Thứ Sáu, 18/10/2019
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Bồi dưỡng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho lực lượng kiểm soát Hải quan Việt Nam góp phần hội nhập kinh tế quốc tế
Tiến sĩ Nguyễn Phi Hùng - Cục trưởng Cục điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan phát biểu tại buổi Hội thảo

Trong những năm qua, Cục Điều tra chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan đã đặc biệt coi trọng công tác đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ chuyên trách chống buôn lậu với nhiều hình thức, phương pháp khác nhau, góp phần xây dựng một lực lượng ngày càng chính quy, chuyên nghiệp, chủ động đáp ứng yêu cầu đấu tranh chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.

Phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, gian lận thương mại là nhiệm vụ truyền thống của tất cả cơ quan Hải quan trên thế giới và cũng là nhiệm vụ tất yếu của Hải quan Việt Nam. Để thực hiện nhiệm vụ đó, cơ quan Hải quan cần phải có lực lượng chuyên trách, có bộ máy phù hợp, năng động, hiệu quả mà trước hết cần phải có những con người, cụ thể là những cán bộ công chức kiểm soát Hải quan không những cần tinh thông về pháp luật Hải quan, pháp luật Hình sự, Tố tụng hình sự, các điều ước quốc tế có liên quan, giỏi về nghiệp vụ kiểm soát Hải quan mà còn phải có phẩm chất chính trị trong sáng, liêm khiết, vững vàng và kỷ luật...

Nghiệp vụ kiểm soát Hải quan là một bộ phận của khoa học phòng ngừa điều tra tội phạm. Hải quan Việt Nam đã kế thừa và tiếp thu những tri thức từ các nguồn trong suốt 70 năm xây dựng và trưởng thành. Trong đó, tư tưởng chỉ đạo, phương châm, nguyên tắc và các biện pháp nghiệp vụ cơ bản được tiếp thu truyền tải từ ngành Công an. Thời gian qua, sự hợp tác, hỗ trợ và các thế hệ lãnh đạo, cán bộ được luân chuyển từ Công an sang Hải quan.

Trong những năm qua, nhiều thế hệ lãnh đạo Tổng cục Hải quan, Cục Điều tra chống buôn lậu luôn trăn trở để không ngừng nâng cao chất lượng cho đội ngũ cán bộ công chức lực lượng Kiểm soát Hải quan nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn cho nhiệm vụ chính trị được giao. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, Hải quan Việt Nam đang đứng trước những biến đổi to lớn của tình hình thế giới, tình hình trong nước và diễn biến phức tạp của hoạt động khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia v.v.. việc đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ công chức Hải quan cần thiết hơn bao giờ hết.

I. Sự cần thiết phải tăng cường công tác đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ cho lực lượng Kiểm soát Hải quan

- Thứ nhất, với chủ trương hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Trong những năm qua, Việt Nam đã ký kết và tham gia vào hầu hết các tổ chức kinh tế trong khu vực cũng như trên thế giới như: cam kết gia nhập cộng đồng kinh tế các nước ASEAN năm 2003 và trở thành thành viên vào năm 2015; gia nhập Tổ chức thương mại thế giới WTO vào năm 2006. Cùng với đó, Việt Nam cũng đã ký kết nhiều hiệp định tự do thương mại, hiệp định kinh tế đa phương và song phương nhất là với khu vực châu Á - Thái Bình Dương như AFTA, AFTIGA, ECA; Kết thúc đàm phán và ký hiệp định tự do thương mại với Liên minh hải quan (Nga, Belarus và Kazastan) vào ngày 15/12/2014. Năm 2015 Việt Nam cam kết sẽ kết thúc đàm phán và ký kết Hiệp định tự do thương mại đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

Nội dung cơ bản của các hiệp định này là cam kết tự do hóa thương mại (về hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động) theo xu thế mở cửa nền kinh tế, đồng thời từng bước cắt giảm thuế quan. Như vậy, lực lượng Hải quan từ nhiệm vụ chính là thu thuế xuất nhập khẩu thì trong những năm tới nhiệm vụ chính sẽ là đảm bảo an ninh quốc gia, giữ gìn ổn định cho nền kinh tế và lợi ích cộng đồng, trong đó việc chủ động phòng ngừa, phát hiện ngăn chặn các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và tham gia đấu tranh, ngăn chặn các tội phạm an ninh truyền thống như khủng bố, rửa tiền, ma túy, tội phạm môi trường, buôn bán phụ nữ, trẻ em... sẽ là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Hải quan. Điều này, tác động rất lớn đến công tác đào tạo, bồi dưỡng năng lực, trình độ nghiệp vụ cho lực lượng Kiểm soát Hải quan trong những năm tới.

- Thứ hai, thực trạng số lượng, chất lượng, cơ cấu, đội ngũ cán bộ công chức lực lượng chuyên trách chống buôn lậu Kiểm soát Hải quan hiện nay có nhiều vấn đề phải kiện toàn, củng cố:

+ Cục Điều tra chống buôn lậu trực thuộc Tổng cục Hải quan, với 14 đơn vị, cụ thể: 04 Phòng tham mưu nghiệp vụ, 01 Phòng công tác đảm bảo, 03 Đội Kiểm soát hải quan; 01 Đội Kiểm soát chống buôn lậu ma túy, 01 Đội Kiểm soát bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, 03 Hải đội, 01 Trung tâm huấn luyện chó nghiệp vụ.

+ Hải quan các tỉnh, thành phố có đội Kiểm soát Hải quan (36 Đội); Đội Kiểm soát phòng, chống ma túy (12 Đội); Phòng Chống buôn lậu và xử lý vi phạm (22 Phòng); Tổ Tham mưu xử lý vi phạm và thu thập thông tin nghiệp vụ hải quan thuộc Phòng Nghiệp vụ (đối với nơi không có Phòng - 13 tổ) thuộc Cục Hải quan tỉnh, thành phố.

+ Các Chi cục Hải quan cửa khẩu có các tổ Kiểm soát hải quan; Tổ Kiểm soát phòng, chống ma túy thuộc Chi cục Hải quan cửa khẩu và tương đương.

Về biên chế: Tính đến tháng 9 năm 2012, Tổng số cán bộ công chức kiểm soát Hải quan là 1.660 người, bằng 14,70% biên chế ngành Hải quan trong đó: Cục Điều tra chống buôn lậu có 478 người; lực lượng Kiểm soát hải quan thuộc Cục Hải quan tỉnh, thành phố có 1.182 người.

Về trình độ đào tạo:Trình độ trên đại học: 36 người (2,16%); Trình độ đại học, Cao đẳng: 1201 người (72,35 %); Trình độ Trung cấp: 178 người (10,72 %). Trình độ sơ cấp: 185 người (11,20 %).

Đội ngũ cán bộ công chức Kiểm soát Hải quan được hình thành từ nhiều nguồn, nhiều chuyên ngành khác nhau, qua nhiều thời kỳ (trong đó số lượng lớn là chuyển từ ngành Công an, Quân đội và một số cơ quan thực thi pháp luật sang), tuy nhiên trải qua thời gian dài chưa được đào tạo thành lực lượng chuyên nghiệp và chuyên sâu; chưa có nhiều đội ngũ chuyên gia về từng lĩnh vực, đặc biệt là nghiệp vụ cơ bản, nghiệp vụ điều tra tội phạm theo thẩm quyền của lực lượng Kiểm soát Hải quan. Thực hiện Luật Công chức, viên chức, những năm gần đây nhiều sinh viên tốt nghiệp các ngành kinh tế - xã hội đã thi công chức và trúng tuyển vào ngành Hải quan, chưa có chuyên môn nghiệp vụ kiểm soát cũng được bố trí vào các đơn vị chống buôn lậu. Mặt khác, trong một thời gian khá dài có đơn vị không thật sự quan tâm đến xây dựng và củng cố lực lượng này nên điều động, bố trí những cán bộ, năng lực hạn chế, công chức vi phạm kỷ luật, không có trình độ khả năng chuyên môn... vào lực lượng này. Do vậy, nhiều đơn vị chuyên trách chống buôn lậu trở thành nơi để cán bộ, công chức chờ đợi đến lượt luân chuyển, nơi tập trung cán bộ công chức yếu kém. Đây được xác định là nguyên nhân cơ bản dẫn đến hiệu quả đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại của lực lượng Kiểm soát Hải quan trong thời gian qua chưa đạt kết quả như mong đợi. Do vậy, việc bồi dưỡng nghiệp vụ Kiểm soát Hải quan cho cán bộ công chức chuyên trách chống buôn lậu phải được tiến hành thường xuyên trong những năm tiếp theo.

Thứ ba, về quy mô tổ chức lực lượng chuyên trách chống buôn lậu: Theo mục tiêu và giải pháp của Đề án “Nâng cao năng lực cho lực lượng Hải quan chuyên trách chống buôn lậu đến năm 2020” thì số lượng lực lượng chuyên trách chống buôn lậu toàn ngành Hải quan được xác định: Đến năm 2015 chiếm 25% quân số toàn ngành Hải quan; đến năm 2020 chiếm 30% quân số toàn ngành Hải quan và đến năm 2030 số lượng cán bộ công chức chuyên trách chống buôn lậu vào khoảng 3600 người. Đây vừa là niềm vui cho lực lượng Kiểm soát Hải quan nhưng đồng thời cũng là một bài toán nan giải cho việc đào tạo năng lực chuyên môn cho lực lượng chuyên trách trong giai đoạn này.

- Thứ tư, tình hình, diễn biến hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hoạt động của các loại tội phạm khác trong địa bàn hoạt động hải quan.

Nghiên cứu các vụ việc buôn lậu, gian lận thương mại do lực lượng Kiểm soát Hải quan phát hiện trong thời gian qua cho thấy: tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và tình hình hoạt động của nhiều loại tội phạm khác xảy ra trong địa bàn hoạt động của hải quan diễn biến hết sức phức tạp và có chiều hướng gia tăng. Đối tượng của hoạt động buôn lậu đa dạng, xuất hiện nhiều đường dây, tổ chức buôn lậu chặt chẽ, đặc biệt là tội phạm buôn lậu xuyên quốc gia, xuất hiện nhiều đối tượng buôn lậu là người nước ngoài. Phương thức, thủ đoạn hoạt động ngày càng tinh vi xảo quyệt, đáng chú ý là:

+ Các đối tượng buôn lậu tập trung khai thác những sơ hở thiếu sót trong các chính sách pháp luật về xuất nhập khẩu để buôn lậu như: lợi dụng chính sách ưu đãi đối với các khu kinh tế cửa khẩu đang gây rất nhiều khó khăn cho cơ quan hải quan, như: thu gom hàng lậu thông qua ưu đãi định mức hàng miễn thuế đối với cư dân biên giới; quay vòng hàng hóa xuất nhập khẩu vào khu kinh tế cửa khẩu để hưởng ưu đãi thuế; sử dụng xe ô tô đăng ký khu kinh tế cửa khẩu, nhưng lưu hành nội địa...; Lợi dụng chính sách tạm nhập tái xuất để buôn bán, vận chuyển trái phép các loại hàng cấm, hàng vi phạm Công ước quốc tế như tái xuất hàng không đúng khai báo, hoặc không tái xuất hàng mà tự phá bỏ niêm phong hải quan để tiêu thụ nội địa; Lợi dụng chính sách khai thác, quản lý than, quặng để buôn lậu; Lợi dụng chính sách đầu tư gia công như: lợi dụng các ưu đãi đối với đầu tư - gia công cho nước ngoài một số doanh nghiệp đã có thủ đoạn gian lận trong định mức tiêu hao nguyên liệu, bán nguyên liệu, phụ liệu và sản phẩm ra ngoài thị trường nội địa; nhập hàng hóa thành phẩm hoặc bán thành phẩm để gian lận xuất xứ Việt Nam (C/O) nhằm hưởng thuế suất ưu đãi (như vụ Công ty Tiahua bị Cục Hải quan Đồng Nai phát hiện). Gần đây nhất khi ngành Hải quan áp dụng thí điểm thủ tục hải quan điện tử đã phát hiện một số vụ việc làm giả hồ sơ hải quan.

+ Hoạt động buôn lậu được tổ chức thành đường dây ổ nhóm chặt chẽ, liên kết giữa trong và ngoài nước, không loại trừ có sự móc nối, tiếp tay của một số cán bộ các ngành chức năng. Qua nhiều vụ việc do lực lượng chống buôn lậu phát hiện, điều tra, bắt giữ, xử lý thời gian gần đây có thể nhận định tính tổ chức trong hoạt động tội phạm ngày càng cao, có tính liên kết chặt chẽ, có sự phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đối tượng, từng khâu từ việc liên hệ, đặt hàng đến vận chuyển, giao nhận hàng và tiêu thụ hàng hóa... người ở khâu nào thì biết khâu đó theo một chu trình khép kín, tránh rò rỉ thông tin, làm lộ người của chúng. Việc các đối tượng liên kết chặt chẽ với nhau cũng nhằm đề phòng việc các mắt xích trong đường dây bị lộ, bị bắt thì cũng không biết nhiều thông tin để khai báo với cơ quan chức năng.  Điển hình như vụ buôn lậu bằng thủ đoạn "xuất khống” 2000 thùng rượu vodka sang Lào đã bị lực lượng Kiểm soát Hải quan phát hiện tại cửa khẩu Cầu Treo (Hương Sơn - Hà Tĩnh) vào ngày 12 tháng 9 năm 2012 của Công ty cổ phần cồn rượu Hà Nội (Halico) cho thấy có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đối tượng trong các doanh nghiệp nhà nước với đối tượng ngoài xã hội và cả đối tượng người nước ngoài.

II. Một số giải pháp nâng cao năng lực, nghiệp vụ chuyên môn cho lực lượng Kiểm soát Hải quan trong tiến trình hội nhập nền kinh tế quốc tế

Trước tình hình thế giới, khu vực và trong nước cũng như thực trạng mô hình tổ chức, năng lực trình độ chuyên môn của lực lượng chuyên trách chống buôn lậu, gian lận thương mại, để đáp ứng yêu cầu và thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ do ngành Hải quan giao cho, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:

Thứ nhất, Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan cần nhất quán chủ trương, quan điểm: Xây dựng lực lượng Kiểm soát Hải quan chuyên nghiệp và hiện đại. Triển khai Luật Hải quan 2014 theo hướng: sắp xếp kiện toàn lại bộ máy tổ chức ngành Hải quan nói chung và lực lượng Kiểm soát Hải quan nói riêng kết hợp với đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ Kiểm soát Hải quan. Hàng năm, Cục Điều tra chống buôn lậu tiến hành rà soát, phân loại cán bộ công chức đang công tác trong lực lượng Kiểm soát Hải quan làm cơ sở để xây dựng các kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ Kiểm soát Hải quan. Trong quá trình rà soát cần phân loại thành cán bộ lãnh đạo chỉ huy và cán bộ công chức để bố trí thời gian đào tạo cho phù hợp.

Thứ hai, trên cơ sở đề án "Nâng cao năng lực cho lực lượng Hải quan chuyên trách chống buôn lậu đến năm 2020”, Cục Điều tra chống buôn lậu sẽ xây dựng kế hoạch tuyển chọn nguồn nhân lực cho những năm tới, trong đó ưu tiên tuyển chọn những cán bộ đang công tác trong ngành Công an, Quân đội, Bộ đội biên phòng có nguyện vọng công tác trong lực lượng Kiểm soát Hải quan, đây là những người đã có kinh nghiệm trong đấu tranh phòng, chống tội phạm sẽ bổ sung cho lực lượng Kiểm soát hải quan. Đồng thời Cục Điều tra chống buôn lậu đề xuất Tổng cục Hải quan, Bộ Tài chính cho phép tuyển những thí sinh dự thi vào các trường Học viện Cảnh sát nhân dân (CSND), Học viện An ninh nhân dân (ANND), Đại học CSND, Đại học ANND có điểm sát với điểm mà các trường Công an xét tuyển cam kết công tác lâu dài trong lực lượng Kiểm soát Hải quan sẽ được tuyển dụng vào ngành Hải quan và được gửi học ngay tại các trường này. Sau khi tốt nghiệp sẽ về công tác tại các đơn vị Kiểm soát hải quan.

Thứ ba, cần có chính sách khuyến khích các cá nhân cán bộ công chức Kiểm soát Hải quan tự nghiên cứu học tập nâng cao trình độ chuyên môn như hỗ trợ kinh phí khi tham gia học hệ cao học, nghiên cứu sinh là một trong các tiêu chí để đề bạt, bổ nhiệm cán bộ.

Thứ tư, hàng năm thường xuyên mở các lớp bồi dưỡng tập huấn tại trường Hải quan Việt Nam hoặc phối hợp với các trung tâm huấn luyện, các trung tâm đào tạo của Bộ Công an, Bộ Quốc Phòng, các trường Đại học có uy tín... để tổ chức

Thứ năm, tăng cường công tác phối hợp với các trường Công an, Quân đội như Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện An ninh nhân dân, Học viện kỹ thuật quân sự... tổ chức các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ cho từng loại đối tượng trong lực lượng Kiểm soát Hải quan như bồi dưỡng nghiệp vụ điều tra, bồi dưỡng nghiệp vụ phòng chống tội phạm ma túy... góp phần nâng cao trình độ cho lực lượng Kiểm soát Hải quan trong những năm tới.

Thứ sáu, khâu sử dụng cán bộ phải kết hợp chặt chẽ, linh hoạt trong việc bố trí sắp xếp số cán bộ công chức đã được đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ điều tra và có kinh nghiệm trên lĩnh vực kiểm soát Hải quan với việc luân chuyển, điều động, chuyển đổi vị trí công tác theo quy định của pháp luật. Đảm bảo bồi dưỡng đào tạo cán bộ tránh bị móc nối mua chuộc theo hướng điều động, luân chuyển số này trong lực lượng kiểm soát Hải quan mà không điều chuyển sang các lĩnh vực chuyên ngành khác, nhằm đảm bảo cho cán bộ công chức kiểm soát hải quan có 100% số lượng đào tạo chuyên sâu, phát huy các kiến thức đã được đào tạo đồng thời tránh lãng phí nguồn nhân lực mà không được sử dụng đúng mục đích.

Cục điều tra chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan có 30 năm xây dựng trưởng thành đã giành được nhiều chiến công thành tích trên mặt trận phòng, chống tội phạm, góp phần đảm bảo an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Kết quả đó gắn liền với quá trình đào tạo lực lượng chuyên trách về chuyên môn nghiệp vụ pháp luật, phẩm chất đạo đức và bản lĩnh - Đó cũng là một phần quan trọng, kết quả công lao to lớn của ngành Công an nói chung, của Học viện Cảnh sát nhân dân nói riêng đối với lực lực lượng Kiểm soát Hải quan.

TS. Nguyễn Phi Hùng, Cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan

Nguồn: Kỷ yếu Hội thảo khoa học: "Nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới trong tình hình mới"  tháng 1/2015 tại Học viện Cảnh sát nhân dân

 

Tài liệu tham khảo

1. Luật Hải quan năm 2014;

2. Đề án "Nâng cao năng lực cho lực lượng Hải quan chuyên trách chống buôn lậu đến năm 2020”, Tổng cục Hải quan;

3. Báo cáo tổng kết công tác năm của Cục Điều tra chống buôn lậu từ năm 2009 đến năm 2014.

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác