Thứ Năm, 15/11/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Nâng cao hiệu quả công tác hỏi cung bị can trong điều tra vụ án trộm cắp tài sản ở nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

Theo thống kê của Bộ An ninh nước CHDCND Lào cho thấy, các vụ án TCTS tại Lào có diễn biến khá phức tạp (trung bình mỗi năm xảy ra trên 2.000 vụ, số đối tượng bị bắt giữ trên 3.000 đối tượng), thủ đoạn hoạt động phạm tội của các đối tượng ngày càng tinh vi, xảo quyệt, tài sản trộm cắp hầu hết là tài sản công dân nên đã gây rất nhiều hoang mang, dư luận xấu trong quần chúng, làm giảm uy tín của lực lượng Cảnh sát, Bộ An ninh nước CHDCND Lào.

Sau khi bắt giữ được đối tượng, việc tiếp theo là phải tiến hành công tác hỏi cung bị can để làm rõ sự thật của vụ án và hành vi phạm tội của chúng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, ở nước CHDCND Lào, hoạt động hỏi cung bị can vẫn còn những hạn chế, vướng mắc, như: Trình độ pháp luật, nghiệp vụ của không ít cán bộ điều tra chưa đảm bảo theo yêu cầu của thực tiễn; cán bộ điều tra chưa nghiên cứu kỹ các tài liệu có trong hồ sơ vụ án; chưa biết sử dụng một cách nhạy bén, linh hoạt các chứng cứ chứng minh tội phạm có trong hồ sơ vụ án; chưa thực hiện hết các phương pháp, chiến thuật trong quá trình hỏi cung bị can, nhất là đối với những bị can có thái độ lì lợm không chịu khai nhận, cố che giấu hành vi phạm tội của mình…

Vì vậy, để công tác hỏi cung bị can vụ án TCTS đạt kết quả tốt, cán bộ điều tra của lực lượng Cảnh sát ĐT-XH, Bộ An ninh nước CHDCND Lào cần thực hiện các nội dung, yêu cầu sau đây:

Một là, phải làm tốt công tác nghiên cứu hồ sơ, tài liệu, biết phân tích, đánh giá, tổng hợp các tình tiết có liên quan đến vụ án, về đặc điểm nhân thân, quan hệ xã hội của bị can... phục vụ yêu cầu công tác hỏi cung bị can các vụ án trộm cắp tài sản đạt hiệu quả cao. Để đáp ứng được những yêu cầu này, đòi hỏi mỗi cán bộ điều tra cần thực hiện tốt các nội dung sau:

- Nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện hồ sơ của vụ án nhằm xác định rõ bản chất, đặc điểm, những diễn biến chính của vụ án, tình trạng, kết quả điều tra đã đạt được, những khó khăn, vướng mắc hiện nay, những yêu cầu, nhiệm vụ điều tra cần giải quyết nói chung, giải quyết bằng hỏi cung bị can nói riêng.

- Nghiên cứu kỹ tài liệu, chứng cứ phản ánh về những đặc điểm nhân thân bị can, như: Dân tộc, nơi cư trú, trình độ văn hóa, thành phần xã hội, nghề nghiệp; thói quen, đặc điểm tâm lý; tiền án tiền sự; quan hệ gia đình, quan hệ xã hội của bị can, v.v...

- Nghiên cứu kỹ tài liệu, chứng cứ thu thập được từ các biện pháp điều tra khác như: Lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, các công cụ, phương tiện, vật chứng, v.v... phản ánh về hành vi phạm tội của bị can, các tài liệu từ nguồn thông tin ban đầu phản ánh về những dấu hiệu nghi vấn hành vi phạm tội của bị can và các đồng phạm khác. Trong đó, phải xác định rõ những tài liệu nào đã được kiểm tra xác minh, có giá trị pháp lý, tài liệu nào cần được kiểm tra, xác minh lại.

- Nghiên cứu đánh giá một cách khách quan những ưu điểm, những yếu kém, sai sót trong các lần hỏi cung trước đó, từ việc thiết lập tâm lý, đặt câu hỏi, lựa chọn thời điểm sử dụng, thứ tự việc sử dụng đối với từng loại chứng cứ có giá trị chứng minh khác nhau để trực tiếp đấu tranh với bị can, cũng như lý do, hình thức, phương pháp mà bị can đã áp dụng để chối tội, từ chối khai báo hoặc phản cung.

Việc nghiên cứu hồ sơ tài liệu, phải được tiến hành khẩn trương, kiểm tra đánh giá phân tích, so sánh một cách khách quan, toàn diện tất cả các tài liệu có liên quan đến vụ án và bị can; cả tài liệu chứng cứ chứng minh bị can có tội và tài liệu chứng cứ chứng minh bị can vô tội; xem xét cả hình thức lẫn nội dung tài liệu và không được nhận thức bằng cảm tính chủ quan, định kiến. Bởi vì, đây là những thông tin rất quan trọng, giúp cán bộ điều tra có thể đánh giá được nhân cách, bản lĩnh gian dối của bị can, những yếu tố tâm lý, nghề nghiệp, dân tộc, văn hóa, v.v... Có tác động ảnh hưởng đến nhận thức của bị can, đến việc thực hiện hành vi phạm tội của bị can và đến thái độ ngoan cố không khai báo hoặc cố tình khai báo sai của bị can, cũng như những yếu kém sai sót của chính bản thân cán điều tra hoặc của các đồng nghiệp khác trong quá trình hỏi cung bị can phạm tội TCTS. Điều đó giúp cán bộ điều tra chủ động hơn, thực hiện có hiệu quả hơn việc sử dụng chứng cứ cũng như các chiến thuật khác để hỏi cung bị can phạm tội TCTS.

Hai là, xác định đúng nguyên nhân điều kiện dẫn đến tình trạng bị can từ chối khai báo, cố tình khai báo sai hoặc phản cung, v.v... Để làm rõ yêu cầu, nhiệm vụ hỏi cung bị can phạm tội TCTS.

Đây là hai mặt của một vấn đề, là yêu cầu rất quan trọng trong hỏi cung bị can phạm tội TCTS, nó chi phối toàn bộ các vấn đề tiếp theo, từ nội dung nghiên cứu tài liệu, xác định các tài liệu chứng cứ cần sử dụng, các phương pháp, chiến thuật hỏi cung bị can phạm tội TCTS cần áp dụng, v.v... Trong mỗi tình huống chối tội, cố tình khai báo sai của bị can đều có nguyên nhân, điều kiện khác nhau. Chỉ có trên cơ sở làm rõ điều đó, cán bộ điều tra mới có thể có cơ hội sử dụng chứng cứ để đấu tranh, tác động tâm lý bị can giải quyết tốt yêu cầu nhiệm vụ hỏi cung bị can phạm tội TCTS. Để đáp ứng được vấn đề đặt ra, quá trình hỏi cung bị can, cán bộ điều tra phải làm rõ được các vấn đề sau đây:

- Phân tích làm rõ động cơ, mục đích, lý do, điều kiện, hoàn cảnh, cũng như các yếu tố chủ quan, khách quan có tác động, ảnh hưởng đến tâm lý, nhận thức của bị can, v.v... Dẫn đến tình trạng bị can từ chối khai báo, cố tình khai báo sai hoặc phản cung, thay đổi lời khai. Trên cơ sở đó làm rõ nguyên nhân, điều kiện của vấn đề phát sinh, xác định rõ yêu cầu, nhiệm vụ của từng buổi hỏi cung, những thông tin tài liệu, chứng cứ cần thu thập trong quá trình hỏi cung.

- Xác định chính xác giá trị “ngưỡng” chứng minh của từng chứng cứ. Trên cơ sở đó phân loại chứng cứ theo “giá trị chứng minh” từ thấp đến cao; theo “đối tượng chứng minh” chứng minh về đặc điểm nhân thân; về tính chất hành vi phạm tội, phương thức thủ đoạn thực hiện vụ án TCTS; về công cụ phương tiện gây án; theo “nguồn gốc chứng cứ”, chứng cứ gốc, chứng cứ sao chép lại, chứng cứ trực tiếp chứng cứ gián tiếp...

- Xác định các tài liệu chứng cứ cần được sử dụng trong hỏi cung bị can phạm tội TCTS, điều kiện hoàn cảnh sử dụng; thứ tự sử dụng, cũng như các nhương pháp, chiến thuật hỗ trợ cho việc sử dụng đối với từng chứng cứ. Chẳng hạn, sử dụng đơn một chứng cứ hay sử dụng chúng cứ theo nhóm; sử dụng chứng cứ đó cần áp dụng loại câu hỏi nào (hỏi thẳng để đột phá khai thông toàn diện, hay hỏi đứt quãng, hỏi vòng, v.v...).

- Dựa vào kết quả nghiên cứu hồ sơ tài liệu, cán bộ điều tra phải lập kế hoạch hỏi cung bị can phạm tội TCTS một cách chi tiết tỉ mỉ. Đây là vấn đề có tính nguyên tắc trong hỏi cung bị can phạm tội TCTS. Bởi vì, phần lớn số bị can phạm tội TCTS là những đối tượng có tiền án, tiền sự, có nhiều kinh nghiệm trong khai báo, nếu việc hỏi cung bị can phạm tội TCTS không được thực hiện theo kế hoạch, hay nói cách khác không kế hoạch hóa việc hỏi cung bị can phạm tội TCTS sẽ dễ đưa cán bộ điều tra vào thế bị động, vào các tình huống bất lợi. Do vậy, bản kế hoạch hỏi cung bị can phạm tội TCTS phải do chính cán bộ điều tra làm nhiệm vụ hỏi cung xây dựng và được lãnh đạo phê duyệt trên cơ sở nghiên cứu kỹ hồ sơ tài liệu về vụ án. Nội dung bản kế hoạch phải được điều chỉnh theo diễn biến của quá trình hỏi cung, theo đó phải xác định rõ yêu cầu nhiệm vụ của từng buổi hỏi cung; hệ thống các câu hỏi tương ứng với hệ thống các chứng cứ cần được sử dụng để trực tiếp đấu tranh làm rõ từng vấn đề dẫn đến bị can từ chối khai báo hoặc cố tình khai báo sai, nhằm vạch trần thái độ ngoan cố của bị can. Nội dung bản kế hoạch cũng phải xác định rõ các chiến thuật cần được sử dụng trong hỏi cung bị can phạm tội TCTS, đồng thời phán đoán đưa ra được các phương án dự phòng để giải quyết các trường hợp bất lợi có thể xảy ra trong quá trình hỏi cung bị can phạm tội TCTS.

Ba là, việc sử dụng chứng cứ hỏi cung bị can vụ án TCTS phải được tiến hành một cách linh hoạt, sáng tạo và có sự phối hợp hỗ trợ tích cực của các phương pháp chiến thuật khác trong quá trình hỏi cung.

- Khi sử dụng chứng cứ để hỏi cung bị can phạm tội TCTS phải dự kiến đầy đủ câu hỏi, tránh những câu hỏi hình thức, mang tính nóng vội. Trong các câu hỏi phải thể hiện cán bộ điều tra phải là người hiểu biết, có văn hóa, tôn trọng bị can. Cán bộ điều tra phải dự kiến các chiến thuật hỏi cung cho các bị can trong từng buổi hỏi cung. Đối với các vụ án phức tạp, bị can có kinh nghiệm trong việc đối phó, cán bộ điều tra cần thống nhất kế hoạch hỏi cung trong nhóm và báo cáo lãnh đạo duyệt trước khi thực hiện, phải có biện pháp để vô hiệu hóa khả năng đối phó cản trở điều tra của bị can, v.v.... Cần phải chuẩn bị tư thế, tác phong cho chuẩn mực, đúng điều lệnh, không cẩu thả làm cho bị can không tôn trọng và có thái độ coi thường đối với cán bộ điều tra. Luôn giữ được bình tĩnh, làm chủ trạng thái tâm lý trước những hành vi khiêu khích, thái độ thách đố, bất cần của bị can để không ảnh hưởng đến kết quả buổi hỏi cung. Chuẩn bị chu đáo công cụ, phương tiện kỹ thuật phục vụ cho việc hỏi cung, không để tình trạng vừa hỏi cung vừa chỉnh sửa công cụ, phương tiện sẽ làm bị can coi thường.

- Trong quá trình hỏi cung bị can phạm tội TCTS không được sử dụng chứng cứ một cách tùy tiện, ồ ạt làm lộ bí mật điều tra. Tùy từng tình huống cụ thể, cán bộ điều tra có thể sử dụng chứng cứ khác nhau, với các chiến thuật khác nhau. Chẳng hạn, đối với bị can là người chủ mưu hoặc là người trực tiếp thực hiện tội phạm, có kinh nghiệm trong việc chống đối khai báo, sợ khai nhận sẽ phải nhận mức hình phạt cao, do đó đã ngoan cố không chịu khai nhận nhằm lẩn trốn trách nhiệm hình sự. Cán bộ điều tra nên giáo dục, thuyết phục bị can, khẳng định cho bị can biết là không thể trốn tránh trách nhiệm hình sự được. Việc áp dung hình phạt đối với bị can phụ thuộc vào nhiều vào việc khai báo có thành khẩn hay không của bị can. Tiếp theo, cán bộ điều tra sử dụng những thủ thuật tác động về tình cảm như trách nhiệm của bị can đối với gia đình, vợ con, với quá khứ có thành tích, v.v... Để khơi dậy bị can hối cải mà khai báo thành khẩn. Khi quan sát diễn biến tâm lý thấy bị can có biểu hiện dao động, mất tự chủ, v.v... Thì sử dụng chứng cứ để khuất phục, làm cho bị can khai báo. Chứng cứ mà cán bộ điều tra đưa ra sử dụng trong tình huống hỏi cung bị can này thường là chứng cứ có giá trị chứng minh cao như: Công cụ, đồ vật, tài sản của bị can sử dụng khi gây án thu được để hạn chế tối đa khả năng bị can tạo lý do phủ nhận.

- Đồng thời, cán bộ điều ra phải vận dụng linh hoạt chứng cứ để hỏi cung bị can phạm tội TCTS. Sử dụng từ chứng cứ có giá trị chứng minh thấp đến chứng cứ có giá trị chứng minh cao, song cũng có thể bất ngờ sử dụng chứng cứ có giá trị chứng minh cao nhất để “đột phá” đánh gục tư tưởng ngoan cố của bị can. Mặc dù vậy, trong mọi trường hợp, việc sử dụng chứng cứ phải biết triệt để khai thác các mâu thuẫn trong nội dung lời khai của bị can hoặc mâu thuẫn giữa lời khai của bị can với lời khai của các bị can khác, của người làm chứng trong vụ án để lựa chọn chiến thuật hỏi cung bị can hợp lý. Những chứng cứ đưa ra sử dụng để “đột phá” phải có sức thuyết phục, phải đảm bảo yếu tố bất ngờ nhằm gây ra những cảm giác sửng sốt ở bị can.

Bốn là, cần đặc biệt chú trọng đến cách sử dụng câu hỏi để hỏi cung bị can phạm tội TCTS.

Trong buổi hỏi cung đầu tiên, cán bộ điều tra cần chú ý đặt các câu hỏi phù hợp lý để bị can trả lời các câu hỏi của điều tra viên theo hướng thuận lợi để buổi hỏi cung đạt kết quả cao nhất. Quá trình hỏi cung bị can, các điều tra viên phải biết kết hợp chặt chẽ, hợp lý, khoa học với chiến thuật, thủ thuật tác động tâm lý, chiến thuật sử dụng chứng cứ, chiến thuật trinh sát hỗ trợ, v.v... Nhằm đảm bảo tính linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả khi phải trực tiếp đấu tranh với bị can trong các trường hợp bị can từ chối khai báo, cố tình khai báo sai, phản cung thay đổi lời khai. Chẳng hạn, khi cần phải sử dụng chứng cứ có giá trị chứng minh cao để đánh gục thái độ ngoan cố của bị can. Để bảo đảm tính hiệu quả của chiến thuật trên, cán bộ điều tra phải giữ được yếu tố bí mật, bất ngờ, phải cân nhắc tính toán đưa ra những câu hỏi về những tình tiết có liên quan, bị can dễ thừa nhận nhưng khó phát hiện được ý đồ, mục đích câu hỏi và sử dụng những câu hỏi thẳng để tạo bước đột phá.

Trên đây là một số nội dung cơ bản trong công tác hỏi cung bị can trong điều tra vụ án TCTS để nhằm đảm bảo tốt các yêu cầu nghiệp vụ. Vì vậy, mỗi cán bộ điều tra của lực lượng CSĐT-XH, nước CHDCND Lào cần nhận thức rõ về chức năng, vai trò và nhiệm vụ của mình về công tác hỏi cung bị can, để công tác hỏi cung bị can đạt kết quả cao, góp phần nâng cao hiệu quả công tác điều tra khám phá tội phạm trong tình hình mới./.

Phô Khăm Xin Na Vông

Tài liệu tham khảo:

1. Tổng kết 5 năm (2012-2017) của Cục Điều tra - Xét hỏi của Bộ An ninh  nước CHDCND Lào.

2. Tài liệu thống kê 5 năm (2012-2017) về vụ án hình sự của Bộ An ninh  nước CHDCND Lào.

3. Bộ luât tố tụng hình sự nước CHDCND Lào (sửa đổi bổ sung 2012).

 

 

 

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi