trong việc nắm tình hình liên quan đến hoạt động của tội phạm xuyên quốc gia; rà soát, phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lý nhà nước về thương mại, đầu tư, tài chính... để chủ động phòng ngừa, đấu tranh đạt hiệu quả cao. Cần xây dựng quy chế phối hợp liên ngành trong việc cung cấp thông tin về hoạt động có dấu hiệu trái pháp luật như lừa đảo, trốn thuế, buôn lậu, gian lận thương mại… và những vấn đề phức tạp liên quan đến quản lý kinh tế để chủ động phối hợp phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm, vi phạm pháp luật đạt hiệu quả cao; đồng thời đề ra các giải pháp kỹ thuật, giải pháp thay thế, những biện pháp ứng phó khẩn cấp đối với những tình huống đặc biệt nguy hiểm về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội nhằm hạn chế rủi ro, hậu quả tác hại của tội phạm.

Sáu là, tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, đặc biệt là cần chủ động và tích cực tham gia các khuôn khổ hợp tác song phương và đa phương, các tổ chức, hiệp hội thực thi pháp luật quốc tế như Interpol, Aseanapol, Cơ quan về phòng chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc (UNODC)... Ngoài ra, cần tận dụng tối đa sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế trong việc hợp tác chuyển giao công nghệ phòng, chống tội phạm; phối hợp với Cảnh sát các nước trong việc trao đổi thông tin, kiến thức về khoa học công nghệ, kỹ năng sử dụng các phương tiện kỹ thuật, kinh nghiệm phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia; mở các lớp huấn luyện, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác đấu tranh chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Bảy là, tiếp tục nghiên cứu phát triển, bổ sung lý luận về cuộc cách mạng 4.0, chiến tranh mạng, tội phạm mạng và đẩy mạnh đổi mới chương trình, nội dung đào tạo, tập huấn nâng cao trình độ mọi mặt cho cán bộ, chiến sỹ trong việc nhận thức, nắm bắt xu thế phát triển của cuộc cách mạng 4.0, trong đó nhấn mạnh việc trang bị các kiến thức, kỹ năng thực tiễn để giúp cán bộ, chiến sỹ có khả năng làm chủ các thành tựu khoa học công nghệ, đặc biệt là khoa học về máy tính, mạng Internet, các công nghệ thông tin liên lạc, công nghệ sản xuất tiền giả, các loại giấy tờ giả, công nghệ điều chế, sản xuất các loại ma túy tổng hợp, các kiến thức về nghiệp vụ tài chính, ngân hàng… từ đó chủ động phát hiện, ngăn chặn các loại tội phạm trong lĩnh vực này. Ngoài ra, cần có hình thức tuyển dụng, đãi ngộ xứng đáng nhằm thu hút số cán bộ có chuyên môn giỏi về khoa học công nghệ vào công tác trong lực lượng CAND; đồng thời, chú trọng công tác xây dựng lực lượng chuyên trách trong sạch, vững mạnh, kết hợp với việc đảm bảo chính sách giúp cán bộ yên tâm công tác./.            

Trung tướng Trần Văn Vệ

Chánh Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an​​ 

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi