Thứ Năm, 23/11/2017
Hotline: 0966538999. Email: quangcaotccsnd@gmail.com
Vai trò của giả thuyết điều tra trong điều tra vụ án hình sự

Giả thuyết điều tra là những nhận định, phán đoán về bản chất của một vụ án đang được điều tra, nội dung của các tình tiết chưa rõ và mối liên hệ giữa chúng, dựa trên các thông tin đã thu thập được, kinh nghiệm thực tiễn của hoạt động điều tra và những tri thức của các ngành khoa học khác, giúp xác định phương hướng của hoạt động điều tra làm rõ sự thật khách quan của vụ án hình sự.

Giả thuyết điều tra không phải là những nhận định, phán đoán chủ quan mà nó được căn cứ trên những thông tin đã thu thập được về vụ án tại thời điểm xây dựng giả thuyết kết hợp với các tri thức của các lĩnh vực khoa học. Giả thuyết đưa ra trên cơ sở càng nhiều thông tin thì giả thuyết càng gần với thực tế khách quan.

Xây dựng, kiểm tra giả thuyết điều tra là quá trình nhận thức về vụ án đã xảy ra trong quá khứ, chính vì vậy, xây dựng, kiểm tra giả thuyết điều tra nhằm xác định phương hướng cho hoạt động điều tra để làm rõ toàn bộ sự thật khách quan của vụ án đã xảy ra.

Trong điều tra vụ án hình sự, giả thuyết điều tra có vai trò rất quan trọng trong quá trình điều tra để làm rõ sự thật vụ án.

Thứ nhất, giả thuyết điều tra giữ vai trò là một hình thức phát triển nhận thức của điều tra viên về vụ án đang được điều tra, là phương hướng xác định sự thật khách quan của vụ án

Giả thuyết điều tra là một hình thức tư duy đồng thời là phương pháp nhận thức của điều tra về vụ án đang được điều tra

Giả thuyết điều tra kết hợp trong nó những dạng suy lý khác nhau, ngoài phép quy nạp khi xây dựng giả thuyết người ta còn sử dụng phép diễn giải, phép tương tự để bổ sung cho nhau. Quá trình kiểm tra các giả thuyết phức tạp hơn, trong đó các thủ thuật logic và các hình thức kết luận khác nhau được sử dụng rộng rãi hơn đảm bảo chứng minh hoặc phản bác được các giả thuyết đã đề ra.

Dấu hiệu đầu tiên của giả thuyết điều tra là những tri thức trong đó mang đặc tính xác suất, ước đoán, dấu hiệu này biểu thị rằng giả thuyết điều tra cần phải được xác minh. Trước khi xác minh, giả thuyết điều tra không thể là cơ sở để đưa ra những kết luận cuối cùng khẳng định về vụ án. Tuy nhiên, trong cấu trúc, nội dung của giả thuyết điều tra cũng có cả những tư liệu đáng tin cậy như: Kết quả của công tác khám nghiệm hiện trường, khám nghiêm tử thi, công cụ, phương tiện phạm tội… kết hợp với các phán đoán, nhận định của điều tra viên về vụ án.

Thứ hai, giả thuyết điều tra giúp cho cơ quan điều tra và điều tra viên xác định phương hướng điều tra sát hợp, từ đó tiến hành các biện pháp và sử dụng các lực lượng, phương tiện điều tra sát hợp để làm rõ sự thật vụ án

Khi một vụ án xảy ra, căn cứ vào các thông tin tài liệu đã thu thập được, kết hợp với tri thức của điều tra viên, thực tiễn của hoạt động điều tra để đưa ra các giả thuyết điều tra, từ đó tiến hành xây dựng kế hoạch điều tra trên cơ sở các giả thuyết đó. Lúc đầu, các thông tin tài liệu về vụ án còn ít, chưa chính xác thì số lượng các giả thuyết điều tra đưa ra chưa nhiều và chưa sát hợp, càng ngày lượng thông tin, tài liệu càng nhiều, càng chính xác thì có ít giả thuyết điều tra được xây dựng, các giả thuyết đó dần đáng tin cậy hơn. Và như vậy, việc định phương hướng cho hoạt động điều tra càng sát hợp hơn, đảm bảo hiệu quả của các hoạt động điều tra.

Những giả thuyết điều tra được xây dựng có cơ sở khoa học thì giả thuyết điều tra đó đóng vai trò quan trọng trong việc xác định phương hướng cho hoạt động điều tra. Ngược lại, việc đưa ra những giả thuyết điều tra sai, thiếu cơ sở khoa học sẽ làm cho hoạt động điều tra bị kéo dài, thậm chí có trường hợp đưa cuộc điều tra vào tình huống khó khăn.

Nội dung của của các giả thuyết điều tra đề cập đến những vấn đề cần phải chứng minh của vụ án như: Thủ phạm thực hiện tội phạm, thời gian, địa điểm thực hiện tội phạm, công cụ, phương tiện phạm tội, người bị hại… Dựa vào giả thuyết điều tra với những tài liệu thông tin hiện có cơ quan điều tra và điều tra viên đặt ra những nhiệm vụ của hoạt động điều tra cần giải quyết .Từ đó, sẽ dự kiến được biện pháp cần tiến hành, lực lượng, phương tiện cần sử dụng để giải quyết những nhiệm vụ đặt ra, thu thập tài liệu, chứng cứ làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

Thứ ba, đối với những vụ án chưa rõ thủ phạm thì giả thuyết điều tra chủ yếu nhằm phác họa chân dung của thủ phạm để từ đó xác định phương hướng truy tìm và truy bắt. Đối với những vụ án đã rõ thủ phạm, giả thuyết điều tra giúp làm rõ toàn bộ các tình tiết khác của vụ án, nhất là những vấn đề cần chứng minh.

Trong quá trình điều tra vụ án cần thiết phải đưa ra giả thuyết về đối tượng thực hiện tội phạm để xác định phương hướng truy tìm, truy bắt đội tượng. Việc đưa ra giả thuyết điều tra về đối tượng thực hiện tội phạm là nhằm thu thập thông tin, tài liệu cần thiết về đối tượng như: Đặc điểm nhận dạng của thủ phạm, giới tính, số lượng đối tượng, đối tượng có quan hệ với nạn nhân hay không, mức độ quan hệ, đối tượng phạm tội do cơ hội nhất thời hay mang tính chuyên  nghiệp… Từ những giả thuyết điều tra nêu ra giúp cho điều tra viên có những phương hướng, kế hoạch, biện pháp để sàng lọc các đối tượng nghi vấn, từ đó dần dần đi đến làm rõ thủ phạm của vụ án.

Cùng với việc xây dựng giả thuyết điều tra về đối tượng thực hiện tội phạm thì cần thiết phải xây dựng các giả thuyết điều tra về đối tượng bị xâm hại, giả thuyết điều tra về tài sản bị chiếm đoạt, giả thuyết điều tra về nạn nhân… Chính những giả thuyết điều tra này bổ sung, làm rõ thêm cho giả thuyết điều tra về đối tượng thực hiện tội phạm, từ đó xác định các biện pháp, phương tiện và lực lượng để truy tìm, truy bắt đối tượng một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Trong quá trình điều tra vụ án, khi thủ phạm đã rõ không có nghĩa là hoạt động điều tra đã kết thúc mà vấn đề vẫn còn phải làm rõ toàn bộ sự thật vụ án. Đây là nhiệm vụ trọng tâm của hoạt động điều tra trong tình huống này. Muốn vậy, phải thu thập các thập các tài liệu, chứng cứ để chứng minh và làm rõ toàn bộ sự thật của vụ án.

Thứ tư, giả thuyết điều tra giúp cơ quan điều tra và điều tra viên dự báo được diễn biến của tội phạm, từ đó đề ra biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa tội phạm một cách hữu hiệu.

Giả thuyết điều tra giúp cơ quan điều tra và điều tra viên nhận định, phán đoán được diễn biến, hành vi phạm tội, khả năng tiếp tục phạm tội trở lại của thủ phạm, từ đó có kế hoạch ngăn chặn tội phạm hiệu quả.

Có thể thông qua các thông tin, tài liệu phản ánh về thủ đoạn thực hiện tội phạm để dự đoán, nhận định trong xây dựng giả thuyết điều tra. Thủ đoạn phạm tội có tính lặp lại, tính bền vững tương đối, chính điều đó tạo cơ sở đưa ra các giả thuyết điều tra để dự báo diễn biến của tội phạm, đề ra biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa tội phạm có kết quả.

Hồ Hiền - Tạp chí CSND

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Nghiên cứu - trao đổi