Chủ Nhật, 22/9/2019
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
Về thời hạn Cơ quan điều tra bổ sung tài liệu, chứng cứ đối với Quyết định không khởi tố vụ án hình sự

Theo quy định tại Điều 108 của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 (sau đây xin được viết tắt là Bộ luật TTHS) thì:

1. Khi có một trong những căn cứ quy định tại Điều 107 của Bộ luật này thì người có quyền khởi tố vụ án ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự; nếu đã khởi tố thì phải ra quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố và thông báo cho cơ quan, tổ chức cá nhân đã tố giác hoặc báo tin về tội phạm biết rõ lý do; nếu xét cần xử lý bằng biện pháp khác thì chuyển hồ sơ cho cơ quan, tổ chức hữu quan giải quyết.

Quyết định không khởi tố vụ án hình sự, quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố vụ án hình sự và các tài liệu liên quan phải được gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp trong hạn 24 giờ, kể từ khi ra quyết định.

Cũng tại khoản 2, Điều 109 của Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định: “Trong trường hợp quyết định khởi tố vụ án hình sự của Cơ quan điều tra, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển, các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra không có căn cứ thì Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố đó; nếu quyết định không khởi tố vụ án hình sự của các cơ quan đó không có căn cứ, thì Viện kiểm sát hủy bỏ quyết định đó và ra quyết định khởi tố vụ án.”

Sau khi Bộ luật Tố tụng Hình sự có hiệu lực thi hành, quá trình kiểm sát việc ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự của Cơ quan điều tra, trong một thời gian dài,Viện kiểm sát đã áp dụng quy định tại khoản 2,Điều 109 của Bộ luật Tố tụng Hình sự để ra quyết định hủy bỏ quyết định không khởi tố vụ án hình sự của Cơ quan điều tra mà chưa yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung chứng cứ (do Bộ luật Tố tụng Hình sự không quy định nếu chưa đủ căn cứ, trước khi hủy bỏ quyết định không khởi tố vụ án hình sự, Viện kiểm sát phải yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung tài liệu, chứng cứ). Cho đến ngày 07/9/2005,các cơ quan tư pháp Trung ương:Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc Phòng ban hành Thông tư liên tịch số 05/TTLT-VKSTC-BQP hướng dẫn về quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong việc thực hiện một số quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 (sau đây xin được viết tắt là Thông tư số 05/TTLT). Tại đoạn 2 tiểu mục 7.1 của Thông tư 05/TTLT có quy định: “Trong thời gian 03 ngày, kể từ khi nhận được quyết định khởi tố hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự và các tài liệu liên quan, nếu thấy đủ căn cứ thì Viện kiểm sát phải thông báo bằng văn bản cho Cơ quan điều tra biết; nếu chưa đủ căn cứ thì có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung tài liệu, chứng cứ…”. Thông tư số 05/TTLN đã tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc của Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra khi giải quyết vụ án mà Cơ quan điều tra ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự, tránh việc có thể xảy ra oan, sai và bỏ lọt tội phạm.

Tuy nhiên, do cả Bộ luật Tố tụng Hình sự, Thông tư số 05/TTLT đều không quy định hay hướng dẫn trong thời hạn là bao nhiêu thời gian thì Cơ quan điều tra phải hoàn thành việc bổ sung tài liệu, chứng cứ, nên quá trình thực hiện chức năng kiểm sát việc ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự của Cơ quan điều tra đã nảy sinh nhiều khó khăn, vướng mắc. Thực tế có trường hợp Cơ quan điều tra tiến hành bổ sung với thời hạn 01 tháng, vài tháng… nhưng Viện kiểm sát không có căn cứ gì để kiến nghị, yêu cầu Cơ quan điều tra kết thúc việc bổ sung tài liệu, chứng cứ mà chỉ ban hành văn bản mang tính đôn đốc. Và để việc yêu cầu của Viện kiểm sát đối với việc bổ sung chứng cứ, tài liệu được Cơ quan điều tra thực hiện thì có nhiều ý kiến, cách giải quyết khác nhau:

Ý kiến thứ nhất cho rằng, Bộ luật Tố tụng Hình sự, Thông tư số 05/TTLT chưa quy định thời hạn để Cơ quan điều tra bổ sung chứng cứ, tài liệu đối với quyết định không khởi tố vụ án hình sự, nhưng theo quy định tại Điều 119 của Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định về thời hạn điều tra vụ án hình sự, thì việc thời hạn bổ sung chứng cứ, tài liệu đối với 01 vụ việc không khởi tố vụ án hình sự có thể áp dụng thời hạn theo quy định tại Điều 119 của Bộ luật Tố tụng Hình sự là phù hợp.

Ý kiến thứ hai cho rằng, tại điểm 2 Điều 103 của Bộ luật TTHS đã quy định: “Trong thời hạn hai mươi ngày,kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, Cơ quan điều tra trong phạm vi trách nhiệm của mình phải kiểm tra, xác minh nguồn tin và quyết định việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự .

Trong trường hợp sự việc bị tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm thì thời hạn để giải quyết tố giác và tin báo có thể dài hơn nhưng không quá hai tháng”.

Như vậy, Bộ luật Tố tụng Hình sự đã quy định về thời hạn để Cơ quan điều tra tiến hành kiểm tra, xác minh, sau đó phải ra một trong các quyết định khởi tố vụ án hình sự, quyết định không khởi tố vụ án hình sự,cho nên quá trình Viện kiểm sát có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung chứng cứ, tài liệu thì văn bản cần quy định về thời hạn hoàn thành.

Ý kiến thứ ba cho rằng, Bộ luật Tố tụng Hình sự, Thông tư số 05/TTLT không đề cập về thời gian nhưng tại đoạn 2 của tiểu mục 7.1 của Thông tư 05/TTLN quy định “…Trường hợp đủ căn cứ cho rằng quyết định khởi tố hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự rõ ràng là không có căn cứ thì Viện kiểm sát có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định hủy bỏ; nếu Cơ quan điều tra không nhất trí thì Viện kiểm sát căn cứ khoản 2 Điều 109 của Bộ luật Tố tụng Hình sự ra quyết định hủy bỏ”. Ý kiến này cũng lý giải vì quá trình kiểm sát điều tra, Viện kiểm sát có quyền kiểm sát mọi hoạt động tố tụng của Cơ quan điều tra, nếu trong quá trình Cơ quan điều tra bổ sung chứng cứ, tài liệu, nếu thấy những yêu cầu của Viện kiểm sát mà Cơ quan điều tra không thể thực hiện được và có đủ dấu hiệu của vụ án hình sự thì Viện kiểm sát thực hiện các chức năng, nhiệm vụ do Luậttổ chứcViện kiểm sát nhân dân, Bộ luật Tố tụng Hình sự quy định cũng như hướng dẫn tại tiểu mục 7.1 Thông tư số 05/TTLN ra quyết định hủy bỏ.

Theo chúng tôi thì cách giải quyết (thời hạn mà Cơ quan điều tra thực hiện yêu cầu của Viện kiểm sát về bổ sung chứng cứ, tài liệu) của ý kiến thứ nhất và thứ hai là chưa đúng, vì chưa được quy định tại Bộ luật Tố tụng Hình sự cũng như các văn bản hướng dẫn của các cơ quan tư pháp Trung ương; còn ý kiến thứ ba thì đúng quy định tại điểm 2Điều 109 của Bộ luật Tố tụng Hình sự nhưng lại mâu thuẫn với hướng dẫn tại đoạn 2 tiểu mục7.1 của Thông tư 05/TTLT “…nếu chưa đủ căn cứ thì có văn bản yêu cầu Cơ quan điều tra bổ sung tài liệu, chứng cứ…” (tất nhiên là Bộ luật Tố tụng Hình sự có giá trị pháp lý cao hơn) và cũng chưa giải quyết triệt để được những vấn đề về thực tiễn như Cơ quan điều tra đang tiến hành điều tra để bổ sung chứng cứ, tài liệu theo yêu cầu của Viện kiểm sát thì làm sao biết được Cơ quan điều tra không thể thực hiện được những yêu cầu và có đủ dấu hiệu của 01 vụ án hình sự.

Để tháo gỡ những vướng mắc trên, chúng tôi đề nghị các cơ quan tư pháp Trung ương cần hướng dẫn một cách cụ thể về thời hạn bổ sung chứng cứ, tài liệu đối với trường hợp Cơ quan điều tra ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự nhưng chưa đảm bảo tính có căn cứ, tránh trường hợp mỗi địa phương, đơn vị có cách áp dụng khác nhau và chưa đúng các quy định của pháp luật./.

Nguyễn Thanh Hào - Viện trưởng VKSND huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa

Nguồn: Tạp chí Kiểm sát Online

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác