Thứ Hai, 24/1/2022
Hotline: 02466615539. Email: tccsnd@hvcsnd.edu.vn
“Định hướng xây dựng, hoàn thiện pháp luật về tư pháp người chưa thành niên”

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Hiện, Uỷ viên UBTVQH cho biết, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn quan tâm đặc biệt đến người chưa thành niên. Để bảo vệ, chăm sóc, phòng ngừa, giảm thiểu tình trạng người chưa thành niên phạm tội, ngoài các hình thức xử lý chính thức như xử lý hành chính, xử lý hình sự thì cần thiết lập hình thức xử lý thay thế vừa mang tính giáo dục, vừa mang tính phòng ngừa xã hội cao đối với người chưa thành niên có vi phạm. Quan điểm chính sách này được thể hiện trong Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 2013, trong hệ thống pháp luật về tư pháp… Tuy nhiên, hiện nay hệ thốngpháp luật về tư pháp người chưa thành niên vẫn còn chưa đồng bộ, chưa đầy đủ, quá trình áp dụng các văn bản nêu trên đặt ra nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn, cần có sự trao đổi, thảo luận, phân tích để đề xuất phương hướng trong thời gian tới.

Nhằm tạo cơ sở pháp lý và thực tiễn cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về tư pháp người chưa thành niên, phục vụ cho hoạt động thẩm tra Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em (sửa đổi); việc thành lập và quy định thẩm quyền xét xử của Tòa gia đình và người chưa thành niên, đảm bảo được sự  thống nhất, đồng bộ giữa các dự án luật đã nêu và các luật liên quan, phù hợp với chuẩn mực quốc tế về tư pháp người chưa thành niên, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội phối hợp với Quỹ nhi đồng Liên hiệp quốc tổ chức Hội thảo về “Định hướng xây dựng, hoàn thiện pháp luật về tư pháp người chưa thành niên”. Đây là một diễn đàn để trao đổi, thảo luận về những vấn đề có ý nghĩa quan trọng liên quan đến hoàn thiện pháp luật về tư pháp người chưa thành niên…

Theo Báo cáo tại Hội thảo, những năm gần đây, tình trạng người chưa thành niên phạm tội có xu hướng tăng lên cả về số lượng và mức độ nghiêm trọng của vụ việc. Thống kê cho thấy, từ năm 2007 đến tháng 6.2013, cả nước có 63.590 vụ do người chưa thành niên phạm tội gây ra, trong đó có 94.309 người chưa thành niên vi phạm pháp luật hình sự, tăng 4.276 vụ (6,72%) so với giai đoạn trước năm 2007. Số vụ phạm tội do người chưa thành niên gây ra chiếm gần 20% tổng số vụ phạm pháp hình sự trong toàn quốc. Về cơ cấu tuổi của người chưa thành niên phạm tội, đối tượng dưới 14 tuổi chiếm 13%; từ 14 - 16 tuổi chiếm 34,7%; từ 16 - 18 tuổi chiếm 52%. Về cơ cấu tội phạm, theo thống kê của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, hành vi vi phạm pháp luật hình sự của người chưa thành niên tập trung nhiều nhất vào các nhóm tội xâm phạm sở hữu, xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm và danh dự... Cho rằng đây là một thực tế đáng báo động, nhiều ý kiến tại Hội thảo cũng nhấn mạnh, các hình phạt dành cho các bị cáo là người chưa thành niên vừa qua chưa tương xứng với tính chất và mức độ phạm tội. Các ý kiến này đề nghị, cần thiết phải tăng cường các biện pháp đấu tranh, xử lý nghiêm khắc hơn đối với người chưa thành niên phạm tội.

Tuy nhiên, ở góc độ khác, đa số các ý kiến cho rằng, người chưa thành niên cần được hướng dẫn, giúp đỡ nhiều hơn là áp dụng các biện pháp mang tính trừng phạt nghiêm khắc. Bảo vệ, chăm sóc, phòng ngừa, giảm thiểu tình trạng phạm tội ở người chưa thành niên là vấn đề vừa mang tính pháp lý, vừa mang tính nhân văn. Xây dựng một hệ thống tư pháp thân thiện, công bằng với người chưa thành niên không chỉ là thực hiện các nguyên tắc, cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế về bảo vệ quyền trẻ em mà còn là vì lợi ích của chính thế hệ tương lai của đất nước. 

Vấn đề đặt ra là, hệ thống tư pháp cho trẻ em nên được hoàn thiện như thế nào để bảo đảm được cả hai yếu tố pháp lý và nhân văn?

Từ góc độ của nhà lập pháp, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Ngô Thị Minh cho rằng, để xây dựng được một hệ thống tư pháp thân thiện cho người chưa thành niên thì trước hết phải thống nhất được khái niệm về người chưa thành niên trong các văn bản pháp luật có liên quan, đặc biệt là Bộ luật Hình sự. Trong đó, độ tuổi là căn cứ đầu tiên để xác định người chưa thành niên. Hiện nay, việc quy định độ tuổi của người chưa thành niên trong pháp luật nước ta chưa thống nhất. Theo quy định tại Điều 12, Bộ luật Hình sự năm 1999 thì, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội được xác định là từ 14 tuổi. Cụ thể là, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm; người từ đủ 14 tuổi trở lên nhưng chưa đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng. Điều 1, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2014 ghi rõ, tuổi của trẻ em là dưới 16 tuổi. Trong khi đó, tại Điều 18 Bộ luật Dân sự lại quy định người chưa đủ 18 tuổi là người chưa thành niên. Còn tại Điều 1, Luật Thanh niên năm 2005 quy định thanh niên (tức là người trưởng thành) là người từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi, nghĩa là người từ 16 đến dưới 18 tuổi không phải là trẻ em nhưng cũng không được công nhận là đã trưởng thành. Trong khi đó, Công ước Quốc tế về quyền trẻ em được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua ngày 20.11.1989 nêu rõ: trong phạm vi Công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật áp dụng đối với trẻ em có quy định tuổi thành niên sớm hơn. Như vậy, một cách chung nhất, người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi, chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp lý như người đã thành niên. Ở ngưỡng trước 18 tuổi, con người bước vào thời kỳ phát triển bản lề, có sự thay đổi nhanh, rõ rệt về thể chất, tâm sinh lý nhưng sự phát triển này vẫn nằm trong giai đoạn cuối của thời kỳ chưa trưởng thành, nhận thức chưa đầy đủ, tâm lý chưa ổn định. Từ 16 - 18 tuổi, người chưa thành niên lại luôn có nhu cầu khẳng định sự độc lập về suy nghĩ và dần hình thành cá tính nên dễ bị kích động, dụ dỗ, lôi kéo vào việc thực hiện các hành vi phạm tội. Nhưng đây cũng chính là lứa tuổi dễ uốn nắn, cải tạo, giáo dục trở thành người có ích cho gia đình và xã hội. Trở lại với các ý kiến đề nghị tăng nặng hình phạt và giảm độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự đã được nêu ở trên. Rõ ràng, các ý kiến này, dù xuất phát từ thực tế và mong muốn ngăn chặn, phòng ngừa việc gia tăng tội phạm chưa thành niên nhưng cũng chưa quan tâm thật đầy đủ đến các đặc điểm phát triển tâm, sinh lý của lứa tuổi này. Việc áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc có thể làm cho người chưa thành niên bị tổn thương, dẫn đến sự phát triển lệch lạc về nhân cách trong tương lai. Vì thế, việc thống nhất quy định về độ tuổi của người chưa thành niên trong tất cả các văn bản pháp luật là rất quan trọng.

Một quan điểm hết sức quan trọng trong xây dựng hệ thống tư pháp người chưa thành niên cần phải được thống nhất, theo Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Văn Hiện là, phải đặt lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên thành mối quan tâm hàng đầu trong tất cả các giai đoạn của quá trình tố tụng từ điều tra, truy tố, xét xử đến thi hành án, trong đó phải chú trọng đến các biện pháp ngăn ngừa, giáo dục, tái hòa nhập cộng đồng cho người chưa thành niên có vi phạm. Bên cạnh đó, để bảo vệ, chăm sóc, phòng ngừa, giảm thiểu tình trạng người chưa thành niên phạm tội thì ngoài các biện pháp xử lý chính thức như xử lý hành chính, xử lý hình sự thì cần thiết lập các hình thức xử lý thay thế vừa mang tính giáo dục, vừa mang tính phòng ngừa cao.

Đề cập đến khuyến nghị của Ủy ban Quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc đưa ra đối với Việt Nam về việc xây dựng một Tòa án Gia đình và người chưa thành niên, các đại biểu dự Hội thảo cũng nhấn mạnh, việc xây dựng Tòa Gia đình và người chưa thành niên là rất cần thiết để hoàn thiện hệ thống tư pháp thân thiện với người chưa thành niên. Luật Tổ chức Tòa án nhân dân vừa được QH thông qua năm 2014 đã mở đường cho việc thành lập Tòa Gia đình và người chưa thành niên. Theo đó, Tòa gia đình và người chưa thành niên có thể được tổ chức thành Tòa chuyên trách tại Tòa án nhân dân cấp cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân cấp huyện. Đây là Tòa án chuyên trách cho trẻ em, chức năng, nhiệm vụ chung là xử lý tất cả các vụ án trẻ em vi phạm pháp luật (hành chính và hình sự), bao gồm việc ra quyết định đưa vào trường giáo dưỡng hoặc trung tâm phục hồi khác; xử lý tất cả các vấn đề dân sự/gia đình liên quan đến trẻ em (quyền giám hộ, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, nhận con nuôi); ra các lệnh bảo vệ trẻ em, chấm dứt hoặc hạn chế quyền cha mẹ, các lệnh bảo vệ theo luật phòng chống bạo lực gia đình; ra quyết định tư pháp/kháng nghị liên quan đến việc đưa vào chăm sóc thay thế. Tuy nhiên, các đại biểu cũng lưu ý, với tính chất là tòa thân thiện với người chưa thành niên, các thủ tục tố tụng tại Tòa Gia đình và người chưa thành niên nên được thiết lập theo một phương pháp ít mang tính đe dọa hơn. Ví dụ, bố trí lại phòng xét xử để ít gây sợ hãi hơn; giải thích đơn giản về các vấn đề liên quan tại phiên xét xử bằng ngôn ngữ phù hợp với độ tuổi người chưa thành niên; khuyến khích người chưa thành niên và cha mẹ bày tỏ quan điểm của mình và tích cực tham gia phiên xét xử; đối với người chưa thành niên là bị cáo nên được ngồi cùng cha mẹ thay vì đứng trước vành móng ngựa; xét xử kín...

Cho rằng, một Tòa án được tổ chức thân thiện như vậy sẽ có tác dụng rất tốt đối với người chưa thành niên khi tham gia các phiên xét xử dù ở vai trò là bị can, nhân chứng hay đối tượng có liên quan, Phó chủ nhiệm Ngô Thị Minh cũng cho biết, hiện nay, ở nước ta đã và đang đào tạo khoảng 20.000 người làm nghề công tác xã hội. Các nhân viên công tác xã hội tại các xã, phường, thôn, bản chính là cánh tay nối dài giữa Tòa án Gia đình và người chưa thành niên đối với người chưa thành niên. Bởi lẽ, trước một vụ việc xảy ra, dù người chưa thành niên là bị cáo, bị can hay người làm chứng thì các nhân viên công tác xã hội này chính là người có thể gần gũi, hiểu được tâm, sinh lý của người chưa thành niên, thậm chí, có thể giúp khai thác thông tin từ người chưa thành niên một cách hiệu quả và thân thiện. Nhân viên công tác xã hội còn giúp Tòa án đánh giá hoàn cảnh của người chưa thành niên và gia đình trong các vụ án dân sự, hình sự, góp phần xác định rõ các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến hành vi phạm tội của người chưa thành niên, theo sát và giúp đỡ người chưa thành niên trong suốt quá trình tố tụng.

Trong hai ngày 05 - 06/2/2015, các đại biểu, tham gia hội thảo đã thảo luận và cho ý kiến về các nguyên tắc chung về tư pháp với trẻ em và những vấn đề xuyên suốt trong các đạo luật liên quan đến người chưa thành niên trong hệ thống tư pháp; những nội dung sửa đổi của Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em liên quan đến tư pháp người chưa thành niên; các vấn đề tư pháp về người chưa thành niên của Dự thảm Bộ luật Hình sự (sửa đổi); đề xuất quy định về thẩm quyền xét xử của Tòa gia đình và người chưa thành niên; Tòa án chuyên trách dành cho trẻ em - Các chuẩn mực quốc tế  và điển hình tốt nhất trên thế giới… 

Kết quả Hội thảo sẽ phục vụ cho việc thẩm tra dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng Hình sự (sửa đổi), Luật Bảo vệ, Chăm sóc và Giáo dục trẻ em (sửa đổi), việc thành lập và quy định thẩm quyền xét xử của Tòa gia đình và người chưa thành niên...

PV

 

 

 

Gửi cho bạn bè

Phản hồi

Thông tin người gửi phản hồi

Các tin khác