Thứ Bảy, 31/10/2020
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Nâng cao vai trò công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh ở Việt Nam

Điển hình trong những năm đầu thế kỷ 21, Hội chứng hô hấp cấp tính nặng SARS xuất hiện ổ dịch đầu tiên tại Trung Quốc, chỉ trong thời gian ngắn đã lây lan đến 37 quốc gia và vùng lãnh thổ với 8.422 người mắc, trong đó có 916 trường hợp tử vong trên toàn thế giới. Ở Việt Nam, dịch SARS đã khiến 44 y tá, bác sĩ của Bệnh viện Việt Pháp lây bệnh, 6 người tử vong đều là những y bác sỹ ở tuyến đầu trong cuộc chiến chống SARS. Bệnh viện Việt Pháp phải khử trùng, đóng cửa gần nửa năm. Đến cuối năm 2019, dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp mới COVID-19 bùng phát tại Trung Quốc và hiện đang có những diễn biến rất phức tạp, khó lường với hơn 80.000 ca mắc, khiến hơn 2.600 người tử vong ở 28 quốc gia và vùng lãnh thổ, đặc biệt là ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. Dịch bệnh COVID-19 đã và đang tác động tiêu cực đến các lĩnh vực như du lịch, hàng không, dệt may, điện tử, nông thuỷ sản… trong đó, du lịch là ngành chịu tác động mạnh do lượng khách du lịch từ Trung Quốc đến Việt Nam, cũng như du lịch nội địa cũng bị hạn chế do lo ngại sự lây lan của dịch bệnh.

Với vị trí địa lý nằm ở trong khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh, đòi hỏi Việt Nam phải có phương án ứng phó kịp thời nhằm hạn chế những tác động tiêu cực của thiên tai, dịch bệnh đối với đời sống kinh tế, xã hội. Trong đó, vấn đề nâng cao trách nhiệm của cộng đồng, kết nối cộng đồng bền chặt để cùng chung tay phòng, chống thiên tai, dịch bệnh là việc làm cấp thiết.

Kết nối cộng đồng là sự liên kết, gắn bó chặt chẽ giữa các gia đình, gia tộc, giữa các thành viên trong cộng đồng dân cư với nhau. Để chủ động tiến hành kết nối cộng đồng ở Việt Nam, khắc phục những tác động của thiên tai, dịch bệnh phải kể đến vai trò quan trọng của công tác tuyên truyền. Công tác tuyên truyền trong kết nối cộng đồng ở Việt Nam khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh trong thời gian qua đã có nhiều kết quả tích cực, khắc phục được những hậu quả tác động xấu đến đời sống kinh tế, xã hội của đất nước và đời sống của người dân, cụ thể như:

Trong đại dịch SARS xảy ra vào những năm đầu thế kỷ 21, Việt Nam là một trong những nước có vai trò rất lớn khi ngăn chặn lây lan của dịch SARS và những kết quả đó đạt được chủ yếu từ hiệu quả của công tác tuyên truyền, phát huy vai trò của cộng đồng để chủ động phòng, chống dịch bệnh.

Khi xảy ra các thiên tai, dịch bệnh, Việt Nam đã chủ động tiến hành chỉ đạo thống nhất từ trung ương đến địa phương, kết nối các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Chủ động tiến hành kết nối cộng đồng dựa trên giá trị truyền thống của dân tộc, phát huy phong tục, tập quán tốt đẹp của người Việt Nam. Có những kênh chính thống nhằm tuyên truyền cho người dân như kênh truyền thống qua phương tiện thông tin, đại chúng, những kênh trực tiếp đến những kênh gián tiếp, sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin hiện đại… Đặc biệt, việc tận dụng các mạng xã hội hiện rất phổ biến ở nước ta như Facebook, Zalo, Youtube, Instagram… trong công tác tuyên truyền, vận động, kết nối cộng động đã phát huy hiệu quả tích cực. Việc hình thành kênh thông tin tuyên truyền trên mạng xã hội là phù hợp với thực tiễn và xu hướng tiếp cận thông tin của người dân trong điều kiện hiện nay. Đối với dịch COVID-19, những thông tin đa dạng, chính thống về công tác chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, tình hình diễn biến của dịch bệnh, phương pháp phòng, chống dịch… đã thường xuyên được cập nhật trên các mạng xã hội, Website của Bộ Y tế và các bộ, ban ngành, các cơ quan nhà nước…, qua đó tạo hiệu quả tuyên truyền sâu rộng và kịp thời đến mọi tầng lớp nhân dân.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy thực trạng công tác tuyên truyền nhằm kết nối cộng đồng trong khắc phục những tác động của thiên tai, dịch bệnh ở Việt Nam còn một số hạn chế nhất định. Những hạn chế, thiếu sót này được thể hiện ở một số vấn đề như sau:

Đánh giá tổng quan, công tác tuyên truyền mặc dù đã phát huy được vai trò trong kết nối cộng đồng nhằm khắc phục những tác động của thiên tai, dịch bệnh ở Việt Nam. Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy, những kết quả của công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng chưa thể hiện rõ vai trò của công tác này. Hoạt động tuyên truyền chưa tạo dựng được sự kết nối cộng đồng một cách bền vững nhằm giải quyết triệt để những tác hại của thiên tai, dịch bệnh. Trong xã hội, vẫn còn những hành vi không vì cộng đồng, đi ngược lại với lợi ích của cộng đồng, trong khi những thiên tai, dịch bệnh xảy ra cần phải có sự chung tay của cả cộng đồng mới có thể giải quyết triệt để những tác động của nó nhằm hạn chế thấp nhất những hậu quả của thiên tai, dịch bệnh. Điển hình, hiện nay Việt Nam là một trong những nước chịu tác động lớn của dịch viêm phổi cấp do virus COVID-19 gây ra. Nhưng thực tế, tính cộng đồng của người dân chưa được xây dựng một cách thống nhất, hiệu quả không cao, còn nhiều hiện tượng tăng giá xung quanh việc mua bán các thiết bị y tế phục vụ phòng, chống dịch như: khẩu trang, nước rửa tay khô...

Nội dung tuyên truyền trong kết nối cộng đồng dù đã được tiến hành trên diện rộng nhưng chưa có chiều sâu và điểm nhấn. Các nội dung của công tác tuyên truyền phần lớn chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền các chính sách, các thông tin thường mang tính một chiều, chưa chú trọng đến vấn đề bức thiết của người dân để phát huy tính cộng đồng khi khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh.

Thông tin tuyên truyền nhằm kết nối cộng đồng, phát huy vai trò, sức mạnh của cả cộng đồng trong giải quyết các vấn đề thiên tai, dịch bệnh còn chưa được cập nhật thường xuyên, nhanh chóng.

Kết quả công tác tuyên truyền chưa phát huy được vai trò trong việc đẩy lùi những thông tin giả, thông tin sai sự thật… gây hoang mang trong quần chúng nhân dân và gây khó khăn trong giải quyết những tác động từ thiên tai, dịch bệnh ở Việt Nam.

Công tác quản lý nhà nước đối với công tác tuyên truyền trong kết nối cộng đồng chưa toàn diện, chặt chẽ, do đó chưa phát huy sự kết nối của cộng đồng trong giải quyết các vấn đề thiên tai, dịch bệnh.

Sự phối hợp đa ngành, giữa các cơ quan, tổ chức các cấp với nhau đã đạt được kết quả tốt trong tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, góp phần hạn chế những tác động của thiên tai, dịch bệnh. Tuy nhiên, sự phối hợp đa ngành còn chưa có cơ chế rõ ràng, chưa có những quy định cụ thể về vai trò, trách nhiệm và công việc cần phải tiến hành của các ngành, các cấp từ trung ương đến địa phương đối với từng cấp độ của thiên tai, dịch bệnh.

Những hạn chế, thiếu sót trong công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh ở Việt Nam thời gian qua xuất phát từ những nguyên nhân chủ yếu như sau:

- Công tác lãnh đạo, chỉ đạo đối với hoạt động tuyên truyền kết nối cộng đồng ở một số lĩnh vực, địa phương vẫn còn hạn chế.

- Hoạt động quản lý nhà nước trong công tác tuyên truyền còn chưa phát huy được hiệu quả, mang nặng tính kiểm tra, thanh tra, xử phạt… chưa mang tính hướng dẫn, định hướng, chủ động kết nối cộng đồng trong giải quyết các vấn đề thiên tai, dịch bệnh.

- Quá trình tuyên truyền chưa khai thác triệt để các phong tục theo vùng miền, của từng đồng bào dân tộc nên các nội dung tuyên truyền còn chung chung, chưa gắn kết được với từng nhóm đối tượng ở vùng miền khác nhau, từng người dân tộc khác nhau. Do đó, công tác tuyên truyền còn hạn chế trong việc nâng cao sự gắn kết cộng đồng khi phòng, chống thiên tai, dịch bệnh xảy ra.

- Thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ của Việt Nam hiện nay được đánh giá có sự phát triển nhanh. Tuy nhiên, công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng còn chưa khai thác, tận dụng một cách hiệu quả và triệt để những tiềm năng của công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, công tác phòng, chống thông tin xấu, độc hại, thông tin sai sự thật có liên quan đến thiên tai, dịch bệnh còn gặp nhiều khó khăn.

- Mối quan hệ phối hợp giữa các ngành, các cơ quan, đơn vị trong công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng còn hạn chế. Nhiều cơ quan, tổ chức tiến hành tuyên truyền còn mang nặng tính thành tích nên hiệu quả kết nối hạn chế.

- Công tác tuyên truyền chưa xây dựng được mô hình điển hình nhằm làm nền tảng để tiến hành kết nối cộng đồng trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh.

- Chưa chủ động khai thác kết quả của quan hệ hợp tác quốc tế trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh khi tiến hành tuyên truyền kết nối cộng đồng, đặc biệt là ở những cấp cơ sở.

Với nguyên nhân trên, để nâng cao sự kết nối cộng đồng trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, công tác tuyên truyền trong thời gian tới cần chú trọng một số giải pháp như sau:

Thứ nhất, phát huy vai trò công tác lãnh đạo, chỉ đạo nhằm xây dựng cơ chế ứng phó với thiên tai, dịch bệnh theo từng cấp độ qua đó thường xuyên tập huấn để xác định rõ vai trò của từng lực lượng, các cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư… khi có thiên tai, dịch bệnh xảy ra. Trên cơ sở đó, xác định rõ nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức thuộc cơ quan nhà nước, các doanh nghiệp, tổ chức, công ty ngoài cơ quan nhà nước, cộng đồng dân cư… Chỉ có như vậy, khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh ở cấp độ nào thì cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, người dân sẽ nhận thức được vai trò của mình, phát huy tính chủ động trong tiến hành tuyên truyền, phản biện hành vi sai trái, kết nối cộng đồng trong quá trình phòng, chống thiên tai, dịch bệnh.

Thứ hai, nâng cao vai trò của hoạt động quản lý nhà nước khi tiến hành công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng nhằm phát huy hiệu quả giải quyết các vấn đề do thiên tai, dịch bệnh gây ra ở Việt Nam. Trong đó, cần rà soát, bổ sung các quy định cụ thể về công tác tuyên truyền kết nối cộng động, có hình thức xử lý nghiêm khắc, mang tính răn đe đối với các hành vi đi ngược lại lợi ích cộng đồng khi thiên tai, dịch bệnh xảy ra. Đặc biệt, cần thường xuyên tổ chức thanh tra, kiểm tra theo từng lĩnh vực, từng chuyên đề có liên quan đến hoạt động tuyên truyền để ngăn ngừa các hành vi lợi dụng tính kết nối cộng đồng để trục lợi.

Thứ ba, đổi mới nội dung, cách thức công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng. Phương thức tuyên truyền cần ngắn gọn, dễ nhớ, dễ vận dụng, phù hợp với từng nhóm đối tượng, tuyên truyền cần gắn với phong tục tập quán đặc trưng của từng dân tộc, vùng miền để phát huy tính cộng đồng khi có thiên tai, dịch bệnh xảy ra. Đối với mỗi vấn đề tuyên truyền, cần có mục đích, quy trình cụ thể, dưới các hình thức khác nhau để việc tuyên truyền được thực hiện một cách tự nhiên, không gượng ép, không nặng về hình thức. Thường xuyên nắm bắt dư luận xã hội để có những giải pháp phát huy mặt tích cực; kịp thời chấn chỉnh và uốn nắn những biểu hiện tiêu cực... Đổi mới cách thức tuyên truyền gương người tốt, việc tốt, mô hình điển hình theo hướng thiết thực, không phô trương, hình thức, lãng phí, nâng cao sự kết nối cộng đồng trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh.

Thứ tư, khai thác triệt để các cơ sở vật chất, thành tựu khoa học công nghệ trong việc tiến hành công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng nhằm phòng, chống thiên tai, dịch bệnh. Tiến hành công tác tuyên truyền thông qua mạng internet một cách trực diện, liên tục, xây dựng những kênh thông tin trên môi trường mạng vừa tin cậy đối với Đảng và Nhà nước, vừa thân thiện với cộng đồng mạng để tiến hành công tác thông tin, tuyên truyền một cách nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả. Đặc biệt, khai thác hoạt động của các mạng xã hội, các hoạt động của trang thông tin chính thống trên mạng Internet của các cơ quan cấp cơ sở trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh. Đây là những kênh thông tin tuyên truyền hiệu quả nhằm đấu tranh phòng, chống lại những thông tin xấu, độc hại, thông tin giả, thông tin sai sự thật về thiên tai, dịch bệnh nhằm nâng cao sự kết nối của cộng đồng trong phòng, chống thiên tai, dịch bệnh.

Thứ năm, công tác tuyên truyền kết nối cộng đồng cần cũng cần phải khai thác kết quả của hoạt động quan hệ quốc tế, học tập mô hình đạt hiệu quả của các nước trong tuyên truyền nhằm kết nối cộng đồng khi thiên tai, dịch bệnh xảy ra. Tăng cường thông tin tuyên truyền bằng tiếng nước ngoài; đẩy mạnh hợp tác với các cơ quan đại diện ngoại giao, văn hóa, thông tin, báo chí Việt Nam ở nước ngoài, các tổ chức cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài; tranh thủ phóng viên nước ngoài đưa tin, viết bài, làm phóng sự về những kết quả tích cực trong phòng, chống thiên tai, bệnh dịch ở Việt Nam. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền tại Việt Nam cần chọn lọc và phổ biến rộng rãi đến mọi tầng lớp nhân dân những kinh nghiệm hay, mô hình tốt về phòng, chống thiên tai, dịch bệnh của các nước trên thế giới để nâng cao hiệu quả kết nối cộng đồng.

Lê Anh Tuấn

Khoa Cảnh sát Hình sự - Học viện CSND

Phùng Thị Công Phượng

Văn phòng - Học viện CSND

Tài liệu tham khảo:

1. Bách khoa toàn thư mở Wikipedia về hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS) và virus corona chủng mới (COVID-19).

2. Bộ Y tế, Báo cáo về phòng, chống dịch bệnh, năm 2019.

3. Tổng cục phòng, chống thiên tai của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Báo cáo thường niên về phòng, chống thiên tai.

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Xem nhiều nhất