Thứ Ba, 16/10/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Nâng cao hiệu quả công tác thu thập, sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội

Quận Bắc Từ Liêm là một quận thuộc thành phố Hà Nội, được thành lập theo Nghị quyết số 132/NQ-CP, ngày 27 tháng 12 năm 2013 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Từ Liêm để thành lập 02 quận Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm, cùng với tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhiều hộ dân trước đây sống bằng nghề nông nghiệp, nay do không còn đất canh tác số lượng người thất nghiệp, lao động tự do, công nhân đến làm ăn, sinh sống trên địa bàn ngày càng tăng cùng với đó là số lượng lớn sinh viên của các trường đại học trên địa bàn đã tạo nên những điểm nóng về an ninh, trật tự (ANTT); trở thành một trong những nguyên nhân làm gia tăng tình hình tội phạm nói chung, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói riêng.

Thực tiễn tình hình tội phạm lừa đảo trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm cho thấy, từ năm 2014 - tháng 6/2018 trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm xảy ra 69 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an quận Bắc Từ Liêm tiến hành điều tra, làm rõ và khởi tố 69 vụ án với 91 bị can, trung bình mỗi vụ số tiền gây thiệt hại ước tính 254 triệu đồng/vụ. Đối tượng phạm tội phần lớn là những đối tượng từng trải, am hiểu về xã hội, có nhiều thủ đoạn hoạt động tinh vi, nhất là thủ đoạn gây lòng tin với người bị hại nên trong quá trình gây án các đối tượng đã chủ động xóa dấu vết, tài liệu liên quan đến hành vi phạm tội, gây khó khăn rất lớn cho quá trình điều tra. Bên cạnh đó, các đối tượng thực hiện hành vi phạm tội ngày càng tinh vi, xảo quyệt, số tiền các đối tượng chiếm đoạt của người bị hại ngày càng tăng qua các năm đã để lại hậu quả ngày càng lớn cho xã hội. 

Khảo sát thực tế quá trình điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo chức năng của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an quận Bắc Từ Liêm cho thấy, hầu hết các biện pháp điều tra được sử dụng trong quá trình điều tra đều phát huy hiệu quả, thu thập được các tài liệu, chứng cứ cần thiết để chứng minh làm rõ các tình tiết trong vụ án. Kết quả khảo sát xác định các biện pháp sử dụng phổ biến trong quá trình điều ta vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản đó là: Hỏi cung bị can (69/69 vụ đạt tỷ lệ 100%); lấy lời khai của người làm chứng, người bị hại, người có quyền lợi liên quan đến vụ án (69/69 vụ đạt tỷ lệ 100%); Trưng cầu giám định (69/69 vụ đạt tỷ lệ 100%); khám xét (52/69 vụ chiếm tỷ lệ 75,4%); tiến hành các biện pháp hành chính công khai. Trong quá trình tiến hành các biện pháp điều tra, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an quận Bắc Từ Liêm đã tuân thủ nghiêm chỉnh các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và các quy định khác của Pháp luật về trình tự, thủ tục. Đồng thời, thông qua các biện pháp điều tra kể trên, cơ quan điều tra về cơ bản đã thu thập được các tài liệu, chứng cứ quan trong chứng minh bản chất của vụ án đó là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người phạm tội.

Nghiên cứu hồ sơ vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản cho thấy, các Điều tra viên đã nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của việc sử dụng chứng cứ trong quá trình chứng minh. Trong quá trình điều tra, Điều tra viên cũng thường xuyên sử dụng chứng cứ để so sánh, đối chiều với các tài liệu, chứng đã có để kiểm tra tính chính xác, giá trị chứng minh của chứng cứ thu được, đảm bảo tính khách quan của các hoạt động điều tra. Đối với trường hợp sử dụng chứng cứ làm căn cứ kết luận về hành vi phạm tội của bị can, đa số Điều tra viên đã sử dụng cả chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội, chứng cứ chứng minh tình tiết tăng nặng cũng như các tình tiết giảm nhẹ cho bị can đảm bảo tính toàn diện của vụ án tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình truy tố, xét xử. Vận dụng linh hoạt, sáng tạo các chiến thuật trong từng tình huống điều tra, kết hợp nhuần nhuyễn giữa các hoạt hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ trong quá trình tiến hành các hoạt động điều tra để nâng cao chất lượng hiệu quả của các hoạt động này.

Từ việc tiến hành các hoạt động thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ một cách thận trọng, chính xác và hiệu quả, đảm bảo tính khách quan, toàn diện trong quá trình điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tỷ lệ án kết thúc điều tra cao, hệ thống chứng cứ chứng minh được thu thập, tích lũy trong hồ sơ vụ án chính xác, đầy đủ, đảm bảo việc chứng minh sự thật của vụ án theo quy định tại Điều 85, Bộ luật TTHS 2015. Tuy nhiên, từ thực tế hoạt động điều tra cho thấy, hoạt động trên vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: Việc thu thập chứng cứ trong một số vụ án chưa được tiến hành khẩn trương, kịp thời, chưa thực hiện đúng quy trình; việc trưng cầu giám định trong một số vụ án chưa kịp thời, không thu được mẫu so sánh hay mẫu thu không đảm bảo về số lượng, chất lượng dẫn đến tình trạng không thế đưa ra kết luận để phục vụ cho công tác điều tra... Trên thực tế, cơ quan điều tra mới chỉ chú trọng và áp dụng một số biện pháp như: Hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, khám xét, trưng cầu giám định,… còn các biện pháp khác như: Thực nghiệm điều tra, đối chất, nhận dạng… áp dụng để thu thập chứng cứ trong các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản chiếm tỷ lệ thấp, chưa được chú trọng; đối với những vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà đối tượng phạm tội là những người có nhiều tiền án, tiền sự, lưu manh chuyên nghiệp thì việc tiến hành khám xét nơi ở, nơi làm việc của các đối tượng này gặp nhiều khó khăn do các đối tượng đã bố trí, sắp xếp che dấu, ngụy trang, tẩu tán, tiêu hủy vật chứng của vụ án một cách tinh vi, xảo quyệt.

Mặt khác, do tính chất của loại tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giám định nhất là giám định tài liệu, giám định chữ viết, chữ ký, con dấu… Trang thiết bị, phương tiện khoa học - kỹ thuật, công cụ hỗ trợ, phục vụ cho hoạt động điều tra nói chung, hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ nói riêng còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Số lượng Điều tra viên điều tra còn thiếu, chưa đáp ứng được tình hình, diễn biến của tội phạm hình sự nói chung, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói riêng. Trình độ năng lực, chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn đối với hoạt động thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong điều tra tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản của một số Điều tra viên  còn hạn chế.

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ trong điều tra tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an quận Bắc Từ Liêm cùng những dự báo về tình hình tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm trong thời gian tới, tác giả bài viết xin đề xuất, khuyến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an quận Bắc Từ Liêm như sau:

Thứ nhất, cần nâng cao hiệu quả các hoạt động điều tra theo tố tụng phục vụ hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, cụ thể cần thực hiện tốt các mặt công tác sau:

- Tiến hành nhanh chóng, có hiệu quả công tác tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Công tác tiếp nhận và xử lý tin báo tố giác tội phạm là những hoạt động đầu tiên của quá trình điều tra vụ án. Do vậy, việc thực hiện hoạt động này nhanh chóng, có hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho Cơ quan điều tra thu thập được những thông tin quan trọng về vụ án, những thông tin này sẽ là cơ sở để xác định chính xác nhất các biện pháp thu thập chứng cứ chứng minh và làm rõ sự thật khách quan của vụ án hình sự.

Nâng cao hiệu quả công tác trực ban, luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các cơ quan tổ chức xã hội, người dân trên địa bàn đến cung cấp tin tức về các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Việc kiểm tra, xác minh, xử lý các thông tin, tài liệu thu thập được qua quá trình tiếp nhận đơn thư cần được tiến hành khẩn trương, đầy đủ và nghiêm túc theo các quy định tại Thông tư 01/2017/TTLT-BCA-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 và những quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.

- Thực hiện có hiệu quả các biện pháp điều tra phục vụ cho hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nâng cao hiệu quả công tác trưng cầu giám định nhằm phục vụ cho hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong điều tra tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

- Nâng cao hiệu quả hoạt động khám xét thu thập các tài liệu, chứng cứ có ý nghĩa với hoạt động điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Khám xét có vai trò rất quan trọng đối với hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, thông qua hoạt động điều tra này giúp cho Cơ quan điều tra có thể thu thập những tài liệu, chứng cứ quan trọng góp phần điều tra, làm rõ vụ án. Đồng thời, cần chủ động tiến hành các hoạt động điều tra cần thiết theo quy định của pháp luật để kiểm tra, đánh giá, củng cố chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả các hoạt động trinh sát và các hoạt động nghiệp vụ khác phục vụ công tác thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Khi phát hiện thông tin về vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản xảy ra cần căn cứ vào điều kiện hoàn cảnh thực tế nhanh chóng triển khai đồng bộ, song song các biện pháp trinh sát cần thiết kết hợp với các biện pháp điều tra theo Tố tụng hình sự, các biện pháp hành chính công khai để phát hiện và thu giữ kịp thời các tài liệu, chứng cứ chứng minh làm rõ các tình tiết trong vụ án. Vì thực tế cho thấy, việc triển khai các biện pháp trinh sát hợp lý sẽ giúp theo dõi, giám sát hoạt động của các đối tượng phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây là một trong những điểm mấu chốt để nắm bắt phương thức thủ đoạn phạm tội của các đối tượng, công cụ phương tiện mà đối tượng sử dụng để thực hiện hành vi lừa đảo, quá trình sử dụng tiền, tài sản chiếm đoạt được, nơi tẩu tán, cất giấu những tài liệu chứng cứ của vụ án để hỗ trợ cho việc tiến hành các biện pháp của tố tụng nhằm phát hiện, thu giữ vật chứng của vụ án.

Thứ ba, tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng hữu quan trong công tác thu thập, sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự. Thực tế hoạt động điều tra vụ án hình sự nói chung, điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói riêng cho thấy, quan hệ phối hợp giữa các lực lượng có ý nghĩa rất quan trọng do chính yêu cầu điều tra thu thập chứng cứ đòi hỏi, nhất là quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra với lực lượng trinh sát và lực lượng Kỹ thuật hình sự. Mối quan hệ được tiến hành trong suốt quá trình tổ chức và tiến hành các hoạt động điều tra nhằm: Thu thập chứng cứ trong quá trình khám xét, truy bắt thủ phạm theo dấu vết nóng, xác định người bị hại và người làm chứng, truy tìm vật chứng, nhất là công cụ, phương tiện gây án và tài sản bị chiếm đoạt, xác định đối tượng gây án và tiến hành các hoạt động điều tra khác để thu thập chứng cứ.

Tăng cường sự phối hợp giữa Cơ quan điều tra và kỹ thuật viên có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thực hiện các hoạt động điều tra như: Khám nghiệm hiện trường, khám xét, trưng cầu giám định… Tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa hai lực lượng nói trên sẽ góp phần làm cho hoạt động thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ thuận lợi chính xác và hiệu quả hơn. Ngoài ra, trong quá trình điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Cơ quan Cảnh sát điều tra cần phải phối hợp chặt chẽ với các lực lượng khác, với các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội trong và ngoài địa bàn quận Bắc Từ Liêm để thu thập tài liệu chứng cứ. Chẳng hạn, yêu cầu các lực lượng khác tham gia bắt giữ thủ phạm, truy tìm vật chứng, bảo vệ người làm chứng hoặc bị hại, yêu cầu các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội nơi xảy ra vụ án cung cấp tài liệu, chứng cứ về vụ án, phối hợp với các ngành hữu quan để chuyển hóa tài liệu chứng cứ.

Thứ tư, nâng cao trình độ pháp luật, nghiệp vụ, đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp cho đội ngũ Điều tra viên, Cán bộ điều tra. Từ những yêu cầu của thực tiễn đối với hoạt động thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự trong tình hình hiện nay cần thiết phải đổi mới công tác tổ chức và cán bộ của Cơ quan điều tra mà một trong những nhiệm vụ hàng đầu chính là việc nâng cao chất lượng đội ngũ Điều tra viên trên các mặt đó là: Trình độ pháp luật - nghiệp vụ, đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp, để đảm bảo yêu cầu Điều tra viên cần phải có những tiêu chuẩn sau:

- Về trình độ pháp luật và chuyên môn nghiệp vụ: Điều tra viên và cán bộ điều tra cần được thường xuyên tập huấn, bồi dưỡng kiến thức về pháp luật kiến thức, trước hết là Luật hình sự và Luật Tố tụng hình sự, các văn bản pháp luật khác điều chỉnh việc thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ. Bên cạnh đó, Điều tra viên  cũng cần được trang bị những kiến thức về thực tiễn áp dụng Pháp luật hình sự, Tố tụng hình sự. Cần được trang bị những kiến thức về chính trị - xã hội sâu sắc để vận dụng đúng đắn đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn điều tra vụ án, đặc biệt là đường lối xử lý đối với các hành vi phạm tội và xử lý đối với từng đối tượng phạm tội cụ thể. Nắm được các quy định của Bộ Công an về công tác nghiệp vụ cơ bản của lực lượng trinh sát để hỗ trợ cho việc thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ chứng minh làm rõ vụ án.

- Về đạo đức nghề nghiệp: Điều tra viên và cán bộ điều tra cần có đức tính thận trọng, tỷ mỉ đồng thời phải linh hoạt, sáng tạo, ứng xử hợp lý trong mọi tình huống điều tra vụ án. Có tinh thần trách nhiệm cao và công tâm khi tiến hành các hoạt động điều tra vụ án. Trong mọi trường hợp xảy ra cần tuân thủ và thực hiện nghiêm chỉnh các nguyên tắc của Bộ luật hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự. Có lập trường kiên định chỉ tuân theo pháp luật khi tiến hành các hoạt động điều tra thu thập chứng cứ, có tác phong quần chúng, tôn trọng và lắng nghe ý kiến của các bên tham gia tố tụng điều tra.

- Về kỹ năng nghề nghiệp: Điều tra viên phải được đào tạo kỹ năng suy luận, phân tích, tổng hợp thông tin từ các tài liệu, chứng cứ đã thu thập được. Trên cơ sở đó định hướng cho hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ trong quá trình điều tra các vụ án hình sự. Cần được thường xuyên bồi dưỡng nâng cao kỹ năng sử dụng các chiến thuật trong quá trình sử dụng các biện pháp điều tra như: Chiến thuật hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, khám xét… Đồng thời cũng cần phải được bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng tổ chức tiến hành các công tác nghiệp vụ như: Điều tra cơ bản, sưu tra, xây dựng và sử dụng công tác cộng tác viên bí mật, tiến hành đấu tranh chuyên án, khai thác sử dụng các phương pháp nghiệp vụ.

Thứ năm, tăng cường trang thiết bị cần thiết phục vụ cho công tác thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Hiện nay, các trang thiết bị phục vụ cho công tách thu thập, sử dụng chứng cứ của Cơ quan Cảnh sát điều tra còn tương đối hạn chế, đặc biệt là các phương tiện để lưu trữ hồ sơ vụ án, phương tiện lưu trữ, bảo quản tài liệu chứng cứ cũng như các phương tiện, thiết bị phục vụ cho công tác kiểm tra, đánh giá các tài liệu, chứng cứ đã thu thập được của vụ án. Vì vậy, để nâng cao hiệu quả hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo chức năng của Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an quận Bắc Từ Liêm thì một trong những giải pháp cần phải thực hiện trong thời gian tới đó là trang bị cơ sở vật chất, trang thiết bị cơ bản phục vụ cho hoạt động thu thập, đánh giá và sử dụng chứng cứ.

Cần đầu tư trang bị các phương tiện để bảo quản, lưu trữ tài liệu chứng cứ của vụ án cho các Điều tra viên  như: Tủ đựng tài liệu cá nhân cho từng cán bộ, chiến sĩ đảm bảo yếu tố an toàn, bảo mật, đây là phương tiện cần thiết và có thể thực hiện ngay bởi hiện nay các tủ trang bị cho cán bộ điều tra đã cũ, không đủ diện tích sử dụng cũng như là độ an toàn, bảo mật để bảo quản, lưu giữ tài liệu chứng cứ; máy tính xách tay cá nhân không chỉ là công cụ cần trang bị cho từng Điều tra viên để lưu giữ, bảo quản các tài liệu thu được từ ổ cứng, thiết bị lưu trữ của người phạm tội, đồng thời, đây còn là phương tiện cần thiết để có thể nghiên cứu, đánh giá các chứng cứ và các tài liệu trinh sát kỹ thuật để phục vụ cho việc tiến hành các hoạt động điều tra khác, việc sử dụng máy tính xách tay cá nhân còn tăng thêm độ bảo mật thông tin trong quá trình điều tra từng vụ án vì mỗi Điều tra viên sử dụng một máy có một mật khẩu sử dụng riêng thay vì toàn bộ Điều tra viên, Cán bộ điều tra của cơ quan Cảnh sát điều tra dùng chung 2 - 3 máy tính như hiện nay.

- Cần đầu tư xây dựng những phòng tạm giam tiêu chuẩn có gắn các thiết bị kỹ thuật để thực hiện các hoạt động trinh sát kỹ thuật trong buồng giam để tiện cho việc theo dõi di biến động, diễn biến tâm lý của các bị can trong quá trình hỏi cung bị can để khai thác các thông tin về vụ án và phục vụ hỗ trợ cho việc áp dụng các chiến thuật hỏi cung bị can. Thiết kế, xây dựng những phòng hỏi cung, lấy lời khai chuyên dụng có đầy đủ các công cụ, trang thiết bị kỹ thuật cần thiết để phục vụ cho hoạt động hỏi cung, lấy lời khai bao gồm: Kính nhìn một chiều, máy ghi âm, máy quay video, micro, bàn ghế… đảm bảo tiêu chuẩn để có thể ghi nhận toàn bộ nội dung và các diễn biến của buổi hỏi cung, lấy lời khai, từ đó đảm bảo phát huy tối đa hiệu quả thu thập chứng cứ từ hai hoạt động này.

Có thể nói, hoạt động thu thập, sử dụng chứng cứ có vai trò đặc biệt quan trọng trong điều tra vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trong đó, quá trình thu thập sử dụng chứng cứ cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với nhau, áp dụng linh hoạt sáng tạo những biện pháp, phương pháp, chiến thuật nghiệp vụ và các phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ. Hy vọng rằng trong thời gian tới, cùng với những nỗ lực trong việc nâng cao chất lượng công tác điều tra vụ án hình sự nói chung, công tác điều tra các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói riêng của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Bắc Từ Liêm sẽ có nhiều chuyển biến tích cực.

Trần Nhật Quang

Học viên Cao học khóa 25, Học viện CSND

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi