Thứ Năm, 14/11/2019
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Một số yếu tố rủi ro của hình thức tín dụng “cho vay ngang hàng” và giải pháp phòng ngừa

Bằng việc vận dụng sự phát triển của khoa học công nghệ để phân tích đánh giá và kiểm soát thông tin khách hàng hoàn toàn trực tuyến, P2P Lending đã tạo ra một loạt ưu thế như đơn giản hoá mọi thủ tục, thời gian xét duyệt cho vay nhanh, giao dịch dễ dàng, lãi suất cạnh tranh... P2P Lending cung cấp nền tảng giao dịch trực tuyến (Platform) để kết nối trực tiếp giữa người vay với người cho vay, các công ty P2P sẽ được hưởng phí dịch vụ từ cả người cho vay và bên vay. Người có nhu cầu vay tiền chỉ cần cài đặt, sử dụng ứng dụng của các công ty P2P Lending và bắt đầu giao dịch mà không phải thông qua các thủ tục phức tạp như tại các ngân hàng truyền thống. Dịch vụ P2P Lending chủ yếu là tín dụng tiêu dùng, các khoản vay nhỏ như vay vốn sinh viên, vay mua điện thoại, xe, vay mua nhà trả góp… hoặc đôi khi có cả dịch vụ vay vốn doanh nghiệp nhỏ.

Có thể thấy, mô hình P2P Lending có ưu điểm là tạo ra được những khoản vay với mức lãi suất thấp hơn hoặc bằng với ngân hàng bởi các giao dịch là trực tuyến nên nó cắt giảm được chi phí nhân viên, thủ tục giao dịch, trụ sở giao dịch. Lãi suất có thể được thiết lập bởi người cho vay cạnh tranh với tỷ lệ thấp nhất trên mô hình đấu giá ngược hoặc được cố định bởi công ty P2P Lending trên cơ sở phân tích hoạt động tín dụng của người vay và người cho vay. Qua đó, người cho vay sẽ thu được lợi nhuận cao hơn so với việc gửi tiết kiệm ở ngân hàng truyền thống và người đi vay chỉ phải chịu lãi xuất vay thấp hơn so với ngân hàng hoặc các tổ chức tín dụng chính thực hiện tại. Nhìn chung về mặt lý tưởng, hình thức vay này có thể làm giảm tỷ lệ cho vay trái pháp luật với lãi suất cao cắt cổ, hạn chế và ngăn chặn được tình trạng “tín dụng đen”. Ngoài ra nó còn giúp cho những người không đủ điều kiện vay vốn ngân hàng vẫn có thể tiếp cận vay tiền một cách hợp pháp.

P2P Lending có tính bảo mật cao do tất cả các thông tin khách hàng được mã hóa và kiểm soát bằng công nghệ dữ liệu Bigdata. Người cho vay và người đi vay cũng có thể thẩm định nhau mà không cần phải gặp trực tiếp. Hình thức vay này là hoạt động tín chấp, nếu bạn đăng ký thông tin một cách trung thực, hoạt động theo quy định, tuân thủ các điều khoản do công ty đặt ra bạn sẽ có một tài khoản sử dụng lâu dài, còn không trung thực hoặc có dư nợ xấu thì bạn sẽ bị hệ thống đào thải tự động.

Việt Nam là một quốc gia có cơ cấu dân số trẻ, có trên 60% dân số đang trong độ tuổi lao động có nhu cầu chi tiêu và mua sắm cao. Do đó, trước xu hướng bùng nổ dịch vụ P2P Lending hiện nay có tác động mạnh mẽ tới các hoạt động kinh tế, xã hội ở nước ta. Theo số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới (World Bank), tại Việt Nam, cứ trong 3 người thì có chưa đến 1 người được tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tín dụng của ngân hàng. Có đến khoảng trên 53 triệu người gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các khoản vay tiêu dùng cá nhân hoặc phục vụ vốn kinh doanh nhỏ thông qua các dịch vụ cho vay truyền thống. Đây cũng chính là cơ hội rất thuận lợi để mô hình P2P Lending phát triển tại Việt Nam. Một mặt, mô hình này hỗ trợ đáp ứng tối đa nhu cầu vay vốn của người tiêu dùng, đơn vị kinh doanh nhỏ. Mặt khác, nó đã đa dạng hóa kênh đầu tư, giúp cho tất cả mọi người có tiền đều có thể đưa tiền của mình vào kinh doanh để được hưởng lãi xuất.

Ở nước ta, mô hình cho vay ngang hàng mới xuất hiện và đang phát triển rất nhanh, đã có tới trên 40 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này và sẽ còn gia tăng mạnh trong thời gian tới. Chỉ cần tìm kiếm trên Internet hoặc các mạng xã hội các từ khóa như: “vay online”, “vay trực tuyến”, “vay nhanh” chúng ta sẽ thấy xuất hiện rất nhiều các website cho vay tiền siêu nhanh như: Tima.vn, Doctordong.vn, Huydong.com, Canvaytien.info, SHA, Mobivi… hoạt động rầm rộ. Những website này thường tạo sự thu hút của người truy cập bằng nhiều hình ảnh, nội dung giới thiệu, quảng cáo hấp dẫn như: vay tiền mặt chỉ 30 giây là có tiền ngay, gọi là có, vay tiền không cần thế chấp, vay tiền không giới hạn; … Để hấp dẫn hơn nữa, các website còn đưa ra nhiều lời mời gọi hấp dẫn như cho vay với lãi suất 0%/năm, miễn phí tư vấn, miễn phí dịch vụ; thủ tục vay tiện lợi nhanh chóng, chấp nhận với mọi khoản vay. Thậm chí khách hàng không cần phải đi lại, thủ tục phức tạp mà chỉ cần ngồi tại nhà cũng có người đưa tiền tới. Đó là trên quảng cáo, tuy nhiên thực tế trong quá trình hoạt động P2P Lending đã xuất hiện nhiều vấn đề rủi ro và biểu hiện vi phạm pháp luật như:

- Người đi vay dễ rơi vào bẫy cho vay lãi nặng và phải chịu những khoản vay có lãi suất cắt cổ:

Tuy đưa ra những lời mời gọi, thông tin quảng cáo hấp dẫn về hoạt động tín dụng để cuốn hút người tham gia nhưng thực chất các công ty này chỉ được phép cung cấp dịch vụ tư vấn mà không có chức năng cho vay. Đặc biệt, doanh nghiệp P2P Lending không cung cấp rõ ràng, đầy đủ về các khoản chi phí và phí dịch vụ phát sinh kèm theo những khoản vay. Ngoài lãi theo thỏa thuận phải trả với người cho vay thì người vay còn phải chịu hàng loạt các chi phí khác như: phí thẩm định tài sản, phí lưu giữ tài sản, phí tư vấn,… Tổng cộng các khoản phí này thì người dùng phải trả một số tiền cao gấp nhiều lần so với số tiền vay ban đầu, thậm chí có trường hợp phải chịu lãi suất lên đến 700%.

Như vậy, không giống với những thông tin quảng cáo, lãi suất và số tiền thực tế người vay tiền phải trả rất cao so với lãi suất tại các tổ chức tín dụng chính thức. Tất cả những trường hợp đó, người vay đều phải nhanh chóng trả nợ cho các đối tượng, nếu không trả nợ kịp thời thì “lãi mẹ đẻ lãi con”, số tiền phải trả sẽ tăng lên nhanh chóng theo cấp số nhân. Ngoài ra, để đòi nợ các đối tượng sẽ dùng nhiều thủ đoạn như đe dọa, hành hung, bắt cóc, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm, thậm chí đe dọa người thân của những người vay nợ nhằm tạo sức ép buộc phải bán nhà, bán tài sản để trả nợ. Đây là một dấu hiệu cơ bản của hoạt động “tín dụng đen”, các đối tượng cho vay nặng lãi hoàn toàn có thể lợi dụng hình thức này để hoạt động.

- Dịch vụ vay ngang hàng P2P Lending còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ xảy ra nợ xấu, không có cơ chế bảo vệ các nhà đầu tư:

Ở nước ta hiện nay, cho vay ngang hàng là hình thức giao dịch dân sự và pháp luật hiện hành chưa có quy định giao cho cơ quan chức năng nào quản lý. Theo quy định tại Điều 8, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 sửa đổi bổ sung năm 2017 qui định về hoạt động của các tổ chức tín dụng như sau:

“1. Tổ chức có đủ điều kiện theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan được NHNN cấp Giấy phép thì được thực hiện một hoặc một số hoạt động ngân hàng tại Việt Nam.

2. Nghiêm cấm cá nhân, tổ chức không phải là tổ chức tín dụng thực hiện hoạt động ngân hàng, trừ giao dịch ký quỹ, giao dịch mua, bán lại chứng khoán của công ty chứng khoán”.

Vì vậy, nếu các công ty P2P Lending là tổ chức tín dụng thì chắc chắn sẽ vi phạm pháp luật về cách tính lãi suất tiền vay. Còn nếu các công ty P2P Lending này chỉ đóng vai trò môi giới, trung gian kết nối giữ người cho vay và người đi vay thì khi có tranh chấp xảy ra, cũng chỉ là tranh chấp liên quan giữa bên vay và cho vay còn công ty P2P Lending sẽ chối bỏ trách nhiệm, không có nghĩa vụ giải quyết tranh chấp này. Như vậy, người cho vay không có điều kiện thẩm định khách hàng, không có cơ chế phòng ngừa rủi ro, không có biện pháp bảo vệ tiền vay và khi không tự đòi được các khoản đầu tư, người cho vay có thể mất trắng tiền và không thể đòi trách nhiệm bồi thường từ các công ty cung ứng dịch vụ P2P Lending.

- Các rủi ro trong quản trị hệ thống thông tin và nhiều hoạt động lợi dụng mô hình P2P để thực hiện các vi phạm pháp luật khác:

Toàn bộ dữ liệu về người tham gia hình thức tín dụng này đều được quản lý, lưu trữ trên hệ thống máy chủ và hoạt động trên môi trường Internet. Do đó, các hackers có thể lợi dụng lỗ hổng bảo mật để xâm nhập, đánh cắp thông tin cá nhân của các bên tham gia; hệ thống máy chủ thông tin của Công ty P2P Lending có thể bị chiếm quyền kiểm soát hoặc bị đánh sập, sửa, xóa dữ liệu có chủ đích dẫn đến toàn bộ thông tin giao dịch của các bên bị mất, thay đổi thông tin giao dịch gây ảnh hưởng trực tiếp tới tài sản của các nhà đầu tư và các biên tham gia giao dịch trong hệ thống.

Ngoài ra, một số đối tượng lợi dụng hoạt động giao dịch trên các nền tảng P2P Lending để trốn thuế, rửa tiền, đánh bạc qua mạng, tài trợ khủng bố hoặc biến tướng để huy động tài chính đa cấp trái phép khiến người cho vay, người đi vay trở thành nạn nhân của hành vi lừa đảo, huy động vốn bất hợp pháp. Đặc biệt, xuất hiện các sàn giao dịch, công ty cho vay P2P Lending được dựng lên để lừa đảo, huy động tiền rồi “mất tích” sau một thời gian hoạt động khiến các nhà đầu tư mất tiền...

Việc đẩy mạnh phát triển ứng dụng công nghệ thông tin và chủ động thích ứng với cách mạng công nghiệp 4.0 là một trong những trọng tâm ưu tiên của Chính phủ Việt Nam trong những năm gần đây, lĩnh vực tài chính điện tử và cho vay ngang hàng cũng không nằm ngoài xu thế đó. Đây là một trong những mô hình đầu tư tài chính hết sức mới và tiên tiến, giảm thiểu chi phí, thủ tục giao dịch, kết nối những nhà đầu tư vừa và nhỏ với người tiêu dùng, cá nhân có nhu cầu thậm chí là các doanh nghiệp đang cần hỗ trợ về vốn. Tuy nhiên, thực tế trong nước và tình hình hoạt động tài chính P2P Lending ở trên thế giới cho thấy mô hình này còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro cho các nhà đầu tư cũng như nhiều đối tượng lợi dụng hoạt động phạm tội. Để nâng cao hiệu quả trong hoạt động quản lý hình thức đầu tư tài chính P2P Lending cũng như phòng ngừa rủi ro nói chung, phòng chống tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến hình thức đầu tư tài chính này nói riêng, lực lượng Cảnh sát nhân dân cần chú ý một số nội dung sau:

Một là, tham mưu cho Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, các Bộ ngành có liên quan tăng cường các hoạt động phát triển, đa dạng hóa thị trường tài chính - tín dụng chính thức, cả về chủng loại, quy mô, thủ tục vay vốn, cho vay và chất lượng sản phẩm tín dụng, đáp ứng nhu cầu tín dụng chính đáng của người dân và doanh nghiệp, tạo ra sức cạnh tranh mạnh, hạn chế các điều kiện để “tín dụng đen” tồn tại, phát triển, thao túng thị trường tín dụng. Tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực tín dụng P2P Lending để phòng ngừa, hạn chế các rủi ro có thể xảy ra.

Hai là, tăng cường cơ chế bảo đảm tiền gửi cho nhà đầu tư, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và đề xuất các biện pháp xử lý tình trạng con nợ bị vỡ nợ, lợi dụng kẽ hở của pháp luật để “chây ỳ”, trốn tránh việc trả nợ hoặc trả nợ “nhỏ giọt” để bảo đảm quyền lợi cho các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp, người cho vay đồng thời cũng chính là phòng ngừa tội phạm và các vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động đòi nợ. Tăng cường cơ chế pháp lý trong quản lý nhà nước, bảo vệ nhà đầu tư và quyền lợi người cho vay khi tham gia mô hình P2P Lending.

Ba là, tăng cường vai trò của các biện pháp hành chính trong xử lý vi phạm. Nếu như vi phạm trong lĩnh vực này chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì cần có biện pháp xử lý hành chính phù hợp, một trong biện pháp hữu hiệu cần cần xem xét là phạt tiền. Đây là biện pháp kinh tế có ý nghĩa phòng ngừa cao, đánh trúng vào tâm lý trục lợi của cả con nợ và chủ nợ. Lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, trực tiếp thực hiện công tác quản lý ngành nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự cần tăng cường các công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của các công ty P2P Lending và đặc biệt là các cá nhân, tổ chức hoạt động mà không đăng ký kinh doanh để phát hiện, làm rõ các vi phạm pháp luật có liên quan.

Bốn là, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao hiểu biết của người dân về các quy định của Nhà nước về vay và cho vay, những rủi ro và nguy cơ tiềm ẩn từ mô hình cho vay P2P Lending. Tuyên truyền về các phương thức, thủ đoạn hoạt động của các đối tượng lợi dụng lĩnh vực tài chính, cho vay để phạm tội nhằm nâng cao cảnh giác của người dân trước thủ đoạn lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, cho vay lãi nặng của tội phạm. Đồng thời khuyến khích người dân tích cực tố cáo, tố giác tội phạm có dấu hiệu hoạt động “tín dụng đen”, hợp tác chặt chẽ với cơ quan công an để thu thập thông tin, tài liệu làm chứng cứ phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm liên quan đến mô hình P2P Lending.

Năm là, thực hiện có hiệu quả công tác nắm tình hình, chủ động ứng phó, kịp thời phát hiện những dấu hiệu hoạt động của thị trường “tín dụng đen”; tham mưu, đề xuất với cấp ủy, chính quyền các biện pháp xử lý, ngăn chặn sự đổ vỡ của các hệ thống tín dụng phi chính thức. Phối hợp chặt chẽ với lực lượng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao để tổ chức xác minh, đấu tranh với những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động cho vay ngang hàng. Tổ chức điều tra, xác minh các dấu hiệu của tội phạm lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, cho vay nặng lãi, đánh bạc qua mạng,… cũng như phối hợp với các ngành, các đoàn thể giải quyết, xử lý, ổn định tình hình an ninh, trật tự liên quan đến hoạt động của mô hình P2P Lending.

Lại Văn Công

Khoa Cảnh sát hình sự, Học viện CSND


Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác