Thứ Năm, 13/12/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Sử dụng khoa học công nghệ để mô phỏng đặc điểm nhận dạng đối tượng gây án, nạn nhân phục vụ công tác điều tra

Thực tế cho thấy, thường ứng dụng công nghệ tái tạo dạng người trong điều tra vụ việc, như: Giết người, lừa đảo chiếm đọat tài sản, cướp giật tài sản, hiếp dâm, vụ việc gây hậu quả chết người mà nạn nhân chưa rõ tung tích.Trung bình mỗi năm, trong toàn quốc xảy ra khoảng 82.600 vụ phạm pháp hình sự, trong đó: Giết người khoảng 1.100 vụ, lừa đảo chiếm đọat tài sản khoảng 1.900 vụ, cướp giật tài sản khoảng 2.900 vụ, hiếp dâm khoảng 800 vụ, đã cho thấy khoa học nghiên cứu đặc điểm dạng người đã được ứng dụng nhiều trong điều tra. Điều đó, khẳng định sự cần thiết và vai trò quan trọng của sử dụng khoa học công nghệ để mô phỏng đặc điểm nhận dạng đối tượng gây án, nạn nhân phục vụ công tác điều tra.

Quá trình nghiên cứu giảng dạy và kết quả sử dụng khoa học nghiên cứu đặc điểm dạng người trong thực tiễn điều tra, chúng tôi thấy những ưu điểm, hạn chế của các phương pháp tái tạo dạng người, như sau:

Về phương pháp mô phỏng hình dạng người qua hình dạng, kích thước các bộ phận thân thể người. Người đặt nền tảng cho phương pháp điều tra này là nhà tội phạm học người Pháp Alphonse Bertillon. Ông đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về kích thước các bộ phận thân thể người như: Vòng đầu, chiều dài cánh tay, hình dạng vành tai, kích thước bàn chân, bàn tay, ngón chân, tay… Đây là sự sáng tạo lớn và ban đầu phương pháp này có hiệu quả rất cao và được nhiều cơ quan điều tra các nước áp dụng. Tuy nhiên, phương pháp này khi áp dụng bộc lộ nhiều hạn chế. Hạn chế cơ bản là có nhiều trường hợp số đo của hai người khác nhau, cùng thời điểm kích thước giống nhau hay cùng một người ở hai thời điểm khác nhau có kích thước lại khác nhau. Phương pháp này chỉ mô phỏng được hình dạng chung, rất khó khăn trong truy nguyên cá biệt, nhưng có ưu điểm rất dễ thực hiện. Đối với phương pháp này, cần tiếp tục ứng dụng sử dụng trong thực tiễn điều tra.

Về phương pháp dựng mô hình khuôn mặt người trên cơ sở xương sọ. Trong nhiều trường hợp để điều tra làm rõ vụ việc, phải xác định được tung tích nạn nhân từ bộ xương ở hiện trường. Trường hợp này, để xác định lai lịch của bộ xương Cơ quan điều tra phải dựng lại mô hình khuôn mặt người từ xương sọ. Người đi đầu trong việc nghiên cứu tái tạo khuôn mặt người từ xương sọ là nhà khoa học người Nga Gerasimov. Tái tạo khuôn mặt người từ xương sọ căn cứ vào những chỉ số tương quan giữa phần mềm (các cơ trên mặt) và hộp sọ. Để tái tạo khuôn mặt con người từ xương sọ tiến hành theo trình tự: Tạo ra bề mặt nền của bức tượng dựa vào cấu trúc xương sọ, bề dày dự tính của các cơ, lượng mỡ của cơ thể và những dự tính khác về da và các cơ nối. Để làm việc đó, phải dựa vào sơ đồ cơ từ phía ngoài, đến phía trong mà các nhà nhân chủng học thường dùng. Khi đã biết lớp “da thịt” cần có độ dày khoảng bao nhiêu, sẽ dùng những mốc đánh dấu độ dày của chúng. Sau đó, tạo ra lớp phủ bằng đất sét trên khuôn mặt để tượng trưng cho từng phần ấy. Có rất nhiều cách để phát triển những nét tiêu biểu mang tính đại diện của cá tính con người trên khuôn mặt một bức tượng. Vì các mô và phần xương sụn luôn bị phân hủy sớm, nên thường phải tìm cách dự tính số đo của các bộ phận trên mặt. Trong quá trình tái tạo khuôn mặt người từ xương sọ gặp rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu đã chứng minh phương pháp phục dựng khuôn mặt người từ xương sọ là dựa trên những phương pháp khoa học. Qua nhiều lần kiểm chứng, phương pháp phục dựng người theo hộp sọ được thừa nhận và khẳng định là một biện pháp kỹ thuật hình sự đáng tin cậy. Phương pháp này được cơ quan điều tra của nhiều nước trên thế giới áp dụng và mang lại hiệu quả cao. Do vậy, phương pháp này vẫn tiếp tục sử dụng phục vụ hoạt động điều tra tội phạm.

Về phương pháp vẽ hình dạng người: Thông qua nghiên cứu đặc điểm của đối tượng thực hiện hành vi phạm tội, nạn nhân được ghi nhận trong hồ sơ vụ án, các họa sĩ vẽ phát họa hình ảnh người. Để dựng một bức phác họa hình ảnh người bao gồm 3 giai đoạn: Tạo không khí gần gũi tin cậy giữa họa sĩ với người cung cấp tin về đặc điểm của thủ phạm, nạn nhân; để người cung cấp tin độc lập nhớ lại các chi tiết; nhớ lại có sự chỉ dẫn của họa sĩ. Ở giai đoạn đầu, họa sĩ trò chuyện bình thường chào hỏi xã giao, mục đích là để người cung cấp tin được thư giãn, giảm căng thẳng và xúc động. Tiếp theo, người cung cấp tin được yêu cầu nhớ lại càng nhiều chi tiết cụ thể càng tốt. Trong giai đoạn cuối, họa sĩ sẽ yêu cầu người cung cấp tin nhớ kỹ những chi tiết mà họ không chắc chắn. Bằng cách đưa ra một số ảnh chụp người phạm tội hoặc có thể đưa ra một số chân dung người nổi tiếng, để kích thích người cung cấp tin nhớ các chi tiết khuôn mặt của đối tượng hoặc nạn nhân. Họa sĩ chỉ sử dụng bút chì vẽ hoặc dùng phần mềm tổng hợp để phác nhanh một chân dung rồi sau đó lại dùng giấy vẽ tay lại và tiếp tục chỉnh sửa. Người cung cấp tin có thể trao đổi với họa sĩ về các bộ phận cơ thể đã phát thảo để chỉnh sửa lại cho phù hợp. Đối với phương pháp này có ưu điểm là những bức chân dung được họa sĩ vẽ ra khá giống với đối tượng hoặc nạn nhân mà người cung cấp tin mô tả. Hạn chế của phương pháp này là mất nhiều thời gian hơn so với sử dụng các phần mềm vi tính. Đồng thời bức chân dung vẽ ra có giống với người thật hay không phụ thuộc vào năng lực, kinh nghiệm của họa sĩ.

Về phương pháp ghép thủ công hình vẽ các bộ phận cơ thể người: Để nhận dạng được đối tượng theo phương pháp này, Cơ quan điều tra phải xây dựng được bộ dữ liệu (gồm các hình vẽ từng bộ phận khuôn mặt người trên tấm nhựa trong suốt). Thông qua lời khai của người cung cấp tin về hình dạng của thủ phạm hoặc nạn nhân, cán bộ điều tra tìm tấm nhựa có hình vẽ tương ứng lắp ghép với nhau để thành khuôn mặt người, sau đó tiến hành chụp hình đã lắp ghép đó để sử dụng trong nhận dạng người. Đối với phương pháp ghép thủ công hình vẽ các bộ phận cơ thể có ưu điểm là tiến hành một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, phương pháp này có nhiều hạn chế đó là: Từng bộ phận của khuôn mặt người được vẽ trên tấm nhựa trong suốt khó khăn trong việc bảo quản; cơ sở dữ liệu các bộ phận trên khuôn mặt người thường không tập hợp đủ, nên có nhiều trường hợp khi lắp các bộ phận trên khuôn mặt thì hình ảnh không giống so với mô tả của người cung cấp tin. Đối với phương pháp này, vẫn tiếp tục sử dụng nhưng phải cải tiến dựa trên những tiến bộ của khoa học công nghệ.

Về phương pháp ghép hình vẽ bộ phận cơ thể người bằng phần mềm vi tính: Hiện nay, đã có những phần mềm tái tạo dạng người, trong phần mềm đã tập hợp dữ liệu hình vẽ các bộ phận của khuôn mặt con người, những đặc điểm riêng. Thông qua lời kể của người cung cấp tin về đặc điểm các bộ phận khuôn mặt của đối tượng gây án hoặc nạn nhân, cán bộ điều tra chỉ cần tìm trong hệ thống phần mềm dữ liệu, lấy hình ảnh các bộ phận giống như mô tả của người cung cấp tin, sau đó lắp ghép với nhau sẽ được một bức ảnh hoàn chỉnh. Phương pháp này có ưu điểm là: Máy tính có khả năng lưu trữ hình vẽ các bộ phận, đặc điểm cơ thể với số lượng lớn; máy tính còn có khả năng tô, sửa bức ảnh thu được sau khi ghép để hoàn chỉnh và in kết quả ra nhanh. Tuy nhiên, phương pháp ghép hình vẽ bộ phận cơ thể người bằng phần mềm vi tính có hạn chế là không tập hợp được đầy đủ cơ sở dữ liệu về đặc điểm bề ngoài các bộ phận trên khuôn mặt con người, nên khi lắp ghép các bộ phận lại với nhau không giống theo mô tả của người cung cấp tin, gây khó khăn cho quá trình nhận dạng.

Những phương pháp nêu trên đã được sử dụng trong Điều tra tội phạm, mang lại kết quả tốt. Mỗi phương pháp có điều kiện nhất định, áp dụng phương pháp phải phù hợp với từng vụ án. Nên cần tiếp tục nghiên cứu ứng dụng, sử dụng trong thực tiễn. Hiện nay, khoa học kỹ thuật phát triển mạnh mẽ, công nghệ tự động hóa (cuộc cách mạng 4.0) đã, đang được nghiên cứu, ứng dụng trong cuộc sống của con người. Theo xu hướng này, chúng tôi thấy phải nghiên cứu, xây dựng hoàn thiện các phương pháp, phương tiện để mô phỏng hình dạng đặc điểm thủ phạm, nạn nhân theo hướng sau:

Nghiên cứu ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật vào việc tự động hóa trong nhận dạng người. Để làm được điều này cần phải xây dựng phần mềm tái tạo khuôn mặt của con người Việt Nam bằng hình vẽ. Có thể kế thừa, cải tiến, phát triển phần mềm FACES 4.0 mà nhiều nước trên thế giới đang sử dụng. Tuy nhiên, do phần mềm FACES 4.0 cơ sở dữ liệu về hình vẽ đặc điểm 4.400 khuôn mặt chủ yếu là người Latin, Mỹ - Phi và một phần người Châu Á. Cho nên, để đáp ứng yêu cầu nhận dạng đối với người Việt Nam cần phải xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu gồm hình vẽ các đặc điểm khuôn mặt của người Việt Nam.

Cần nghiên cứu ứng dụng những thành tựu khoa học công nghệ để xây dựng phần mềm tái tạo dạng người, với cơ sở dữ liệu là hình ảnh (ảnh thật) của đặc điểm khuôn mặt người Việt Nam: Tiến hành chụp ảnh các dạng đặc điểm của các bộ phận trên khuôn mặt của con người; Tiến hành mã hóa các bộ phận này và đưa vào cơ sở dữ liệu của phần mềm vi tính. Khi cần sử dụng tái tạo khuôn mặt của con người, cán bộ chỉ cần lựa chọn những ảnh giống như lời mô tả của người làm chứng mà lắp ghép lại. Kết quả cho ra hình ảnh của một con người thật. Kết quả này sẽ giúp cho việc nhận dạng đối tượng và nạn nhân một cách dễ dàng, nhanh chóng và thật hơn.

Đại tá, TS Nguyễn Huy Giang

Trưởng Khoa Kỹ thuật hình sự - Đại học CSND

Đại úy, ThS Tạ Văn To

Giảng viên Khoa Kỹ thuật hình sự - Đại học CSND

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi