Thứ Ba, 16/10/2018
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự theo hướng bảo đảm quyền con người đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp

Tuy vậy, để bảo đảm trật tự an toàn xã hội, vì quyền lợi chung của toàn xã hội, pháp luật nước ta cũng quy định sẽ hạn chế một số quyền nhất định đối với những người có hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhất là những hành vi phạm tội như sẽ bị tạm giữ, tạm giam hoặc bị áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác… Song, đối với họ vẫn được bảo đảm một số quyền cơ bản như được bảo vệ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm và các quyền khác không bị pháp luật tước bỏ được tôn trọng. Do vậy, việc bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự cũng là một trong những nội dung cần hướng tới trong cải cách tư pháp giai đoạn hiện nay.

Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ “tăng cường và nâng cao hiệu lực giám sát việc chấp hành pháp luật của các cơ quan tư pháp; tăng cường công tác kiểm sát việc bắt, tạm giữ, tạm giam đảm bảo đúng pháp luật; … hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam đối với một số loại tội phạm; thu hẹp đối tượng người có thẩm quyền quyết định việc áp dụng các biện pháp tạm giam; xây dựng và hoàn thiện pháp luật bảo đảm quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân; hoàn thiện các thủ tục tố tụng tư pháp, bảo đảm tính đồng bộ, dân chủ, công khai, minh bạch, tôn trọng và bảo vệ quyền con người ….”

Để xây dựng và hoàn thiện thủ tục tố tụng tư pháp này, tôi xin nêu một số nội dung nhằm để hướng tới bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp như sau :

1. Về chủ trương cải cách tư pháp liên quan đến tạm giữ, tạm giam:

Thứ nhất, cần xác định rõ căn cứ tạm giam, hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam đối với một số loại tội phạm, thu hẹp đối tượng người có thẩm quyền quyết định việc áp dụng biện pháp tạm giam. Đây là là chủ trương đúng đắn, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ về cải cách tư pháp, bảo đảm quyền con người trong xu thế hội nhập.

Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện tốt chủ trương này là vấn đề cần phải đặt ra trong việc hoạch định chính sách hình sự mới của các nhà lý luận và chỉ đạo thực tiễn, nhất là việc tiến hành sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện BLTTHS tới đây.

Thứ hai, các chủ trương về xác định rõ căn cứ tạm giam, hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam đối với một số loại tội phạm: 

 - Pháp luật tố tụng hình sự hiện hành đã có sự tiến bộ trong việc quy định căn cứ tạm giam được phân loại theo tính chất loại tội. Tuy nhiên, cần cân nhắc để có thể quy định những trường hợp phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng cũng không nhất thiết phải áp dụng biện pháp tạm giam nếu họ không trốn tránh hoặc không cản trở hoạt động điều tra …

- Nghiên cứu kinh nghiệm một số nước cũng như thực tiễn hoạt động kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam để thực hiện chủ trương cải cách tư pháp, tác giả thấy:

+ Cần hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giam đối với một số loại tội nhất là hiện nay các cơ sở giam giữ đang quá tải và sẽ hạn chế bớt những chi phí cho Nhà nước. Bởi, khi bị áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam (biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất), người bị tạm giam bị tước quyền tự do thân thể và buộc phải cách ly với thế giới bên ngoài; bị hạn chế nhiều quyền khác, vì vậy cần nghiên cứu vận dụng để có thể áp dụng BPNC khác ít nghiêm khắc hơn như bảo lĩnh, cấm đi khỏi nơi cư trú, đặt tiền hoặc tài sản để bảo đảm nếu người phạm tội có nơi cư trú rõ ràng, nhân thân tốt, không trốn tránh và cản trở hoạt động điều tra…cũng là một trong những tiêu chí bảo đảm quyền con người trong TTHS.

Về thu hẹp thẩm quyền quyết định việc áp dụng biện pháp tạm giam.

Qua nghiên cứu, tìm hiểu PLTTHS một số nước như CHLB Nga, CH Pháp, Nhật Bản… thì thẩm quyền quyết định tạm giam chỉ giao cho thẩm phán, vì vậy nên chăng trong điều kiện cho phép có thể vận dụng thu hẹp về thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp tạm giam.

2. Về sửa đổi, bổ sung BLTTHS năm 2003:

Để đảm bảo quyền con người theo xu thế cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế, cần hoàn thiện các quy định của BLTTHS về quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ, tạm giam theo các hướng sau đây:

Thứ nhất, bổ sung một số quyền quan trọng của người bị tạm giữ, tạm giam như quyền được thông báo việc buộc tội và chứng cứ buộc tội; quyền được thu thập chứng cứ, chứng minh…

Thứ hai, mở rộng phạm vi người bào chữa để có thể thu hút được một số lượng lớn những người có trình độ chuyên môn làm người bào chữa tham gia tố tụng hình sự. Không nên quy định người bào chữa đối với người bị tạm giữ; và vì thế thủ tục người bị tạm giữ nhờ người bảo vệ quyền lợi cho mình sẽ đơn giản hơn trong bối cảnh hạn chế về thời hạn tạm giữ.

Thứ ba, hoàn thiện thủ tục rút gọn theo hướng “nghiên cứu để quy định và thực hiện thủ tục tố tụng rút gọn đối với những vụ án đơn giản, phạm tội quả tang, chứng cứ rõ ràng, hậu quả ít nghiêm trọng”; coi yêu cầu hoặc sự đồng ý của bị can như là một trong những điều kiện để áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự (80 - 90 %  các nước áp dụng thủ tục này).

Thứ tư, bổ sung thủ tục thú tội trong tố tụng hình sự. Đồng thời trong BLHS cũng cần bổ sung quy định thú tội là tình tiết giảm nhẹ đặc biệt, giảm nhẹ đáng kể trách nhiệm hình sự.

Thứ năm, để đảm bảo thực hiện tốt quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự, cùng với việc bổ sung, hoàn thiện các quy định về quyền, nghĩa vụ của họ, cần hoàn thiện các quy định về trách nhiệm, nghĩa vụ của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và các quy định khác về mặt tổ chức nhằm đảm bảo để các quy định đó được thực hiện nghiêm túc trên thực tế.

Trên đây là một số vấn đề cần hướng tới trong việc bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự thuộc lĩnh vực tạm giữ, tạm giam cần thiết nghiên cứu, cân nhắc trong sửa đổi BLTTHS năm 2003 nói riêng và hoàn thiện thủ tục tư pháp hình sự nói chung.

Bùi Thị Tú Oanh

Nguồn: Tạp chí Kiểm sát Online 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác

Nghiên cứu - trao đổi