Thứ Năm, 15/11/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa xã hội đối với tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc

Địa bàn các tỉnh khu vực miền núi phía Bắc chủ yếu là nơi sinh sống của đồng bào các dân tộc thiểu số, đây là vùng chứa đựng nhiều tiềm năng kinh tế, đồng thời là địa bàn chiến lược trọng yếu, “phên dậu” của Tổ quốc, có vị trí quan trọng cả về mặt chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đây cũng là vùng địa hình rộng, đồi núi chia cắt, giao thông đi lại khó khăn; dân cư phân bố rải rác, mặt khác lại là nơi cơ sở hạ tầng kém phát triển; có số đông đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống, đời sống đồng bào các dân tộc còn nhiều khó khăn, tỉ lệ đói nghèo cao, trình độ hiểu biết của người dân còn hạn chế... Lợi dụng những đặc điểm về kinh tế - xã hội của các tỉnh khu vực miền núi phía Bắc, các đối tượng phạm tội thường chọn đây là địa bàn hoạt động về buôn lậu, ma túy, đặc biệt là lợi dụng trình độ dân trí thấp để lừa đảo bán người qua biên giới. Điều này khiến khu vực miền núi phía Bắc trở thành điểm “nóng” về tình hình tội phạm, đặc biệt là tội phạm mua bán người từ trước đến nay.

Trước tình hình đó, các lực lượng chức năng mà trực tiếp là lực lượng Cảnh sát nhân dân (CSND) đã tham mưu cho các Bộ, Ngành, Chính phủ ký kết và triển khai có hiệu quả nhiều hiệp định song phương, đa phương, các văn bản thỏa thuận, ghi nhớ về phòng, chống tội phạm mua bán người giữa Việt Nam và các nước trong khu vực; tổ chức các cuộc họp giao ban định kỳ giữa Việt Nam với các nước láng giềng như: Trung Quốc, Campuchia, Lào... Qua đó, các bên đánh giá thực trạng tội phạm mua bán người liên quan đến mỗi quốc gia, trao đổi danh sách đối tượng và nạn nhân của tội phạm. Thiết lập đường dây nóng để trao đổi các thông tin về tình hình có liên quan đến hoạt động điều tra, truy bắt tội phạm, giải cứu, tiếp nhận nạn nhân bị mua bán trở về. Tiến hành mở nhiều đợt cao điểm phòng, chống tội phạm mua bán người trên tuyến biên giới, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh và kiềm chế sự gia tăng của tội phạm mua bán người.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong thời gian qua, địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc vẫn là khu vực có tỉ lệ tội phạm mua bán người xảy ra khá cao. Theo thống kê của Cục Cảnh sát hình sự (C02) Bộ Công an, từ năm 2011 đến năm 2018, số vụ mua bán người ở các tỉnh miền núi phía Bắc chiếm 32,8% tổng số vụ mua bán người trên cả nước, chiếm 36,0% tổng số đối tượng phạm tội mua bán người và 35,3% tổng số nạn nhân đã bị mua bán. Số lượng nạn nhân trong các vụ mua bán người ngày một gia tăng, nhiều đường dây tội phạm từ các tỉnh khác đưa qua đường biên giới để đưa nạn nhân bán sang Trung Quốc với thủ đoạn rất tinh vi, phạm tội nhiều lần mà lực lượng chức năng không phát hiện được. Công tác giải cứu, chuộc các nạn nhân đã bị bán sang Trung Quốc gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin, nhiều vụ giải cứu phải chi một khoản tiền lớn để trả công cho xác minh, tìm, chuộc người từ trong các ổ mại dâm, làm thuê, có trường hợp bị đưa rất sâu vào trong nội địa Trung Quốc. Ngoài các thủ đoạn “truyền thống” thì hiện nay các đối tượng phạm tội mua bán người còn sử dụng thủ đoạn mới như: Xin, nhận con nuôi qua các mạng internet, mạng xã hội, giả vờ quan hệ yêu đương... sau đó lừa đưa sang Trung Quốc bán. Các đối tượng phạm tội thường tập trung chủ yếu và những trẻ em, gia đình có hoàn cảnh khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số và những người có trình độ dân trí thấp hoặc những trẻ em tuổi trưởng thành có thói quen ăn chơi đua đòi…

Trên cơ sở đánh giá tình hình tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc hiện nay và rút ra những nguyên nhân từ công tác phòng ngừa xã hội trong phòng, chống tội phạm mua bán người. Tác giả đề xuất số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa xã hội trong phòng, chống tội phạm mua bán người giai đoạn hiện nay, như sau:

Thứ nhất, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức, kỹ năng cho quần chúng nhân dân liên quan đến phòng ngừa tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc, đặc biệt là những đối tượng có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của tội phạm mua bán người

Quán triệt phương châm “phòng ngừa là chính”, vấn đề đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục phòng, chống tội phạm mua bán người được coi là biện pháp quan trọng trong chiến lược phòng, chống tội phạm nhằm ngăn chặn, hạn chế sự gia tăng của loại tội phạm này. Công tác tuyên truyền cần phải đổi mới, triển khai tuyên truyền cả về chiều rộng và chiều sâu, tập trung tại khu vực trọng điểm, địa bàn trọng điểm, nơi có tình hình tội phạm mua bán người diễn ra phức tạp. Thường xuyên biên soạn và cấp phát các tài liệu tuyên truyền đến tận cơ sở; mở các lớp tập huấn để nâng cao nhận thức và kỹ năng về công tác phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội trong hệ thống mặt trận, đoàn thể chính trị, các tổ chức xã hội, từ đó tạo ra phong trào đoàn kết đấu tranh phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội rộng khắp, phấn đấu từng bước làm giảm và tiến tới đẩy lùi tội phạm mua bán người ra khỏi đời sống.

Huy động sự tham gia rộng rãi, tích cực của các tổ chức quần chúng và nhân dân vào công tác phòng, chống tội phạm; nâng cao hiệu quả phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc bằng cách phổ biến sâu rộng tới mọi người dân các văn bản pháp luật như: Bộ luật Hình sự; Bộ luật Tố tụng hình sự; Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em; Luật Hôn nhân và Gia đình cũng như các văn bản quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Hôn nhân và Gia đình về quan hệ hôn nhân và gia đình với người nước ngoài; Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính; Chính sách hỗ trợ và bảo vệ nạn nhân… để nhân dân hiểu rõ những quy định của Pháp luật về những vấn đề liên quan tới mua bán người, từ đó nâng cao nhận thức về tội phạm và về những quyền lợi của bản thân.

Lực lượng CSND cần phối hợp chặt chẽ với các ban ngành, đoàn thể quần chúng, tổ chức xã hội, các cơ quan hữu quan như: Cơ quan truyền thông, Đoàn Thanh niên, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh, Công đoàn, chính quyền các cấp đặc biệt là cấp cơ sở như: Xã, thôn, làng, bản để tiến hành hoạt động tuyên truyền. Về địa bàn, phải vừa tuyên truyền rộng rãi vừa chú ý đến những địa bàn và tuyến trọng điểm, vùng nông thôn nghèo, có nhiều phụ nữ và trẻ em có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của mua bán người; các xã, huyện giáp biên giới, trong đó đặc biệt chú ý đến những vùng cửa khẩu, chợ vùng biên, khu kinh tế mở mà tội phạm thường lợi dụng để hoạt động.

Thứ hai, kiến nghị, hoàn thiện các quy định của pháp luật có liên quan đến phòng, chống tội phạm mua bán người

Trong nhiều năm qua, chúng ta đã nỗ lực, quyết tâm phòng, chống nạn mua bán người thông qua nhiều hoạt động quan trọng. Theo Đề án Chương trình Phòng, chống buôn bán người giai đoạn 2016 - 2020 đã được Chính phủ phê duyệt, Chính phủ giao Bộ Công an chủ trì đề án “Hoàn thiện pháp luật và theo dõi thi hành chính sách, pháp luật về phòng, chống mua bán người”. Bộ Công an có nhiệm vụ phải ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cần thiết hướng dẫn thi hành Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự liên quan đến tội phạm mua bán người và bảo vệ nạn nhân.

Để làm tốt nhiệm vụ trên, lực lượng CSND cần phải nắm bắt tình hình tội phạm một cách sát sao, tiếp tục phát hiện ra những sơ hở, thiếu sót trong hệ thống pháp luật để tham mưu cho các Cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp ban hành kế hoạch triển khai và theo dõi thi hành Bộ luật hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, trong đó có các quy định liên quan đến phòng, chống tội phạm mua bán người và bảo vệ người bị hại trong vụ án mua bán người; tham mưu xây dựng đề án nghiên cứu về việc gia nhập Nghị định thư về chống người di cư trái phép bằng đường bộ, đường biển và đường không bổ sung cho Công ước TOC; tham mưu đánh giá tác động của Luật Phòng, chống mua bán người, kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền các giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành và hoàn thiện luật và rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Phòng, chống mua bán người. Sơ kết, tổng kết, đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật để đảm bảo tính nhất quán và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước về công tác phòng, chống mua bán người. Theo dõi, giám sát, thi hành pháp luật về phòng, chống mua bán người.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác xây dựng lực lượng CSND, phương tiện, cơ sở vật chất phục vụ công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm mua bán người

Trong những năm qua, với vai trò là Thường trực Đề án II - CT130/CP, lực lượng Công an các cấp nói chung, lực lượng CSND nói riêng đã chú trọng công tác phòng ngừa tội phạm mua bán người. Do tầm quan trọng, tính chất quyết liệt, phức tạp và yêu cầu rất cao của công tác phòng ngừa, đấu tranh cống lại tội phạm mua bán người nên việc bồi dưỡng, xây dựng lực lượng, phương tiện, cơ sở vật chất là một trong những vấn đề cần tập trung đầu tư để phù hợp với tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội và quốc tế hóa phạm vi hoạt động của loại tội phạm này.

Trước những diễn biến phức tạp của tình hình mua bán người, trong giai đoạn hiện nay cần xây dựng lực lượng, tuyển chọn những cán bộ trinh sát, điều tra có năng lực công tác, có kinh nghiệm đấu tranh với tội phạm mua bán người từ thực tiễn đấu tranh hoặc đào tạo mới; bồi dưỡng nâng cao phẩm chất đạo đức chính trị, tư tưởng, tinh thần kiên quyết tiến công chống tội phạm đáp ứng được yêu cầu về lực lượng trước mắt và về lâu dài.

Trang bị những kiến thức pháp luật, nghiệp vụ, ngoại ngữ cần thiết cho cán bộ, chiến sĩ để đáp ứng yêu cầu công tác. Do quân số hiện nay nhìn chung trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc tỉ lệ tốt nghiệp các trường trung cấp còn chiếm tỉ lệ cao nên trình độ kiến thức, chuyên môn nghiệp vụ còn non yếu nên cần tạo điều kiện cần thiết cho cán bộ, chiến sĩ lần lượt đi học, tham gia các chương trình bồi dưỡng tập huấn nghiệp vụ để nâng cao trình độ nghiệp vụ pháp luật. Thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ phòng chống mua bán người cho lực lượng Cảnh sát các địa phương, các cuộc hội thảo, trao đổi, tọa đàm nhằm nâng cao kiến thức nghiệp vụ, pháp luật cho lực lượng chuyên trách. Cần đổi mới chương trình tập huấn, hội thảo, trao đổi, tọa đàm gắn với tình hình thực tế của từng địa phương, nhất là những địa phương trọng điểm hay xảy ra mua bán người như: Lào Cai, Sơn La, Lai Châu, Yên Bái, Hà Giang, Lạng Sơn. Từ đó đánh giá, trao đổi kinh nghiệm trong công tác phòng ngừa tội phạm này. Về việc tổng kết các chuyên án lớn, chuyên án có nhiều lực lượng tham gia, chuyên án phối hợp với các nước bạn cần được tiến hành nghiêm túc; trên cơ sở đó nâng cao hiệu quả đấu tranh.

Thứ tư, đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong phòng ngừa tội phạm mua bán người nhất là giữa Việt Nam và các nước tiếp giáp biên giới phía Bắc

Trong xu hướng toàn cầu hóa và tiến trình hội nhập quốc tế, bên cạnh những thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống, hoạt động của các loại tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia đặc biệt là tội phạm mua bán người, với quy mô ngày càng rộng, tính chất ngày càng nguy hiểm. Để thế giới trở nên an toàn hơn, hợp tác cảnh sát quốc tế vẫn giữ vai trò quan trọng và thiết yếu hơn bao giờ hết.

Thời gian qua, Chính phủ, các Bộ, Ngành đã có nhiều nỗ lực, quyết tâm trong chỉ đạo thực hiện Chương trình phòng, chống mua bán người nói chung; trong hợp tác quốc tế về phòng, chống mua bán người nói riêng và đã thu được những kết quả quan trọng. Tuy nhiên, trong hợp tác quốc tế phòng, chống mua bán người vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, khó khăn như: Khung pháp lý về phòng, chống mua bán người giữa cơ quan chức năng của Việt Nam với một số nước còn thiếu, chưa cụ thể nên các cơ quan thực thi pháp luật còn gặp nhiều khó khăn trong phối hợp, trao đổi thông tin, hỗ trợ điều tra, bắt giữ tội phạm, xác minh, giải cứu, tiếp nhận nạn nhân bị mua bán trở về. Mặt khác, việc triển khai các dự án hỗ trợ về kinh phí và kỹ thuật của các nước, các tổ chức quốc tế, tổ chức phi Chính phủ cho công tác phòng, chống mua bán người còn chưa tập trung, nhỏ lẻ.

Để khắc phục những hạn chế trên, đồng thời làm tốt công tác phòng ngừa tội phạm mua bán người, trong thời gian tới cần phải: Chủ động phối hợp với các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi Chính phủ trong việc hỗ trợ thực hiện các dự án về truyền thông phòng ngừa, đấu tranh tội phạm, tiếp nhận, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng, xây dựng hoàn thiện cơ chế chính sách, quy định theo đúng đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Tăng cường hợp tác quốc tế về đấu tranh phòng, chống tội phạm mua bán người, triển khai có hiệu quả các điều ước quốc tế đa phương về phòng, chống tội phạm mua bán người, như: Nghị định thư về việc phòng ngừa, trấn áp và trừng trị hành vi buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, bổ sung cho Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia của Liên Hợp Quốc; Nghị định thư không bắt buộc về mua bán trẻ em, mại dâm và văn hóa phẩm khiêu dâm trẻ em, bổ sung cho Công ước về quyền trẻ em. Tăng cường triển khai và thực hiện có hiệu quả các hiệp định song phương với các quốc gia láng giềng, như Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ Vương quốc Thái Lan về hợp tác song phương nhằm loại trừ nạn buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em và giúp đỡ nạn nhân bị buôn bán; Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ Cộng hòa nhân dân Trung Hoa về tăng cường hợp tác phòng, chống buôn bán người; Hiệp định giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào về hợp tác phòng, chống buôn bán người và bảo vệ nạn nhân bị buôn bán; kế hoạch tổ chức thực hiện Hiệp định giữa Việt Nam và Lào về phòng, chống mua bán người và bảo vệ nạn nhân bị mua bán giai đoạn 2016 - 2020.

Thứ năm, tăng cường các biện pháp hỗ trợ nạn nhân trong các vụ mua bán người sau khi được giải cứu trở về. Lực lượng CSND cần tham mưu cho chính quyền các tỉnh miền núi phía Bắc về chính sách hỗ trợ nạn nhân trong các vụ mua bán người sau khi được giải cứu trở về và trực tiếp tham gia hỗ trợ về mặt pháp lý cho nạn nhân. Thực tế cho thấy, công tác tiếp nhận, hỗ trợ nạn nhân hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập như: Về trình tự, thủ tục và quan hệ phối hợp trong việc xác minh, xác định, tiếp nhận và trao trả nạn nhân bị mua bán còn gặp nhiều khó khăn do một số nạn nhân khi trao trả hoặc tự trở về địa phương không khai báo hoặc không hợp tác với cơ quan điều tra, có trường hợp lại tiếp tục bỏ đi khỏi địa phương đã gây khó khăn cho công tác xác minh thu thập tài liệu chứng cứ làm rõ vụ việc, xác định là nạn nhân tái hòa nhập cộng đồng. Hơn nữa, phần lớn nạn nhân bị buôn bán trở về trình độ văn hóa thấp, lại là đồng bào dân tộc thiểu số, tâm lý chưa ổn định, dễ thay đổi, thậm chí một số ngại lao động, muốn có thu nhập cao, do đó phải mất nhiều thời gian tư vấn hướng nghiệp, dạy nghề, giới thiệu việc làm, đánh giá sàng lọc, giáo dục kỹ năng sống cho nạn nhân. Kinh phí hỗ trợ tái hòa nhập, hỗ trợ học nghề, tạo việc làm cho đối tượng còn hạn chế. Bên cạnh đó, năng lực cán bộ thực hiện công tác tiếp nhận và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về còn yếu, đặc biệt trong khâu tư vấn tâm lý, nên việc tiếp cận và hỗ trợ những nạn nhân tại cộng đồng đem lại hiệu quả chưa cao.

Để nâng cao sức mạnh và hiệu quả hoạt động của cả hệ thống chính trị trong thực hiện công tác tiếp nhận, hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về tái hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống, thời gian tới, các cấp chính quyền cần tiếp tục quan tâm hơn nữa đến chính sách dành cho người bị mua bán trở về. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng CSND với các ban, ngành, đoàn thể liên quan của các tỉnh trong việc tiếp nhận, hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trở về. Kịp thời trao đổi thông tin về diễn biến tình hình nạn nhân bị mua bán trên địa bàn để có biện pháp phòng, chống hiệu quả đồng thời giải cứu nạn nhân trở về tái hòa nhập cộng đồng. Tăng cường công tác truyền thông để cho nhân dân nắm được các phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm mua bán người, hậu quả tác hại của nạn mua bán người nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp bị lừa gạt trở thành nạn nhân của tội phạm mua bán người.

Vi Ngọc Minh

Học viên Cao học khóa 25, Học viện CSND

 

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi